ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΤΕΡΖΗ
Στο "Interruption" του Γιώργου Ζώη, που προβάλλεται ήδη στις αίθουσες, έχοντας κάνει παγκόσμια πρεμιέρα τον περασμένο Σεπτέμβριο στη βενετσιάνικη Μόστρα, η «Ορέστεια» του Αισχύλου χρησιμοποιείται σαν έναυσμα για μια σύγχρονη ανάγνωση του μύθου των Ατρειδών.
Ενώ μια θεατρική παράσταση της «Ορέστειας» είναι έτοιμη να αρχίσει, η σκηνή βυθίζεται στο σκοτάδι και μια ομάδα αγοριών και κοριτσιών, με όπλα στα χέρια, ανεβαίνουν στη σκηνή. Ζητούν συγγνώμη για τη διακοπή και προσκαλούν όσους θεατές επιθυμούν να ανέβουν στη σκηνή μαζί τους... Ο Γιώργος Ζώης προχωρά σε ένα φιλόδοξο, "δοκιμιακού χαρακτήρα" σχόλιο πάνω στην κοινωνική - πολιτική λειτουργία της θέασης, που εξελίσσεται σε πολυφωνική "κριτική" της συγκυρίας. Τα όρια ανάμεσα στον ηθοποιό και τον θεατή είναι δυσδιάκριτα όσο και ανοιχτά σε ερμηνείες.
Όπως έχει αναφέρει ο σκηνοθέτης, το σεναριακό "υλικό" χρησιμοποιεί ως σημείο αφετηρίας την εισβολή πενήντα οπλισμένων Τσετσένων σε κεντρικό θέατρο της Μόσχας στις 23 Οκτωβρίου του 2002. Αλλά ο Ζώης απομακρύνεται αρκετά από τα πραγματικά γεγονότα της Μόσχας και η ταινία του είναι «η διαστολή των πρώτων λεπτών αμφισημίας», όταν δηλαδή το κοινό γοητεύτηκε από αυτήν την απρόσμενη εξέλιξη, χωρίς να καταλαβαίνει αν ήταν μέρος της παράστασης ή όχι... Αξίζει να επισημανθεί πως η ταινία (που είναι μια ευρωπαϊκή συμπαραγωγή) έχει αγοραστεί από εταιρείες διανομής της Τουρκίας και της Ινδίας, ενώ θα προβληθεί και σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Μόνο οι ελληνικές εταιρείες προώθησης δεν έδειξαν ενδιαφέρον και η ταινία βγήκε στις αίθουσες με "ανεξάρτητη" διανομή...
* Γιατί η "Ορέστεια";
Η «Ορέστεια» είναι ένας ελληνικός και ταυτόχρονα παγκόσμιος μύθος. Περιλαμβάνει όλα αυτά που μας απασχολούν και σήμερα όπως και τότε, την εξουσία, τη βία, τους ρόλους, την εκδίκηση, τη δικαιοσύνη... Αλλά ταυτόχρονα έχει κάτι το ανοίκειο, που δεν μπορεί να εξηγηθεί. Θέλω να πιστεύω ότι αυτό το ανοίκειο, που σε ιντριγκάρει να το εξερευνήσεις, υπάρχει στην ταινία.
* "Ο μύθος είναι πάνω απ' όλους μας" λέει σε κάποια στιγμή ένας από τους χαρακτήρες στην ταινία σου. Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σου, ο μύθος ή οι μύθοι που κατά κύριο λόγο μάς δυναστεύουν σήμερα;
Ο μύθος σήμερα έχει αντικατασταθεί από το storytelling. Υπάρχει ένα κυρίαρχο storytelling σήμερα, που είναι το mainstream σινεμά, το οποίο παράγει τον σύγχρονο μύθο. Ταυτόχρονα εκπαιδεύει τους ανθρώπους να βλέπουν τις ταινίες με έναν συγκεκριμένο τρόπο και οτιδήποτε άλλο βαφτίζεται "πειραματικό", "αλλόκοτο", "παράξενο". Ακόμη και το ευρωπαϊκό art house τείνει προς αυτή την κατεύθυνση, σε έναν μελοδραματισμό που, αντί για ήρωες, έχει αντιήρωες και, αντί των εκθαμβωτικών ντεκόρ - χώρων που γίνονται σε στούντιο του Χόλιγουντ, έχει παρακμιακά φωτογενή μέρη της Ελλάδας ή της Ευρώπης. Όμως storytelling δεν κάνει μόνο το σινεμά, αλλά κάνουν και οι μεγάλες εταιρείες, οι θρησκευτικές οργανώσεις, οι πανταχού κυβερνήσεις. Δημιουργούν καθημερινά μυθοπλαστικές ιστορίες που τις δεχόμαστε σαν αληθινές και στήνουν πάνω σε αυτές τις προπαγάνδες τους. Αυτός ο μύθος καθημερινά μεταμορφώνει ένα παγκόσμιο κοινό σε ηδονοβλεψία μιας φρίκης δίχως τέλος.
* Πώς νιώθεις να εξελίσσεται μέσα στον χρόνο η δουλειά σου; Υπάρχει κάποιο "προσωπικό στοίχημα", κάποιου είδους "μαθηματική συνάρτηση" σε εξέλιξη, μια και έχεις σπουδάσει και μαθηματικά;
Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να προχωρώ συνέχεια την τέχνη μου συνεχώς σε άλλα πεδία, να πειραματίζομαι με τις φόρμες και να αναζητώ νέους τρόπους θέασης των πραγμάτων, να βαθαίνω στις ιστορίες όσο γίνεται περισσότερο και αναθεωρώ τα ίδια μου τα πιστεύω και τα εργαλεία.
* Τι σημαίνει για σένα πολιτική συνείδηση ενός καλλιτέχνη σήμερα; Θα μπορούσες να δεις τον εαυτό σου κάποια στιγμή να "ενεργοποιεί" τον παθητικό θεατή - καταναλωτή - ατροφικό πολίτη με άλλα "εργαλεία" - δράσεις πέρα από τις κινηματογραφικές;
Το έχω κάνει, το κάνω και θα το κάνω. Αυτή τη στιγμή η κάμερα είναι το παροδικό μου όπλο, ειδικά σε αυτή την εποχή που άνθρωποι αλλάζουν ρόλους σε μια νύχτα, κανείς δεν γνωρίζει τις πραγματικές προθέσεις κανενός και όλα μοιάζουν χαμένα σε έναν ωκεανό σύγχυσης. Όταν όμως η πραγματικότητα θα εισβάλει στο μικρό μας γραφείο, όπου βλέπουμε τον κόσμο μέσα από μια οθόνη που χιλιάδες εικόνες γεννιούνται και πεθαίνουν ταυτόχρονα, τότε δεν θα έχουμε άλλη επιλογή. Από την εικόνα των γεγονότων θα γίνουμε το γεγονός. Και αυτό θα είναι εξεγερτικό. Και όσο για το σινεμά, με ενδιαφέρει ο κινηματογράφος που σε αφήνει ελεύθερο να κάνεις τις δικές σου αναγωγές, που σε κρατάει σε μια διαρκή άβολη ανησυχία...
* Πόσο εύκολο είναι αυτό σε μια χώρα σε κρίση;
Η δημιουργία είναι μια πολύ δύσκολη υπόθεση, είτε η χώρα βρίσκεται σε οικονομική κρίση είτε όχι. Απεχθάνομαι το ρητό "η κρίση είναι ευκαιρία". Η κρίση είναι ευκαιρία μόνο για τους κερδοσκόπους. Και ως κινηματογραφιστές ελπίζω να μην κερδοσκοπήσουμε με τα βλέμματά μας πάνω στη φωτογένεια της φρίκης.
* Η αμφισβήτηση μπορεί να προέλθει μέσα από το θέαμα;
Το νέο μεταμοντέρνο θέαμα είναι το νέο "καθεστώς" στην εποχή μας. Το βλέπεις καθημερινά, όλα μεταφράζονται σε θέαμα. Και βέβαια είναι πολύ δύσκολο πια να διακρίνεις τα όρια μεταξύ θεάματος και πραγματικότητας. Μαχαίρωσαν μια γυναίκα σε μια γκαλερί και κανείς δεν τη βοήθησε γιατί όλοι νόμιζαν ότι είναι μέρος της περφόρμανς. Αυτή η συνθήκη με ενδιαφέρει να μπει υπό αμφισβήτηση... Για να το πω πιο απλά, πιστεύω ότι γενικά στις μέρες μας η εξουσία πρώτα παρουσιάζεται με έναν "γοητευτικό" λόγο, για να πείσει. Μόνο στο τέλος επιστρατεύονται τα όπλα...
