Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Συναντηθήκαμε με τον Κωνσταντίνο Ντέλλα στο Θέατρο Τέχνης, στην οδό Φρυνίχου, εκεί όπου ο ίδιος και οι συνεργάτες του, ιδίως ο εικαστικός Ανδρέας Σκούρτης, βρίσκονταν «έγκλειστοι» τις τελευταίες μέρες, ετοιμάζοντας την Ηλέκτρα του Σοφοκλή, δουλεύοντας μέχρι το ξημέρωμα. Μπαίνοντας στο θέατρο νωρίτερα από το προγραμματισμένο, βρέθηκα μπροστά σε ένα εργοτάξιο που μόλις άρχιζε να παίρνει τη μορφή που θα έχει στην παράσταση. Τα πετάσματα που διαχωρίζουν το φουαγέ από την πλατεία έχουν απομακρυνθεί και στον χώρο κυριαρχεί η σκηνή, επάνω της ένα κεκλιμένο επίπεδο και πάνω σ' αυτό ένα παλαιικό κρεβάτι. Μόλις τα μάτια μου συνήθισαν στο φως, είδα τον σκηνοθέτη, μόνο μέσα στην αίθουσα και καθισμένο στο πάτωμα, να παρατηρεί απορροφημένος το σκηνικό. «Σαν να βρισκόμαστε σε ανασκαφή, δεν είναι έτσι;» λέει με την χαρακτηριστικά ήρεμη φωνή του αμέσως μετά τα καλωσορίσματα. «Αυτή ήταν η βασική ιδέα, ότι βρισκόμαστε μπροστά στην ανασκαφή ενός μνημείου και η Φρυνίχου είναι το στέγαστρό της». Γι' αυτό και καθόλου δεν ενοχλείται που οι περαστικοί, συχνά τουρίστες, κοντοστέκονται έξω από τις ανοιχτές πόρτες του θεάτρου και κοιτάζουν με περιέργεια...
* Τι σας οδήγησε στην επιλογή της Ηλέκτρας;
Η αλήθεια είναι πως η Ηλέκτρα δεν ήταν μέσα στο πρόγραμμα, η παράσταση οφείλεται στην ιδέα και την επιμονή της Όλιας Λαζαρίδου. Μου πρότεινε την απόδοση του Χειμωνά και μαγεύτηκα. Ξαναδιαβάζοντάς την, συνειδητοποίησα πόσο μετέωρο αφήνει το τέλος ο Σοφοκλής, χωρίς θριαμβολογίες για τους νικητές. Ακόμα κι αυτοί έχουν βάψει τα χέρια τους στο αίμα. Η ανάγνωση της νίκης τους είναι υπαρξιακή. Με κάνει να νιώθω πολύ έντονα τη σχετικότητα των πραγμάτων, κάτι που μου αποκαλύπτει μια γραμμή η οποία με φέρνει στο σήμερα.
* Πώς ερμηνεύεται τότε αυτό το τελευταίο αίμα, που προσθέσατε στον τίτλο;
Έχει πολλές αναγνώσεις... «Αίμα του Ατρέα, πολλά έπαθες, τώρα εδικαιώθης», λέει στο τέλος ο Σοφοκλής... Θα μπορούσε να συνοδεύεται από ένα ερωτηματικό, δίνοντας μια ειρωνική διάσταση, κάτι που προκύπτει από το κείμενο. Από την άλλη, όμως, έτσι κλείνει ο κύκλος της κατάρας των Ατρειδών.
* Παραπέμπει όμως και στο θηλυκό στοιχείο;
Η Κλυταιμνήστρα, όπως και η Πηνελόπη στον αντίποδά της, είναι οι τελευταίες μητριαρχικές φιγούρες. Από την άλλη, η Ηλέκτρα είναι θηλυκή, έχει ρωγμές, δεν θέλησα να την αντιμετωπίσω σαν άφυλο ον, όμως έχει νεκρώσει τον εαυτό της. Βιώνει την τιμωρία ενός φόνου πριν τον κάνει. Στην παράσταση θέλησα να δώσω μια εξανθρωπισμένη διάσταση στις σχέσεις των ηρώων. Ήθελα η σωματικότητά τους να αποτυπώνει τις σχέσεις τους, μάνας και κόρης ή αδελφής και αδελφής. Αυτό με βοηθά να κάνω και τις αναγωγές μου στο σήμερα.
* Πώς εννοείτε αυτές τις αναγωγές;
Αναζητώντας πρωτογενές υλικό, καταγράφοντας πανηγύρια, χορούς κ.ά., άρχισα να παίρνω συνεντεύξεις από πρόσφυγες, όχι πια με συγκεκριμένο στόχο αλλά μόνο για την απλότητα με την οποία αφηγούνταν τα τραγικά γεγονότα που έζησαν. Αυτό ήταν μεγάλη σπουδή για το θέατρο, για το πώς προσεγγίζεις ρόλους, ειδικά όταν το κείμενο έχει τόσο μεγάλο βάρος. Αναρωτιέμαι, λοιπόν, θα μπορούσε μια κοπέλα στα Τρίκαλα, π.χ., να είναι μια Ηλέκτρα; Θα μπορούσε. Έτσι το κείμενο γειώνεται κι έρχεται σε μια κλίμακα που μπορούμε να καταλάβουμε και μας είναι απαραίτητη.
* Αυτή η προσέγγιση ταιριάζει με τα στοιχεία της παράδοσης που σας απασχόλησαν, π.χ. στον Έλληνα βρικόλακα;
Το στοιχείο της παράδοσης βρίσκεται μέσα μου. Και Ίψεν να κάνω, όταν ακουμπήσει τον πυρήνα μου, θα έχει επαφή με τις δικές μου αναφορές. Έκανα τον Βρικόλακα όχι γιατί το θέμα ήταν παραδοσιακό αλλά γιατί με συγκινεί αυτή η σχέση με το μετά θάνατον και γιατί το υλικό με κέρδισε αμέσως. Αυτή η παράσταση είχε στοιχεία από τη Νέκυια, από την Αποκάλυψη, από παραδοσιακά τραγούδια, αλλά κυρίως μέσα από αυτά είχα βρει το κέντρο μου.
* Το θέμα των νεκρών υπάρχει και στην Ηλέκτρα;
Το σκηνικό έχει τη μορφή ομόκεντρων κύκλων: Ο θεατής βλέπει θνητούς να παλεύουν μέσα σε ένα πεδίο για εξουσία, για πάθη, ενώ γύρω τους διεξάγεται ένας διάλογος με τους νεκρούς της κατάρας των Ατρειδών, που βρίσκονται σε άλλη διάσταση και είναι ατάραχοι. Εμείς παλεύουμε μέσα στη θνητότητά μας για πράγματα που θεωρούμε εξαιρετικά σπουδαία, αλλά σε συμπαντική κλίμακα δεν αποτελούν παρά αυτό το τετράγωνο...
* Το έργο διαδραματίζεται γύρω από αυτό το κρεβάτι;
Το κρεβάτι ήταν από την αρχή στο μυαλό μου. Αυτό ανήκει στη γιαγιά της Ζωής Ξανθοπούλου, που κάνει την Κλυταιμνήστρα. Το πήραμε από τη Δραπετσώνα και πάνω εκεί κοιμόταν η μητέρα της, μπορεί και η ίδια όταν πήγαινε επίσκεψη, τώρα ξαπλώνει ως Κλυταιμνήστρα. Αυτό είναι παράδοση: ένας ζωντανός πυρήνας. Ο Ανδρέας Σκούρτης έκανε μια κατασκευή που το κάνει να μοιάζει με σχεδία. Απ' όποια γωνία και να το δεις, δεν είναι πουθενά ίδιο, νομίζεις πως διαρκώς μεταλλάσσεται, ταξιδεύει, με τους ανθρώπους επάνω.
* Σε τι θα χρησιμεύσουν όλες αυτές οι πλεξούδες που είναι απλωμένες στη σκηνή;
Η ιδέα για τις πλεξούδες προέρχεται από τα αφιερώματα που σε διάφορες περιοχές κρεμούν στα δέντρα, έθιμο με αρχαίες καταβολές. Ουσιαστικά είναι μια αναφορά στη μνήμη και τους νεκρούς. Έτσι κι αλλιώς, η Ηλέκτρα είναι μνήμη, βρίσκεται εκεί για να κάνει τους άλλους να θυμούνται. Είναι λοιπόν σαν να δένω τη μνήμη πάνω σε κάτι...
* Μιλήστε μας λίγο για τη μουσική της παράστασης...
Ο Γιάννης Αγγελάκας έχει φτιάξει έναν μουσικό κόσμο που περιβάλλει τους ήρωες, χωρίς να τους επιβάλλεται. Ταιριάξαμε από την πρώτη στιγμή, χωρίς να χρειαστεί να πούμε πολλά. Θα παίξει και στην παράσταση, κάνοντας το φάντασμα του Αγαμέμνονα, λέγοντας την αφήγησή του από τη Νέκυια.
«Είμαστε μόνοι όσο δεν πάει!»
Ο Κωνσταντίνος Ντέλλας δεν κουράζεται να εξιστορεί την ομαδική δουλειά, τη δική του και όλων των συνεργατών της ομάδας, που χρειάστηκε για να φτάσουν μέχρι την παράσταση. Από το ξεφόρτωμα των υλικών μέχρι τις πατέντες που χρειάστηκαν προκειμένου να προσαρμοστεί το αρχικό σχέδιο στα φτηνότερα υλικά που αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν, λόγω αβεβαιότητας του προϋπολογισμού. «Είμαστε μόνοι όσο δεν πάει!» λέει γελώντας. «Αν μας έλεγαν πως η παράσταση ματαιώνεται, θα έπαιρνα το κρεβάτι και θα το έβαζα στην πλατεία Κοτζιά και θα έπαιζα εκεί, στο φως της μέρας. Μπορεί να γίνει, γιατί η παράσταση έχει πυρήνα αυτό το κρεβάτι. Επάνω του, από κάτω, όλα γίνονται εδώ». Και συνεχίζει λέγοντας: «Το Όχι μου το βίωσα πάρα πολύ καλά εδώ μέσα. Γιατί έπρεπε να πω αρχικά Όχι στην απογοήτευσή μου, να παλέψω με την πραγματικότητα. Το Όχι σήμαινε να μην πέσω. Να μη σκεφτώ ότι δεν μπορώ να κάτσω να πιω μια μπύρα να χαλαρώσω. Η αντίσταση είναι αντίσταση στην απογοήτευση. Να μην φτάσουμε σε σημείο που να μην έχουμε κουράγιο για τίποτα».
info
ΗΛΕΚΤΡΑ [ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΑΙΜΑ], του Σοφοκλή. Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς. Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Ντέλλας. Σκηνικά - κοστούμια: Ανδρέας Σκούρτης. Μουσική: Γιάννης Αγγελάκας. Ερμηνεύουν: Όλια Λαζαρίδου, Γεράσιμος Μιχελής, Ζωή Ξανθοπούλου, Φανή Παναγιωτίδου, Γιώργος Χριστοδούλου. Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν (Φρυνίχου). 13-16 Ιουλίου
