Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Έργα που καλύπτουν την περίοδο από το 1968 μέχρι σήμερα παρουσιάζονται στην έκθεση της Κλεοπάτρας Δίγκα με τίτλο Διαδρομή, η οποία παρατάθηκε μέχρι τέλος Ιανουαρίου, δίνοντας στον θεατή την ευκαιρία να παρακολουθήσει τη ζωγραφική της εξέλιξη μέσα στον χρόνο. Μέλος της ομάδας "5 Νέοι Έλληνες Ρεαλιστές", δημιούργησε έργα με έντονο, εκτός των άλλων, κοινωνικό και πολιτικό προβληματισμό. Ασχολήθηκε ενεργά με τη σκηνογραφία, για μεγάλους Έλληνες και ξένους σκηνοθέτες, ενώ για πολλά χρόνια αφιερώθηκε στη διδασκαλία της τέχνης. Με την ευκαιρία της έκθεσης, κάναμε μαζί της μια συζήτηση για την τέχνη, το θέατρο, την πολιτική του πολιτισμού, την Αριστερά... Ξεκινήσαμε όμως από τα τραγικά γεγονότα στο Παρίσι...
* Ποια ήταν η αντίδρασή σας στη σφαγή στο Charlie Hebdo, αλλά και στην απάντηση που έδωσαν οι Γάλλοι πολίτες στους δρόμους της πόλης;
Ήταν κάτι αποτρόπαιο, που πλήγωσε βαθιά. Σφαίρες στην ελευθεροτυπία και στο χιούμορ. Σκέφτομαι την ελληνική λέξη «αστείο», αυτό δηλαδή που αναπτύσσεται στο «άστυ», στην πόλη, όπου το πνεύμα είναι κατά τεκμήριο πιο εκλεπτυσμένο ως προϊόν πολιτισμού. Η απάντηση των Γάλλων, ακαριαία, δυναμική, μαζική, αποτυπώνει έναν λαό συνειδητοποιημένο και ενωμένο σ' αυτές τις βασικές αξίες. Μα και η μακροζωία ενός τέτοιου ελεύθερου από προκαταλήψεις εντύπου το ίδιο δεν αποδεικνύει; Μπορείτε να φανταστείτε την ύπαρξή του εδώ σε μας; Όμως έχει και ουρές αυτή η ιστορία. Όλοι αυτοί οι ηγέτες που μαζεύτηκαν από όλο τον κόσμο και πιάστηκαν α λα μπρατσέτα να διαδηλώσουν κι αυτοί "je suis Charlie", τι υποκρισία!
* Η έκθεση προέκυψε από την ανάγκη αναστοχασμού μιας Διαδρομής από το 1968 μέχρι τις μέρες μας; Κοιτώντας αυτήν τη διαδρομή, πώς θα την αποτιμούσατε;
Είναι πολύ σημαντικό για τον ζωγράφο να βλέπει τους αντιπροσωπευτικούς σταθμούς της πορείας του στον χρόνο. Βλέπεις συγκεντρωμένες όλες τις εικαστικές σου επιδιώξεις. Κάποιες συνειδητές, κάποιες ασυνείδητες, που η ίδια η δουλειά τις έφερε στην επιφάνεια. Κάπου βλέπεις ότι κατάφερες να αποσπάσεις κάποια ψήγματα αληθείας, κάπου αναρωτιέσαι: μήπως ήταν πολύ λίγο αυτό που έβγαλα; Η σιγουριά, ο αυτοθαυμασμός, είναι ο θάνατος στην τέχνη. Αυτό είναι εξαιρετικά ωφέλιμο. Ιδιαιτέρα όταν κυνηγάς την αλήθεια, έστω τη δική σου αλήθεια. Πάντως αυτό που μπορώ να πω είναι ότι προσπάθησα να μην πω «ψέματα». Κάθε έργο έγινε από υπερχείλιση μιας επώασης εσωτερικής, πολλές φορές οδυνηρής. Αυτό δεν είναι αξιολογικό. Τόσο μπορούσα, τόσο έκανα. Παράλληλα, αυτή η ματιά πίσω σού δείχνει τον δρόμο της συνέχειας, σε βοηθάει αφάνταστα για το μπρος. Βέβαια το μεγαλύτερο μέρος έχει συντελεστεί. Ο αγαπημένος μου δάσκαλος, ο Μόραλης, λίγο πριν φύγει απ' τη ζωή, του έλεγα πόσο μου άρεσε η πυκνότητα που είχε ένα έργο του, μου είπε: «μήπως όμως ο βασιλιάς είναι γυμνός;» Αυτήν την κουβέντα του την θυμάμαι.
* Όλη σας την εικαστική πορεία χαρακτηρίζει η εμμονή στον ρεαλισμό. Πρόκειται για καθαρά αισθητική επιλογή ή υπεισέρχονται και κριτήρια περισσότερο ιδεολογικά;
Ξέρετε, οι αισθητικές επιλογές και οι ιδεολογίες είναι πράγματα που δεν κατευθύνονται λογικά σ' έναν άνθρωπο που δημιουργεί και κυνηγάει την αλήθεια. Αυτός είσαι. Και είσαι ένα σύνολο πραγμάτων και αντιλήψεων. Η τέχνη δεν σηκώνει «κοστουμάκια» για κάθε περίσταση. Με την αλήθεια του ο κάθε δημιουργός θα μαρτυρήσει την ιδεολογία του, τον ψυχισμό του, τα τραύματά του, όλα. Έτσι, μέσα από αυτή την κοινή οπτική, στην αρχή της δεκαετίας του '70, μέσα στη χούντα, δημιουργήσαμε την ομάδα των «Πέντε Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών», με τους Βαλαβανίδη, Κατζουράκη, Μπότσογλου και Ψυχοπαίδη, με στόχο να σχολιάσουμε κριτικά την πραγματικότητα της εποχής, να κάνουμε πολιτική τέχνη. Η ομάδα αυτή άφησε ισχυρό αποτύπωμα, όπως φάνηκε εκ των υστέρων. Η "εμμονή" μου στον ρεαλισμό ξεκινά λοιπόν νωρίς - και δεν μ' αφήνει.
* Ως σκηνογράφος, έχετε μακρά πορεία και στο θέατρο. Πώς κρίνετε το σημερινό θεατρικό τοπίο; Βρισκόμαστε μπροστά σε μια δημιουργική έκρηξη ή πρόκειται για έναν υπερπληθωρισμό που θα ξεφουσκώσει;
Σήμερα στον τόπο μας έχουν λείψει οι μεγάλες συγκινήσεις πια. Σίγουρα υπάρχει μια έκρηξη, κι αυτό από τη μια δεν είναι κακό, από την άλλη είναι πληκτικό. Δεν μου μοιάζει άνοιξη αυτό, αγωνία μοιάζει να 'χει, και κάτι ζαλισμένο. Πολλών νέων, μεγαλωμένων στον κόσμο που προτεραιότητα έχει η πληροφορία και τα media, οι δημιουργίες γίνονται επιδερμικές, αβαθείς. Δεν είναι η ώρα της πρωτοτυπίας πια. Ευτυχώς η τέχνη έχει απαλλαγεί από αυτό - όλα έχουν γίνει, μόνο που δεν το έχουν καταλάβει όλοι. Κάποιοι βέβαια, λίγοι όπως πάντα, προχωρούν στο ψαχνό. Τώρα πρωτοπορία είναι η αλήθεια. Ζούμε μια κρίση πολιτισμού, παγκόσμια. Θα δούμε εγκατακρημνίσεις και αναδύσεις. Αυτό είναι ενδιαφέρον μεν, επώδυνο δε.
* Μια σημαντική πλευρά της δραστηριότητάς σας αφορά και τους πολιτιστικούς θεσμούς. Πώς βλέπετε την κρατική πολιτική των τελευταίων χρόνων;
Τριάντα χρόνια δουλειάς και ονείρου σ' αυτόν τον χώρο και τώρα βλέπω να έχουν καταρρεύσει, να έχουν απαξιωθεί όλα. Αυτός είναι μεγάλος πόνος. Το μόνο που απομένει είναι το αποτύπωμα στις ψυχές των ανθρώπων που παρέλαβαν αυτά τα αγαθά. Αυτά που τους άλλαξαν και τα θυμούνται. Άσχετοι άνθρωποι τώρα παίρνουν αποφάσεις για τον πολιτισμό καταστροφικές, αλλά και σχετικοί ιδιοτελείς, σε διατεταγμένη υπηρεσία. Όσο για τους θεσμούς, έχω μεταβάλει πολύ τις απόψεις μου μέσα στον χρόνο. Τώρα βλέπω πως τη μέγιστη σημασία έχει ποιος τους έχει στα χέρια του. Η προσωπικότητα των ανθρώπων που τους διαχειρίζονται έχει τεράστια σημασία. Μπορεί να τους οδηγήσει στον ευτελισμό, μπορεί να τους κάνει πρότυπο...
* Πώς είδατε τους χειρισμούς του ΥΠΠΟ στο θέμα του ΕΜΣΤ;
Ολέθριος, αξιοθρήνητος και απολύτως αντιδημοκρατικός -φασιστικός, θα έλεγα- χειρισμός. Η Άννα Καφέτση, ιδρυτική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, ικανότατη επιστημονικά, είχε δώσει την ψυχή και τη ζωή της στην ίδρυση αυτού του μουσείου. Δεν διακόπτεις σύμβαση διευθυντή, και μάλιστα ιδρυτικού, ένα χρόνο πριν τη λήξη της, με υπουργικό διάταγμα, εάν δεν καταγγέλλεις δημόσια τον λόγο για τον οποίο προβαίνεις στη διακοπή. Δεν της άξιζε αυτό της Α. Καφέτση. Έπρεπε να εγκαινιάσει αυτή το Φιξ...
* Μεγάλο μέρος των συμπατριωτών μας ελπίζει ότι η ζωή του μπορεί να αλλάξει με μια κυβέρνηση της Αριστεράς. Τι σημαίνει αυτό για τα ζητήματα του πολιτισμού;
Η Αριστερά πρέπει να δώσει μεγάλη προσοχή στο οργανωτικό σχήμα της στον πολιτισμό. Αυτήν τη στιγμή ό,τι έχει πέσει στην αντίληψή μου έχει τη σφραγίδα της προχειρότητας, από πολλές οπτικές, κι αυτό δεν είναι καθόλου καθησυχαστικό. Πάντα η Αριστερά είχε τον χώρο της κουλτούρας ως προνομιακό της χώρο. Αυτόν έχει καθήκον να ανασυστήσει. Πράγμα που αυτή τη στιγμή δεν έχει κάνει και λυπάμαι - κι όχι μόνο εγώ. Πάνω απ' όλα, το πρώτο που έχει να κάνει, αξιοκρατικά, είναι να ενεργοποιήσει το καλύτερο πνευματικό κομμάτι της χώρας -και πολλοί απ' αυτούς ανήκουν στην Αριστερά, βαθύτατα, χωρίς να είναι κομματικά της στελέχη ή μέλη. Να τους αναζητήσει, να τους συγκεντρώσει, να τους αναθέσει έργο. Βάσει αυτού κρίνονται όλοι. Αυτό θα ήταν μεγάλη εξυπνάδα από μέρους της.
INFO
Κλεοπάτρα Διγκα "Διαδρομή". Μέγαρο Εϋνάρδου Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (Αγ. Κωνσταντίνου 20). Διάρκεια έκθεσης: Έως 31 Ιανουαρίου 2015. Ώρες λειτουργίας: Τρίτη - Παρασκευή 10 π.μ. - 2 μ.μ., Τετάρτη και Παρασκευή 6 - 8 μ.μ., Σάββατο 12 - 2 μ.μ. (Κάθε Σάββατο 12 μ. - 2 μ.μ. παρουσία της ζωγράφου, ξενάγηση: 12.45 μ.μ.)
