"Περιμέναμε να βρούμε κατάλοιπα σπιτιών πλάι στο ανάκτορο. Ποτέ δεν περιμέναμε ότι θα βρούμε έναν ασύλητο μυκηναϊκό λακκοειδή τάφο. Πρόκειται για μοναδικό εύρημα. Είναι ο πρώτος ασύλητος τάφος που έχει βρεθεί στην ηπειρωτική Ελλάδα εδώ και πολλές δεκαετίες. Μου αρέσει να δουλεύω στην Ελλάδα, η ανακάλυψη είναι προνόμιο και τιμή για μένα" μας λέει η Αμερικανίδα αρχαιολόγος Sharon R. Stocker, λίγο μετά τη δημοσιοποίηση από το υπουργείο Πολιτισμού της σπουδαίας ανακάλυψη που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη του Jack L. Davis και η δική της, το περασμένο καλοκαίρι, πλάι στο μυκηναϊκό ανάκτορο του Νέστορος, στον Άνω Εγκλιανό, στη Χώρα του Δήμου Πύλου - Νέστορος.
Δηλώνει "έκπληκτη και ενθουσιασμένη". Και πώς να μην είναι άλλωστε. Δεν είναι μόνο που βρήκαν τη μία από τις τέσσερις πλευρές του τάφου την πρώτη μέρα της φετινής ανασκαφής, αλλά ότι ο τάφος που έφερε στο φως η σκαπάνη τους χρονολογείται στα 1500 π.Χ, στην Υστεροελλαδική ΙΙ περίοδο, ανήκει σε έναν 30άρη, το πολύ 35άρη πολεμιστή, είναι πλούσια κτερισμένος και, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, "αποτελεί την πιο εντυπωσιακή περίπτωση επίδειξης προϊστορικού πλούτου σε ταφικά μνημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, που έχει έρθει στο φως τα τελευταία εξήντα πέντε χρόνια".
Για την Αμερικανίδα αρχαιολόγο εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι "πρόκειται για τον τάφο ενός ανθρώπου, γιατί σ' αυτή την περίπτωση ξέρουμε ότι όλα τα κτερίσματα ανήκουν στον νεκρό". Περισσότερα από 1.400 αντικείμενα βρέθηκαν στον τάφο. Δίπλα στον πολεμιστή είχαν εναποτεθεί ένα χάλκινο σπαθί με επιχρυσωμένη ελεφαντοστέινη λαβή, χρυσά σφραγιστικά δακτυλίδια και κύπελλα, σπάνια χρυσή αλυσίδα, ασημένια κύπελλα, ορισμένα εκ των οποίων με κρυσά χείλη, χάλκινα αγγεία και κύπελλα, χάλκινος αμφορέας, χάλκινοι πρόχοι, καθώς και χάλκινες λεκανίδες, περισσότεροι από πενήντα σφραγιδόλιθοι, τεμάχια ελεφαντοστού με εγχάρακτες παραστάσεις και περισσότερες από χίλιες ψήφους από πολύτιμους λίθους.
"Τα ευρήματα φέρνουν καινούργια στοιχεία για την επαφή της Μεσσηνίας με την Κρήτη στην προϊστορική περίοδο και κυρίως για την επιρροή που είχε δεχτεί η περιοχή της Μεσσηνίας από τη μινωική τέχνη" λέει η Sharon R. Stocker, προσθέτοντας επίσης ότι "επειδή ο σκελετός είναι διατηρημένος σε καλή κατάσταση, μπορούμε επίσης να μάθουμε περισσότερα για το ύψος, τις διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων της περιοχής εκείνη την περίοδο αλλά και τα κατασκευαστικά τους υλικά, το είδος του ξύλου π.χ. που χρησιμοποιούσαν. Μέσω των κτερισμάτων μπορούμε να μάθουμε επίσης λεπτομέρειες για την εμπορική τους δραστηριότητα".
Ο σκελετός του ενήλικου άνδρα βρέθηκε στο δάπεδο του τάφου σε στάση εκτάδην, και ήταν τοποθετημένος σε ξύλινο φέρετρο. Στην αριστερή πλευρά του και στο ύψος των ποδιών βρέθηκαν όπλα, στη δεξιά πλευρά ήταν τοποθετημένα κοσμήματα, ενώ κοντά στον λαιμό βρέθηκε μια θαυμάσια διατηρημένη χρυσή αλυσίδα και χρυσά κύπελλα είχαν αποτεθεί πάνω στο στήθος και στο στομάχι του νεκρού. Στη δεξιά πλευρά του σκελετού και γύρω από το κεφάλι βρέθηκαν πάνω από 100 ψήφοι από ημιπολύτιμους λίθους, κορναλίνη, αμέθυστος, αχάτης και χρυσός, περισσότεροι από πενήντα σφραγιδόλιθοι στην επιφάνεια των οποίων απεικονίζονται θεές, ταύροι με ακροβάτες πιασμένους από τα κέρατά τους (ταυροκαθάψια) καθώς και άλλες δυσερμήνευτες σκηνές. Επίσης, τέσσερα χρυσά σφραγιστικά δακτυλίδια, προσωπικά αντικείμενα κύρους, με εγχάρακτες μινωικές παραστάσεις. Στα πόδια του νεκρού βρέθηκε ελεφαντοστέινο πλακίδιο με απεικόνιση φτερωτού γρύπα και δίπλα του χάλκινος καθρέπτης με ελεφαντοστέινη λαβή.
Κτερίσματα που αρχικά είχαν τοποθετηθεί πάνω στο φέρετρο διασκορπίστηκαν μετά τη διάλυσή του και θρυμματίστηκαν πάνω στον σκελετό, δυσκολεύοντας έτσι την ανασκαφική εργασία. Στα κτερίσματα που είχαν τοποθετηθεί επάνω από το φέρετρο περιλαμβάνονται: χάλκινες πρόχοι, μεγάλη χάλκινη λεκάνη, λεπτές λωρίδες χαλκού προερχόμενες ενδεχομένως από την πανοπλία του πολεμιστή και διάτρητοι χαύλιοι αγριόχοιρου από το κράνος του πολεμιστή.
Αξιοσημείωτο είναι ωστόσο ότι δεν βρέθηκε μυκηναϊκή ή μινωική κεραμική στον τάφο.
Ο νεκρός πολεμιστής, κατά τους ανασκαφείς, ήταν προφανώς εξέχουσα προσωπικότητα της εποχής του, δηλαδή της πρώιμης μυκηναϊκής περιόδου, περίοδο που οι λακκοειδείς τάφοι των Μυκηνών χρησιμοποιούνταν για τον ενταφιασμό της μυκηναϊκής αριστοκρατίας, ενώ θεωρούν ότι τα περισσότερα από τα 1.400 αντικείμενα που συνόδευαν τον νεκρό πολεμιστή είναι μινωικής τεχνοτροπίας ή κατασκευάστηκαν στην Κρήτη. Συμπληρώνουν, επίσης, ότι η εναπόθεση τόσων πολλών κοσμημάτων σε ανδρική ταφή αμφισβητεί την μέχρι τώρα ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι τα κοσμήματα συνόδευαν κυρίως γυναικείες ταφές.
Το ανάκτορο του Νέστορος στον λόφο του Άνω Εγκλιανού, που καταστράφηκε από πυρκαγιά περίπου το 1.200 π.Χ, ανακαλύφθηκε το 1939 από τον Κωνσταντίνο Κουρουνιώτη, διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, και ανασκάφηκε από τον Carl Blegen καθ. του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι, ο οποίος επικέντρωσε την έρευνά του στην ύστερη φάση του ανακτόρου, δηλαδή πριν το 1.300 π.Χ. Σ' αυτή την άγνωστη σχετικά περίοδο επικεντρώθηκαν όταν ξεκίνησαν εκ νέου την ανασκαφή στον Άνω Εγκλιανό τον περασμένο Μάιο και οι Jack L. Davis και Sharon R. Stocker, από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, οι οποίοι εργάζονται πάνω από 25 χρόνια στην περιοχή της Πυλίας. Το ανασκαφικό πρόγραμμα διεξήχθη από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών κατόπιν άδειας του υπουργείου Πολιτισμού, υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας.
Πόλυ Κρημνιώτη
