Της Πόλυς Χατζημανωλάκη
Πρόκειται εντελώς για σύμπτωση, από τα παιχνίδια δηλαδή που σύμφωνα με τον Αϊνστάιν παίζει ο Θεός για να μένει ανώνυμος, το ότι ο C.S. Lewis, ο Βρετανός συγγραφέας που ίσως οι περισσότεροι έχουν γνωρίσει από τον κύκλο της Νάρνια, έτυχε να παντρευτεί τη Χαρά (Joy) Gresham μετά τη συγγραφή του βιβλίου του «Με την έκπληξη της χαράς», όπου περιέγραφε την εμπειρία του άρρητου και αδύνατου να εκφραστεί με λόγια αισθήματος της χαράς που είχε νιώσει. Επρόκειτο για μια χαρά πνευματικής φύσεως, πανίσχυρη, «σαν μαχαιριά», όπως έγραφε, και που τη συσχέτιζε με τη μεταστροφή του από την αθεΐα στον χριστιανισμό. Χωρίς να μπορώ να ισχυριστώ ότι σχετίζεται με αυτή την εκστατική κατάσταση που περιγράφει ο Λιούις, ανακαλώ ωστόσο κι εγώ ένα δικό μου -πολύτιμο- αίσθημα έκπληξης από χαρά όταν διάβασα σε μεγάλη ηλικία, όπου είχα παραιτηθεί πλέον από την ελπίδα ότι αυτό μπορεί να συμβεί κατά την ανάγνωση βιβλίου για παιδιά, τη Νάρνια του ιδίου συγγραφέως. Ένα αίσθημα ανεξήγητης αναγνωστικής απόλαυσης που αργότερα ανακάλυψα πως το τόσο κοντινό στο θρησκευτικό αίσθημα της χαράς της ανάγνωσης -σχεδόν μεταφυσική εμπειρία- είναι κοινό μυστικό στον κόσμο των εκ πεποιθήσεως αναγνωστών. Οι ειδικοί της λογοτεχνίας χρησιμοποιούν εξίσου ερεθιστικούς με τους πνευματικούς όρους του Λιούις για να το περιγράψουν, όρους από το βασίλειο της ηδονής, αν παρακολουθήσουμε τη δική μας Τζίνα Πολίτη στη «Δοκιμασία της ανάγνωσης» - παρεμπιπτόντως η δοκιμασία του Λιούις με τη Χαρά του και τη μάχη της με τον θάνατο ιστορείται στο βιβλίο του «Η Ανατομία μιας οδύνης», που αργότερα γυρίστηκε σε ταινία με τον τίτλο "Η Χώρα της Σκιάς" (σε σκηνοθεσία Ρίτσαρντ Ατένμπορο, με πρωταγωνιστές τον Άντονι Χόπκινς και την Ντέμπρα Γουίνγκερ).
Αυτά τα περί χαράς αναφέρθηκαν γιατί παρακολούθησα στο Διαδίκτυο μια συνέντευξη της Ντόνα Ταρτ, της συγγραφέως της βραβευμένης με το Πούλιτζερ 2014 "Καρδερίνας" (που κυκλοφόρησε προσφάτως στα ελληνικά από τις εκδόσεις Λιβάνη), όπου αναφέρεται στην επιθυμία της πρώτα από όλα να προκαλέσει άπληστη χαρά στον αναγνώστη που διαβάζει τα βιβλία της. Τόση χαρά που να θέλει να βυθιστεί και να τα καταβροχθίσει.
Ανά δεκαετία η Ντόνα Ταρτ είναι σε θέση να προκαλεί τέτοια αισθήματα. Κάθε της έργο χρειάζεται μια μακρά επώαση δεκαετίας για να γραφτεί - θυμίζει λίγο τη δική μας Ζυράννα Ζατέλη, παρά το ότι το έργο της δεν θυμίζει Μαρκές, αλλά Ντίκενς. Η "Μυστική Ιστορία", στα 1992 και ο "Μικρός Φίλος", δέκα χρόνια αργότερα, ανάμεσα στο ψυχολογικό θρίλερ και το μυθιστόρημα ενηλικίωσης, με αναφορές στον Ευριπίδη, στην ετερότητα, τη μανία, τον Ντοστογιέφσκι και την ενοχή, τον Στίβενσον και τις μυστικές συνομωσίες των πειρατών, που εκτυλίσσονται σε ένα Κολέγιο του Βερμόντ το πρώτο, και στον αμερικανικό Νότο, από όπου κατάγεται η συγγραφέας, το δεύτερο.
Ήδη από τον "Μικρό Φίλο" είχε «στοιχίσει» τα εκφραστικά της μέσα, τη λογοτεχνική της γλώσσα σε μια μορφή μαγική σαν του Ντίκενς. Γραφή πυκνή στη ροή, συναρπαστική στην πλοκή και μαγική στη λεπτομέρεια αν αραιώσεις κάθε φράση.
Αυτόν τον δρόμο, μια μαθητεία και χιλιάδες οφειλές στη λογιότητα. Στον Ντίκενς, τον Προυστ, τον Βίκτωρα Ουγκό, τον Θορό, τον Στάινμπεκ, στη σύγχρονη ακαδημαϊκή ποίηση και σε πλήθος ακόμα κλασικούς και σύγχρονους ομοτέχνους της ακολουθεί και στην "Καρδερίνα".
Μια ιστορία όπου που μια έκρηξη -που θυμίζει την έκρηξη στην αποθήκη πυρίτιδας στα 1654 που ισοπέδωσε την πόλη του Ντελφτ- και στοίχισε στον ζωγράφο της Καρδερίνας Φαμπρίτσιους τη ζωή του, συμβαίνει εξαιτίας μιας βομβιστικής επίθεσης στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης όπου εκτίθεται μαζί με άλλα έργα Ολλανδών ζωγράφων. Αυτό αποτελεί την αιτία να ορφανέψει ο ήρωας του βιβλίου Θίο Ντέκερ. Μια ιστορία με πολλές ευρηματικές αναλογίες με τον Όλιβερ Τουίστ. Το βιβλίο έχει τη γεύση του κλασικού μυθιστορήματος, το βάθος των χαρακτήρων αλλά και την πατίνα της λογιότητας, της ωριμότητας της συγγραφέως, των αναφορών στα παλιά της βιβλία, την ετερότητα του Διονύσου, τα φίδια, τη μάχη του καλού και του κακού, της ομορφιάς, του χρόνου, της επικοινωνίας με τα αγαθά πνεύματα της λογοτεχνίας και της τέχνης μέσα σε μια φαντασμαγορία τοπίων και χαρακτήρων. Συντηρητές έργων τέχνης, Ουκρανοί μετανάστες στην Αμερική, μεγαλοαστικές οικογένειες της Νέας Υόρκης, κοινωνικοί λειτουργοί, τζογαδόροι στα καζίνα του Λας Βέγκας... Ένα μωσαϊκό εναλλαγών στοχαστικά αφομοιωμένων, ένα αριστούργημα. Ψυχολογικό θρίλερ, μυθιστορημα μαθητείας, φιλοσοφική αναζήτηση για το καλό και το κακό, για τη μοίρα και το τυχαίο, για την ομορφιά της τέχνης, με λεπτές αναφορές για τον ειδοποιημένο αναγνώστη στο δοκίμιο του Γουόλτερ Μπένγιαμιν την έννοια του αντιγράφου, την τέχνη την εποχή της μηχανικής αναπαραγωγής. Η "Καρδερίνα" του Φαμπρίσιους είναι η δεύτερη φορά -εξ όσων γνωρίζω- που δανείζει την ιδιαίτερη χάρη της στη λογοτεχνία. Η πρώτη ήταν στο μυθιστόρημα του Χόρχε Σεμπρούν, του Ισπανού εξορίστου συγγραφέα που είχε διατελέσει και υπουργός πολιτισμού της Ισπανίας, «Ο δεύτερος θάνατος του Ραμόν Μερκαντέρ», μια περιπέτεια με Ανατολικογερμανούς κατασκόπους, που εκτυλίσσεται στη Χάγη και επαξίως επίσης πραγματεύεται μέσα στη δίνη της μεγάλης ιστορίας την ομορφιά και τη σημασία των έργων τέχνης, τον Βερμέερ και την "Άποψη" του Ντελφτ, τον Φαμπρίσιους και την "Καρδερίνα" του.
Info: Ντόνα Ταρτ
Η Καρδερίνα
Μετάφραση: Χρ. Ελ. Σακελλαροπούλου.
Εκδόσεις Λιβάνη, 2014,
σελ. 992, τιμή 20 ευρώ
