"Η ιδιωτική κερδοσκοπία έχει βάλει στο στόχαστρό της τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία της χώρας και το επόμενο διάστημα θα δούμε πολλές τέτοιες επιθέσεις, στο όνομα της δήθεν 'ανάπτυξης', της δήθεν 'ανικανότητας' του Δημοσίου κ.λπ., στο όνομα δηλαδή όλων αυτών των ψευδοεπιχειρημάτων που παπαγαλίζουν τα καθεστωτικά ΜΜΕ προκειμένου να ξεπουλήσουν τα πάντα" επισημαίνει η βουλευτής Αχαΐας του ΣΥΡΙΖΑ Μαρία Κανελλοπούλου για τη θύελλα αντιδράσεων που προκάλεσε η ερώτηση στη Βουλή που συνυπογράφει με τους συναδέλφους της Τ. Κουράκη, Τζένη Βαμβακά, Έφη Γεωργοπούλου - Σαλτάρη, Μιχάλη Κριτσωτάκη, Γιώργο Πάντζα, Άννα Χατζησοφιά και Θανάση Πετράκο για την εξαγγελθείσα συμμετοχή τουριστών στην ανασκαφή της Μεσσηνίας από το γνωστό ξενοδοχειακό συγκρότημα της περιοχής "Costa Navarino". Υπογραμμίζοντας τις σκοπιμότητες τέτοιων "ελκυστικών" τουριστικών πακέτων, η κ. Κανελλοπούλου εξηγεί παράλληλα τις θέσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης για την πολιτιστική κληρονομιά, την αναπτυξιακή της διάσταση και τη διασύνδεσή της με την κοινωνία, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην ισονομία και τη συνθήκη δημόσιου αγαθού που οφείλουν οι πάντες να σέβονται. Κι ενώ οι επιθέσεις προς την αξιωματική αντιπολίτευση και τους επτά βουλευτές της συνεχίζονται και ο υπουργός Πολιτισμού δημοσίως "σφυρίζει αδιάφορα" για το θέμα, η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ υπενθυμίζει το αυτονόητο, ότι δηλαδή "δεν χρειάζονται ιδιοτελείς μεσάζοντες προκειμένου οι πολίτες να έρθουν σ' επαφή με τη διαδικασία παραγωγής της επιστημονικής γνώσης και τις μεθόδους της αρχαιολογικής επιστήμης".
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Γιατί θεωρείτε ότι προκαλεί τόσες αντιδράσεις η ερώτηση που καταθέσατε επτά βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ προς τον υπουργό Πολιτισμού για την εξαγγελθείσα συμμετοχή τουριστών στην ανασκαφή της Μεσσηνίας;
Είναι και για μας απορίας άξιον πώς, μετά από δεκάδες παρεμβάσεις που έχουμε κάνει για θέματα πολιτισμού, μέσα στα δύο τελευταία χρόνια, και που ουδέποτε απασχόλησαν τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης, η ερώτηση για τη συμμετοχή τουριστών -επ' αμοιβή!- στην ανασκαφή της Μεσσηνίας να προκαλεί τέτοιου είδους και ήθους αντιδράσεις. Αντιδράσεις, που υπερβαίνοντας τη διαφορετική ιδεολογική προσέγγιση και την πολιτική αντιπαράθεση για το συγκεκριμένο ζήτημα καταλήγουν σε προσωπικές, προσβλητικές επιθέσεις. Απαντώντας λοιπόν στο ερώτημά σας, οι αντιδράσεις επί του συγκεκριμένου υπήρξαν τόσο μεγάλες, γιατί τόσο μεγάλη είναι η επίθεση που σχεδιάζεται εναντίον της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Η ιδιωτική κερδοσκοπία έχει βάλει στο στόχαστρο αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία και το επόμενο διάστημα κι αυτά θα ξεπουλιούνται, μαζί με τη ΔΕΗ, τους αιγιαλούς, τα λιμάνια, τα αεροδρόμια και -ίσως- το νερό. Στο όνομα πολυχρησιμοποιημένων"επιχειρημάτων" που μηρυκάζονται από τα καθεστωτικά ΜΜΕ, όπως η δήθεν "ανάπτυξη" και η δήθεν διαχειριστική "ανικανότητα" του Δημοσίου.
* Ποια είναι η θέση σας γι' αυτό το ζήτημα;
Θα συμφωνήσω με την άποψη ότι η αρχαιολογική έρευνα είναι επιστημονικό έργο και όχι αντικείμενο οικονομικής εκμετάλλευσης. Αυτό ακριβώς αντιλαμβάνομαι ότι προασπίζει και η αρχαιολογική νομοθεσία, προβλέποντας ότι η άδεια ανασκαφής, μελέτης και έρευνας δίνεται σε ιδρύματα και φορείς για την προαγωγή της επιστημονικής γνώσης κι όχι για την εξωθεσμική εμπορική εκμετάλλευσή τους. Υπάρχουν κανόνες που πρέπει να ισχύουν για όλους, νόμοι που πρέπει να τηρούνται. Αποκρύπτεται, επιμελώς, το γεγονός ότι επισήμως καμία άδεια δεν είχε ζητηθεί από τις αρμόδιες Αρχές για το τουριστικά ελκυστικό(;) "Γίνε αρχαιολόγος με 120 ευρώ την ημέρα" του "Costa Navarino". Σαν η Αρχαιολογία να μην είναι επιστήμη, σαν οι αρχαιολόγοι να μην είναι τίποτα περισσότερο από σύγχρονοι Ιντιάνα Τζόουνς. Να υποθέσω ότι στην περίπτωση Ιατρικού Τουρισμού θα μπορούσε το ξενοδοχείο να υποσχεθεί "Γίνε καρδιοχειρουργός για 120 ευρώ την ημέρα";
* Ωστόσο, τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η αρχαιολογική κοινότητα είναι τεράστια. Πώς θεωρείτε ότι μπορεί να συνδυαστεί η ανάπτυξη με την πολιτιστική κληρονομιά;
Πράγματι, τα οικονομικά προβλήματα είναι και υπαρκτά και μεγάλα. Πάντα έτσι συνέβαινε όμως. Ο πολιτισμός ήταν μια δυσδιάκριτη κουκκίδα στους οικονομικούς προϋπολογισμούς των κυβερνήσεων. Ας μη χρησιμοποιείται λοιπόν η κρίση σαν άλλοθι. Ακόμα και στις περιόδους της εικονικής οικονομικής "ευρωστίας", η επαναλαμβανόμενη κοινοτοπία πως "ο πολιτισμός είναι η βαριά μας βιομηχανία" παρέμενε πουκάμισο αδειανό. Αναρωτιέμαι εντούτοις: πριν παραδώσουμε ό,τι έχουμε και δεν έχουμε στην ιδιωτική πρωτοβουλία, έχουμε εξαντλήσει όλες τις υπαρκτές δυνατότητες εξεύρεσης ιδίων πόρων για την περίφημη "ανάπτυξη"; Νομίζω πως το εμπόδιο για να οργανωθούν θαυμάσια πράγματα δεν είναι τα λίγα χρήματα. Γνωρίζω, π.χ., ότι η έκθεση για το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, επιστημονική πρωτοβουλία των Αρχαιολόγων του Εθνικού Μουσείου, ενώ δεν κόστισε ακριβά, αύξησε κατά 82% τους επισκέπτες στο Μουσείο μέσα σ' έναν χρόνο. Προβάλλοντας μόνον αυτή την έκθεση, θα είχαμε μια εξαιρετική, υψηλής αισθητικής διαφήμιση της Ελλάδας στο εξωτερικό. Δεν το κάναμε. Σημαντικά εγχειρήματα, όπως η έκθεση των Γλυπτών του Γιώργου Ξένου, στους Δελφούς, για πρώτη φορά πείραμα συνύπαρξης της Σύγχρονης Γλυπτικής σ' ένα αρχαίο μνημείο της Ουνέσκο -πρωτοβουλία Εφορείας Αρχαιοτήτων Δελφών-, θα έπρεπε να "ταξιδεύει" σ' όλη την υφήλιο. Ούτε κι αυτό έγινε. Τέλος, οι συναυλίες του Μάνου Χατζιδάκι στη Ρωμαϊκή Αγορά δείχνουν πάντα τον δρόμο.
* Πιο συγκεκριμένα, πώς βλέπετε να συνδέεται η αρχαιολογία με την κοινωνία;
Εκπαιδευτικά προγράμματα, όπως το "Μια ανασκαφή στην αυλή του σχολείου μας" ή "Στη γειτονιά του σχολείου μας" (ανάλογα με το πού βρίσκεται η ανασκαφή), υλοποιούνται μέσα σε μια πραγματική ανασκαφή με εξαιρετικά αποτελέσματα για την κοινωνία και αποδέκτες μικρούς και μεγάλους. Έχω υπ' όψιν μου την περίπτωση του 4ου και 5ου Δημοτικού Σχολείου του Μοσχάτου όπου η κοινωνία είχε αντιδράσει, καθώς το έργο της ανέγερσης σχολικών αιθουσών καθυστερούσε εξαιτίας της ανασκαφής και τα παιδιά είχαν στερηθεί ένα μεγάλο μέρος της αυλής τους. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα βοήθησε πολύ στην εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ της τοπικής κοινωνίας και της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, καθώς στο τέλος γονείς, παιδιά, εκπαιδευτικοί και γείτονες συναντήθηκαν με τους "Μικρούς Ανασκαφείς" σε μια μεγάλη γιορτή, "ποιοτικής συμφιλίωσης". Επίσης ο "διάλογος" που έχει ανοίξει τα τελευταία χρόνια ανάμεσα στους κλάδους της αρχαιολογιας και του θεάτρου, π.χ. η παράσταση "Γεύμα" των Θανάση Δεληγιάννη και Ευθύμη Θέου, που άντλησε τα υλικά της από την ανασκαφή στη θέση Κουτρουλού-Μαγούλα καλώντας την τοπική κοινωνία να πάρει μέρος σ' αυτή την εμπειρία. Αποδεικνύεται έτσι πως δεν χρειάζονται ιδιοτελείς μεσάζοντες προκειμένου οι πολίτες να έρθουν σ' επαφή με τη διαδικασία παραγωγής της επιστημονικής γνώσης και τις μεθόδους της αρχαιολογικής επιστήμης.
* Όλη αυτή η υπόθεση συνδέεται με το "Costa Navarino", για το οποίο ο ΣΥΡΙΖΑ έχει αντιδράσει έντονα από την εποχή ακόμα που χτιζόταν. Είναι υπόθεση μιας "βεντέτας";
Δεν θα χρησιμοποιούσα τον όρο "βεντέτα". Παραπέμπει σε πρακτικές που απέχουν από την ιδεολογία μας. Θα έλεγα όμως πως εξ αρχής η υπόθεση του "Costa Navarino" υπήρξε θλιβερός προάγγελος αυτού που βιώνουμε σήμερα ως υπαρκτή απειλή. Αιγιαλοί, θάλασσες, παραλίες, στο όνομα μιας "ανάπτυξης" που περιφρονεί νόμους, περιβάλλον, ανθρώπους και ανάγκες, κινδυνεύουν να εκποιηθούν, με αμφίβολα οφέλη για τους πολλούς. Είναι γνωστό, χρειάστηκαν 13 χρόνια, εκφράστηκαν και εκφράζονται πολλές αμφιβολίες για το κατά πόσον τηρήθηκαν οι νόμοι περί αρχαιοτήτων, οι όροι των ΚΥΑ περί περιβαλλοντολογικών κανόνων και οι όροι περί προστατευμένης περιοχής από τη Natura, προκειμένου να τελειώσει το "Costa Navarino". Δεν τα λέει μόνο ο ΣΥΡΙΖΑ αυτά, τα λένε τοπικές περιβαλλοντικές οργανώσεις, τα λέει η απόφαση του ΣτΕ που έκρινε αντισυνταγματικές τις διατάξεις του άρθρου 29 του ν.2545/1997, οι οποίες επιτρέπουν τον καθορισμό Περιοχής Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης σε περιοχή για την οποία δεν υφίσταται προηγουμένως χωροταξικό σχέδιο.
* Tα φιλικά προς την κυβέρνηση μέσα ενημέρωσης που σας κατηγορούν, τουλάχιστον για συντηρητισμό, δεν επέδειξαν την ίδια αντιμετώπιση και σε άλλα, επίσης μεγάλης σημασίας, ζητήματα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, όπως για τις βυζαντινές αρχαιότητες του μετρό Θεσσαλονίκης. Τι εξήγηση δίνετε;
Μου δίνετε την ευκαιρία να θυμηθώ τις προτάσεις των αρχαιολόγων για την ανάδειξη των βυζαντινών αρχαιοτήτων του μετρό της Θεσσαλονίκης. "Αρχαιολογικός χώρος, ανοιχτός στην κοινωνία, όπου ο κάθε πολίτης θα έχει πρόσβαση. Η αισθητική και η Ιστορία θα είναι μέρος της καθημερινότητάς του, καθώς θα χρησιμοποιεί το μετρό". Με λίγα λόγια, ο πολιτισμός δημόσιο αγαθό. Εκκωφαντική σιωπή, σε σχέση με τις ανασκαφές της Μεσσηνίας. Μάλλον γιατί εκείνες οι αρχαιότητες έπρεπε να φύγουν από τη μέση. Δύο μέτρα και δύο σταθμά. Υποκρισία - τι άλλο;
* Κυρία Κανελλοπούλου, ζείτε "ακόμη με την αλαζονεία μιας αρχαίας Ελλάδας η οποία μπορεί να παραμένει μοναδική", θεωρείτε ότι οι αρχαιολογικοί χώροι είναι κάτι "ιερό" το οποίο πρέπει να μένει απρόσιτο για να μην ευτελίζεται, όπως σας κατηγορεί ο κ. Θεοδωρόπουλος;
Ο κύριος Θεοδωρόπουλος -μιας και τον αναφέρετε- μας κατηγορεί όλους και για όλα. Ούτε οι νεκροί δεν ξεφεύγουν απ' την απαξιωτική αρθρογραφία του. Θα μπορούσαμε ν' απαντήσουμε στο ίδιο ύφος, αλλά δεν θα το κάνουμε. Από επιλογή - όχι από αδυναμία. Δεν εστιάζουμε ποτέ στον τρόπο με τον οποίο ο πολιτικός μας αντίπαλος βιοπορίζεται. Κρίνουμε μόνο τη στάση του απέναντι σε ιδεολογικά ή πολιτικά ζητήματα που καλείται να υπηρετήσει. Απλώς, γνωρίζουμε ότι αυτά τα δύο μερικές φορές συμπίπτουν. Απαντώ, λοιπόν: Όχι, δεν ανήκω στην κατηγορία αυτών που θεωρούν ότι οι αρχαιολογικοί χώροι πρέπει να είναι άβατα. Κι επιτρέψτε μου ένα "τοπικιστικό" παράδειγμα - προς αποφυγήν. Ο μυκηναϊκός οικισμός της Βούντενης, χτισμένος σε προνομιακή θέση, 5 χλμ. από το κέντρο της Πάτρας, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εγκαταστάσεις της μυκηναϊκής περιφέρειας. Κατοικήθηκε από το 1500-1000 π.Χ. και, σε ανασκαφές που άρχισαν το 1988 από τον κ. Λάζαρο Κολώνα, έχουν βρεθεί ο οικισμός και το νεκροταφείο με θαλαμωτούς τάφους. Σήμερα υπάρχει ένας αρχαιολογικός περίπατος σε ένα πάρκο 80 περίπου στρεμμάτων, σ' έναν χώρο εξαιρετικού φυσικού κάλλους, όπου θα μπορούσαν να συμβούν πραγματικά υπέροχα πράγματα. Δεν συμβαίνουν όμως, γιατί χρειάζεται ένας δρόμος 600 μ., ώστε ν' αποκτήσουν πρόσβαση τα τουριστικά πούλμαν και δεν έχει αποφασιστεί επί 6(!) χρόνια αν η κατασκευή του είναι υποχρέωση του Δήμου ή της Περιφέρειας. Αυτό είναι το "παλιό". Αυτό ναι, είναι "συντηρητικό", αυτό έχει ονοματεπώνυμα και κομματικές ευθύνες. Ανάμεσα στα "τουριστικά πακέτα" που μεταμορφώνουν τον πλούσιο τουρίστα σε αρχαιολόγο για μία μέρα και την αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς ως δημόσιο αγαθό, με σεβασμό, υπάρχει τεράστια απόσταση. Όλοι το γνωρίζουν. Ακόμα κι αυτοί που εσκεμμένα συγχέουν τους εθελοντές που πλαισιώνουν από μεράκι και αγάπη τη δουλειά των αρχαιολόγων με τους πελάτες του "Costa Navarino".
