Του Σπύρου Κακουριώτη
"Καθαρή πόλη"... Αυτόν τον τίτλο επέλεξε για τη νέα του παράσταση το σκηνοθετικό δίδυμο των Ανέστη Αζά και Πρόδρομου Τσινικόρη, που τις προηγούμενες ημέρες βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα ως διευθυντές της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου.
Ακούγεται λίγο απειλητικό, δεν είναι έτσι; Θυμίζει κάτι από "καθαρά χέρια" της εποχής της χούντας, "επιχειρήσεις - σκούπα" της αστυνομίας, "θα ξεβρομίσουμε τον τόπο" των νεοναζιστικών συμμοριών... "Ήταν ο πρώτος τίτλος που μας ήρθε στο μυαλό" λέει ο Πρόδρομος Τσινικόρης. "Τον αντιμετωπίσαμε ως κυριολεξία, προκειμένου να αναρωτηθούμε: ποιος καθαρίζει, πραγματικά, αυτή την πόλη; Οι ξένες καθαρίστριες. Αποφασίσαμε να φέρουμε στη σκηνή αυτές τις γυναίκες και να μοιραστούμε τις ιστορίες τους".
Έτσι, πέντε γυναίκες από τις κυριότερες χώρες μεταναστευτικής αποστολής, θα βρεθούν από την Τετάρτη στη σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, προκειμένου να αφηγηθούν τις ξεχωριστές διαδρομές τους, μέσα από τη δραματουργική φόρμα του "θεάτρου της πραγματικότητας" που υπηρετούν πιστά οι δύο καλλιτέχνες.
"Δεν θέλουμε να απεικονίσουμε τον μετανάστη ως θύμα" ξεκαθαρίζει ο Ανέστης Αζάς, "γι' αυτό άλλωστε και η παράστασή μας έχει πολύ χιούμορ, χορό... Μας ενδιέφεραν ως άνθρωποι που, με αυτό που κάνουν, αλλάζουν τον κόσμο". Όπως εξηγούν, θέλουν να παρουσιάσουν "μια αφήγηση της ελληνικής πραγματικότητας μέσα από τα μάτια των μεταναστριών".
Έτσι, ως "πρωταγωνίστριες" επέλεξαν γυναίκες που ζουν αρκετά χρόνια στην Ελλάδα, έχουν παιδιά και είναι πλέον αρκετά ενσωματωμένες στην ελληνική κοινωνία. Το κοινωνικό και επαγγελματικό παρελθόν τους έχει ενδιαφέρον, καθώς αναδεικνύει ανθρώπους που στις χώρες προέλευσης ανήκαν στα μεσοστρώματα, μέσα όμως από τη μετανάστευση απογυμνώθηκαν από τις δεξιότητές τους, μετατοπιζόμενες σε μια προλεταριακή κατάσταση.
Όπως λέει ο Πρ. Τσινικόρης, οι περισσότερες έχουν σπουδές και πτυχία όπως οι νέοι που σήμερα αναγκάζονται να μεταναστεύσουν από την Ελλάδα και να κάνουν μια διαφορετική δουλειά στο εξωτερικό. Η Rositsa Pandalieva, από τη Βουλγαρία, ήταν νηπιαγωγός, αλλά δούλευε σε ασφαλιστική εταιρεία. Όταν η ίδια και ο άντρας της έμειναν άνεργοι, αναγκάστηκε να δουλέψει στα χωράφια, μέχρι που αποφάσισε να έρθει στην Ελλάδα. Έκανε τέσσερις μέρες ταξίδι, χρησιμοποιώντας παράνομα κανάλια μέσω Ιταλίας, για να βρεθεί "εσωτερική" σε ένα σπίτι στο Παγκράτι.
Ήταν εύκολο να βρουν τις "πρωταγωνίστριές" τους; "Αρχίσαμε ρωτώντας στον περίγυρό μας" λέει ο Πρόδρομος Τσινικόρης, σημειώνοντας πως η μόνη επαγγελματική σχέση των γυναικών που επέλεξαν με το θέατρο ήταν πως δύο από αυτές είχαν δουλέψει ως καθαρίστριες. "Όμως, όταν τους το προτείναμε μόνο μία αμφιταλαντευόταν. Όπως είπε αργότερα, αναρωτιόταν τι να ήταν αυτό το 'θέατρο της πραγματικότητας' που κάνουμε... 'Θα είναι σαν την εκπομπή της Τατιάνας, που θα λέω μια ιστορία για το πόσο άσχημα πέρασα στην Ελλάδα;' σκεφτόταν. Αντίθετα, εμείς θέλουμε να φανεί πόσο δυνατές είναι αυτές οι γυναίκες, κάτι που συνήθως δεν το καταλαβαίνουμε".
Για παράδειγμα, η Drita Shehi, μητέρα του σκηνοθέτη Ένκε Φεζολλάρι, ήταν μέχρι το 1990 στην Αλβανία καθηγήτρια Πανεπιστημίου. "Στην Ελλάδα απελευθερώθηκε από ένα έντονα πατριαρχικό περιβάλλον" λέει ο Ανέστης Αζάς, συμπληρώνοντας: "Αυτή η πτυχή της μεταναστευτικής διαδικασίας, όπου κάτι χάνεις αλλά και κάτι κερδίζεις, μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα".
Από την άλλη, η Valentina Ursache στη Μολδαβία ήταν τραγουδίστρια. Έφτασε στην Ελλάδα με έναν "αστείο τρόπο", όπως λένε: Ήρθε για μια συναυλία και αποφάσισε να μείνει, μαζί με τους υπόλοιπους τραγουδιστές του συγκροτήματος. Διαφορετική η ιστορία της Fredalyn Resurreccion, αρχιτεκτόνισσα στις Φιλιππίνες, που ήρθε στην Ελλάδα το 2004, σε μια εποχή πλασματικής ευημερίας, αλλά δεν βρήκε αυτό που περίμενε...
Οι έννοιες του "καθαρού" και του "βρόμικου", όπως χρησιμοποιήθηκαν από τις ρατσιστικές ιδεολογίες με στόχο τον διαχωρισμό, δεν τους διαφεύγει. Αυτόν τον ρατσισμό έζησε η Mabel Mosana στη Νότια Αφρική του απαρτχάιντ, όπως και την εξέγερση του Σοβέτο. Γι' αυτήν, ο λευκός ήταν κάτι απαγορευμένο. Τελικά αποφάσισε να ακολουθήσει έναν Έλληνα με τον οποίο παντρεύτηκε όταν έφτασε εδώ.
Οι δύο νεαροί σκηνοθέτες αναγνωρίζουν πως η ερευνητική τους δουλειά έχει πολλά κοινά με τις κοινωνικές επιστήμες, όμως "το αποτέλεσμα είναι πάντα μια αισθητική εμπειρία, που θα σε συγκινήσει, θα σε κάνει να γελάσεις... Το σημαντικότερο -και στο θέατρο που υπηρετούμε- είναι το κείμενο που παράγεται, όπως και στην κλασική δραματουργία".
Το ερώτημα τι μπορεί να αλλάξει η κοινωνικά προσανατολισμένη τέχνη που υπηρετούν προέκυψε στη συζήτησή μας αυθόρμητα. Απαισιόδοξος ο Ανέστης Αζάς, δεν πιστεύει κάτι τέτοιο. Ο Πρόδρομος Τσινικόρης όμως θεωρεί πως "μπορεί να μην αλλάξουμε την κοινωνία, ίσως όμως καταφέρουμε να μετατοπίσουμε το βλέμμα του θεατή. Όπως με την Καθαρή πόλη: Θέλουμε να δώσουμε βήμα σε αυτές τις γυναίκες που δεν έχουν σχεδόν ούτε όνομα, χαρακτηρίζονται μόνο από τη χώρα προέλευσής τους: η Βουλγάρα, η Φιλιππινέζα, η Αλβανίδα"...
Πειραματική Σκηνή
Ζήτησα το σχόλιο των δύο υπεύθυνων της Πειραματικής Σκηνής για την απόφαση του Εθνικού να "κατεβάσει" την παράσταση της Πηγής Δημητρακοπούλου: "Το ζήτημα ξέφυγε από το επίπεδο της αναπαράστασης και του διαλόγου που ήθελε να προκαλέσει", λέει ο Ανέστης Αζάς, "και πέρασε σε ένα όργιο μικροπολιτικής εκμετάλλευσης. Έτσι, ο καλλιτεχνικός διευθυντής αποφάσισε, και καλώς, να πετάξει την μπάλα στην κερκίδα. Το Εθνικό είναι ένας δημόσιος θεσμός που οφείλουμε να προστατεύσουμε. Φυσικά είμαι απίστευτα θυμωμένος, όχι όμως με την απόφασή του, την οποία στηρίζω, αλλά με το γεγονός ότι κανένας από τους καταγγέλλοντες δεν μπήκε στον κόπο να δει το έργο. Στην πραγματικότητα αυτό είναι τρομοκρατία: να θεωρείται επικίνδυνος ο λόγος ενός θεατρικού χαρακτήρα".
