Στην πορεία προς το Συνέδριο τόσο οι πολιτικές θέσεις όσο και οι προτάσεις για τις καταστατικές αλλαγές θα πρέπει να αναχθούν και να κατανοηθούν μέσα από τη θεμελιακή και πολυεπίπεδη σχέση μεταξύ Κράτους – Κόμματος και Κοινωνίας, όπως αυτή διαμορφώνεται στο σύγχρονο κρισιακό τοπίο.
Μέσα από την ανάλυση και διερεύνηση της πολυσύνθετης αυτής σχέσης μπορεί να διαμορφωθεί συνολικά η στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία και να εξειδικευθεί σε όλα τα πεδία δράσης και δημιουργίας. Είναι προφανές ότι το εύρος και το βάθος αυτής της στρατηγικής όχι μόνο αντιμετωπίζει κρίσιμες εξελίξεις (προσεχείς εκλογές) αλλά και καθορίζει τόσο την πολιτική στρατηγική του κόμματος στην περίπτωση της προοδευτικής κυβέρνησης, όσο κυρίως τη διασφάλιση της ηγεμονικής παρουσίας του ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία στο πολιτικό μας σύστημα σε μακροπρόθεσμη βάση.
Το πολιτικό κράτος απέναντι στην εξουσία που ασκούν τα συστημικά συμφέροντα
Η μορφή και η δομή εξουσίας που κυριάρχησαν τόσο κατά την περίοδο 2010-2014 όσο και από τον Ιούνιο του 2019 μέχρι σήμερα είχαν ένα κοινό βασικό χαρακτηριστικό:
Η «επίσημη» κυβερνητική εξουσία – η φόρμα του «επιτελικού κράτους», όπως εμφανίζεται σήμερα - δεν αποτελεί παρά το περιτύλιγμα του Κράτους των Ιδιωτικών Συμφερόντων. Οι φορείς του Επιτελικού Κράτους (πρωθυπουργός και κυβερνητικά επιτελεία) δεν συνιστούν παρά μια διαμεσολαβητική δομή, ένα είδος «ατζέντηδων» προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα καθεστωτικά-ιδιωτικά συμφέροντα που τους στηρίζουν.
Αυτή η ιστορικού τύπου στρέβλωση, η υπαγωγή της Εκτελεστικής Εξουσίας και της Πολιτικής στα συστημικά- οικονομικά συμφέροντα έχει ως συνέπεια την αλλοίωση και στρέβλωση της λαϊκής κυριαρχίας και της λαϊκής βούλησης.
Η δομή των οικονομικών συμφερόντων λειτουργεί ως κυρίαρχη Πολιτική Εξουσία και επιβάλλει τη δική της Δημοκρατία, τη «δημοκρατία του καθεστώτος» και νομοθετεί με βάση το συμφέρον του καθεστώτος. Σ΄ αυτό το πλαίσιο, το διαχειριστικό - επικοινωνιακό Επιτελικό Κράτος σήμερα καταρρέει, ενώ ταυτόχρονα οι συστημικές – καθεστωτικές δομές διατηρούν την ισχύ τους, αναζητώντας πιθανές εναλλακτικές λύσεις.
Ο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία σ’ αυτού του τύπου την ιστορική αναμέτρηση έχει ως κεντρικό στόχο την επαναφορά της Πολιτικής απέναντι στη συστημική δομή. Το κράτος των καθεστωτικών συμφερόντων και οι πολιτικοί του διαχειριστές οφείλουν να αντικατασταθούν από το Πολιτικό Κράτος που θα εκφράζει και θα υπηρετεί τα λαϊκά συμφέροντα, τα αιτήματα και τις ανάγκες της μεγάλης κοινωνικής - ταξικής πλειοψηφίας.
Αυτό σημαίνει ότι τα αντινομικά – συγκρουσιακά ζεύγη, όπως αυτά μεταξύ Δημόσιου και Ιδιωτικού, μεταξύ ατομικού και συλλογικού, μεταξύ του δημόσιου- κοινωνικού αγαθού και του αγοραίου εμπορεύματος, μεταξύ δικαιώματος (κοινωνικό κράτος) και (ιδιωτικής) επιλογής, δηλαδή τα κεντρικά αντιθετικά ζεύγη που καθορίζουν την καθολική σύγκρουση μεταξύ του νεοφιλελεύθερου-αυταρχικού προτύπου και της αριστερής – προοδευτικής και δημοκρατικής στρατηγικής βρίσκουν την επίλυσή τους στη θετική πλευρά της αντίθεσης.
Συνεπώς το τρίπτυχο των θεσμικών μέτρων που θα πρέπει να αναλάβει μια προοδευτική – αριστερή κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία θα πρέπει να συνδεθεί οργανικά με δομικού τύπου μετασχηματισμούς που θα προωθηθούν παράλληλα με τα θεσμικά και οικονομικά μέτρα άμεσης παρέμβασης.
Τέτοιου είδους κρίσιμες πολιτικές επιλογές (που θα πρέπει να βασισθούν σε επεξεργασμένες λύσεις τόσο σε θεσμικό - νομικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο) περιλαμβάνουν τον έλεγχο της ροής των χρηματοδοτήσεων (Δημόσια-συστημική Τράπεζα, Αναπτυξιακή Τράπεζα, κατάργηση ΤΑΙΠΕΔ, κ.λπ.), την επανάκτηση από μέρους του Δημοσίου της ΔΕΗ, των ενεργειακών δικτύων κ.λπ.,η ριζική οριοθέτηση δημόσιου – ιδιωτικού στους θεσμούς του κοινωνικού κράτους (υγεία, εκπαίδευση, ασφαλιστικό κ.λπ.) και την αντιμετώπιση των δομικού χαρακτήρα προβλημάτων στους ιδεολογικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς που ελέγχει το νεοφιλελεύθερο καθεστώς (ΜΜΕ, Δικαιοσύνη, σώματα ασφαλείας, κ.λπ.) που αλλοιώνουν το θεσμικό και αξιακό περιεχόμενο των δημοκρατικών θεσμών.
Συμπερασματικά: Η στρατηγικού χαρακτήρα σύγκρουση με το νεοφιλελεύθερο καθεστώς δεν επιτρέπει να ακολουθήσουμε μια θεωρία σταδίων (πρώτα διαχείριση και μετά δομικές συγκρούσεις) αλλά επιβάλλει μια συνολική πολιτική σε κάθε επίπεδο. Κι αυτό γιατί η ανεμπόδιστη λειτουργία των καθεστωτικών μηχανισμών δεν θα επιτρέπει καν την άσκηση μιας προοδευτικού τύπου διαχείρισης.
Σχέση κόμματος- κοινωνίας: Ο τύπος των κοινωνικών συμμαχιών
Μια σύγχρονη προοδευτική κοινωνική συμμαχία θα πρέπει να συγκροτηθεί με βάση δυο θεμελιώδεις ιστορικές πραγματικότητες: Η πρώτη αφορά στη διαμόρφωση ενός υπερ-Υποκειμένου του Χρηματοπιστωτικού Κεφαλαίου και των Επιχειρήσεων- Κολοσσών που έχουν υπερβεί σε μεγάλο βαθμό την παραδοσιακή αντίθεση Κεφαλαίου- Εργασίας, επιβάλλοντας παγκοσμίου χαρακτήρα στρατηγικές.
Η δεύτερη αφορά στη διάλυση του κοινωνικού υποκειμένου, της Εργασίας, των παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων και τον κατακερματισμό σε επί μέρους ιδιαιτερότητες (άτομα ή ομάδες) που δεν ανήκουν σε ευρείες συλλογικότητες ούτε μπορούν να στηριχθούν σε σταθερά θεσμικά πλαίσια, όσον αφορά στις εργασιακές σχέσεις και στα δικαιώματά τους.
Απέναντι σ΄αυτή την πολυδιασπασμένη κοινωνική-παραγωγική δομή δρουν οι ιδεολογικοί και κατασταλτικοί μηχανισμοί του νεοφιλελεύθερου καθεστώτος. Από τη μια πλευρά οι αρχές και οι «αξίες» των μηχανισμών της Αγοράς επιδιώκεται να καταστούν λειτουργικές αρχές και ιδεολογικά προτάγματα της κοινωνικής – θεσμικής οργάνωσης και γενικότερα να συγκροτήσουν μια καθολική ιστορική κουλτούρα. Από την άλλη πλευρά οι μορφές καταστολής, οι εντεινόμενες ανισότητες, οι οξυνόμενες μορφές κρίσης (κλιματική, οικονομική, κοινωνική, υγειονομική) διαμορφώνουν ένα συμπληρωματικό πεδίο ατομικής και συλλογικής καθήλωσης και απογοήτευσης που συχνά οδηγεί σε αντιδημοκρατικές συμπεριφορές και νοοτροπίες, αναζητώντας τον ένοχο της κρίσης στον «άλλο».
–Το ένα πλαίσιο συγκρότησης, μέσα σ’ αυτό το ιστορικό περιβάλλον, μιας ευρύτατης κοινωνικής- ταξικής πλειοψηφίας είναι η αντιπαράθεσή της με την νεοφιλελεύθερη αυταρχική στρατηγική που παράγει με τις πολιτικές της την πολύπλευρη κρίση.
–Το δεύτερο συνεκτικό πλαίσιο συγκρότησης της κοινωνικής αυτής συμμαχίας είναι ένα συγκεκριμένο προγραμματικό σχέδιο που θα στηρίζεται στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, στην ενίσχυση και αναβάθμιση των θεσμών του κοινωνικού κράτους, στην αποκατάσταση και διεύρυνση των δημοκρατικών θεσμών και στην αυθεντική έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας.
Η ευρύτατη αυτή κοινωνική συμμαχία δεν μπορεί να αποτελεί μια συμπαρουσία, ένα απλό άθροισμα των κοινωνικών – οικονομικών ομάδων που πλήττονται από την πολύπλευρη κρίση. Αντίθετα, μέσα στο κοινό στρατηγικό σχέδιο, κάθε κοινωνική τάξη και κατηγορία, κάθε κοινωνική ομάδα που διαμορφώνεται άτυπα μέσω των νέων παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων (διαδικτυακή εργασία, κινήματα για το περιβάλλον και τα δικαιώματα, άτυπες μορφές απασχόλησης, πολιτισμικά ρεύματα) θα μπορεί να βρει την αναφορά της, να βρει συγκεκριμένες απαντήσεις για τα προβλήματα του σήμερα, να αναγνωρίσει την προοπτική και το μέλλον της.
Κάθε προοδευτικός, αριστερός και δημοκρατικός πολίτης, κάθε κοινωνική ομάδα που δοκιμάζεται δεινά από την κρίση θα πρέπει να αναγνωρίσει τον εαυτό της μέσα σ’ αυτό το πρόγραμμα, το μέλλον των παιδιών της.
Προφανώς ο απηνής ανταγωνισμός, οι ανισότητες, η ίδια η νεοφιλελεύθερη πολιτική και ιδεολογία προσπαθούν να διευρύνουν τις δευτερεύουσες αντιθέσεις και να μεταθέσουν τις συγκρούσεις στο εσωτερικό αυτής της ευρείας κοινωνικής πλειοψηφίας (μικρομεσαίοι κατά ιδιωτικών υπαλλήλων, ελεύθεροι επαγγελματίες με επιχείρηση σε αντιπαράθεση με επιστήμονες με μπλοκάκι κ.λπ.).
Στρατηγικός στόχος της πορείας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία είναι η άμβλυνση αυτών των αντιθέσεων και των ανισοτήτων τόσο μέσα από το σχέδιο της παραγωγικής ανασυγκρότησης όσο και μέσα από την επαναθεμελίωση και διεύρυνση των θεσμών του κοινωνικού κράτους και των πλαισίων συνεργασίας και διαβούλευσης σε όλα τα επίπεδα.
ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία: Οργάνωση και πολιτικό - ιδεολογική δράση
Η ιστορική πορεία και η εξέλιξη των κομμουνιστικών, των σοσιαλιστικών και των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων του 20ού αιώνα μάς αποκαλύπτουν ότι τα κόμματα αυτά οργανώθηκαν και έδρασαν με βάση τις ιστορικές κοινωνικο-παραγωγικές σχέσεις της εποχής τους.
Τα εργασιακά-παραγωγικά και κοινωνικά υποδείγματα τόσο της κλασικής βιομηχανικής δομής (μαζικότητα και οργανωτική δομή των συνδικάτων) όσο και της περιόδου των κοινωνικών συμβολαίων (θεσμοί κοινωνικού κράτους, διαπραγματευτική ισχύς συνδικάτων) οδήγησαν σε μια αντίστοιχη οργάνωση των κομμάτων με βάση την πυραμιδική ιεραρχική δομή και την γραφειοκρατική λειτουργία.
Συμπερασματικά: Το πολιτικό κόμμα είναι υποχρεωμένο να οργανωθεί έχοντας λειτουργική-οργανική σχέση με τους κοινωνικούς, παραγωγικούς και πολιτισμικούς χώρους στους οποίους συντελείται η διαδικασία της κοινωνικής αναπαραγωγής, ώστε να μπορεί να συνθέσει και να πολιτικοποιήσει τις ανάγκες, τα αιτήματα, τις διεκδικήσεις και τις προσδοκίες της κοινωνικής συμμαχίας στην οποία προσβλέπει.
Το κεντρικό-πυραμιδικό, γραφειοκρατικό πρότυπο δεν μπορεί να ανταποκριθεί σήμερα στην οργανωτική δομή και στην πολιτικο-ιδεολογική δράση ενός σύγχρονου, αριστερού- προοδευτικού κόμματος.
Δυο είναι οι βασικές, ιστορικού τύπου, εξελίξεις που επιβάλλουν τις νέες σύγχρονες οργανωτικο-πολιτικές αρχές:
- Κατά πρώτον η κρίση της πολιτικής και κοινωνικής αντιπροσώπευσης ως κυρίαρχη παράμετρος της κρίσης της ίδιας της Πολιτικής και των πολιτικών συστημάτων.
- Κατά δεύτερον, και εξίσου σημαντικό, το γεγονός ότι ο σύγχρονος καταμερισμός της Εργασίας και ο προκύπτων κοινωνικός κατακερματισμός απαιτεί νέες σχέσεις και νέες δομές επικοινωνίας μεταξύ του κόμματος και των επί μέρους κοινωνικών ομάδων και κατηγοριών που εν δυνάμει συγκροτούν την ευρεία κοινωνική – προοδευτική πλειοψηφία.
Εργαζόμενοι με το σύστημα τηλεργασίας (αφανείς, άυλες και αθεσμοποίητες μορφές παραγωγικών σχέσεων), ελαστικές και ανασφάλιστες μορφές εργασίας, το πλέγμα της εκμετάλλευσης που διαμορφώνει το αποκαλούμενο πρεκαριάτο, περιβαλλοντικά και οικολογικά κινήματα, κινήματα δικαιωμάτων και ταυτοτήτων, πολιτισμικά κινήματα και ρεύματα συγκροτούν ένα νέο πολυσύνθετο πεδίο που απαιτεί νέους τύπους επικοινωνίας και οργάνωσης.
Με βάση αυτές τις διαπιστώσεις η οργανωτική δομή του κομματικού υποκειμένου θα πρέπει να έχει άμεση και συνεχή επικοινωνία με αυτές τις κοινωνικές ομάδες και τα ρεύματα, να διαμορφώνει πυρήνες στο εσωτερικό τους, να μπορεί να συνθέτει, να δίνει απαντήσεις και λύσεις στα αιτήματά τους και να τα εντάσσει στο προγραμματικό σχέδιο και στις δράσεις του κόμματος.
Η άλλη πτυχή του οργανωτικού σχεδιασμού αφορά στην ίδια τη θεσμική συγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία σε αναφορά με κορυφαίους θεσμούς κοινωνικής και πολιτικής αντιπροσώπευσης: Τοπική Αυτοδιοίκηση, Συνδικάτα, Επαγγελματικοί Φορείς και Επιμελητήρια, Επιστημονικοί Σύλλογοι, πολιτισμικοί φορείς κ.λπ. Είναι απολύτως αναγκαία γι’ αυτό η δημιουργία θεσμικά κατοχυρωμένων τομέων λειτουργίας, δράσης, προγραμματισμού και οργανικού τύπου επικοινωνίας με τους θεσμικούς- αντιπροσωπευτικούς χώρους που αποτελούν πεδία ανάδειξης και αντιπαράθεσης βασικών κεντρικών πολιτικών.
Η διεύρυνση και η ανασυγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία δεν αποτυπώνονται απλώς σε αριθμούς αλλά διαμορφώνονται μέσα από την οργανική τους σχέση με θεσμικούς, παραγωγικούς και κοινωνικούς χώρους μέσα στους οποίους συντελείται η κοινωνική αναπαραγωγή, ενώ ταυτόχρονα αντιπαρατίθενται και συγκρούονται ιδεολογικές και αξιακές αντιλήψεις, κουλτούρες και συμπεριφορές που προωθούν τις εξελίξεις.
Σ΄ αυτόν τον συνολικό ανασχεδιασμό, τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία θα πρέπει να αποκτήσουν, μέσα από τη συλλογική , τη δυνατότητα να συμμετέχουν πρωτογενώς στις σημαντικές αποφάσεις και επιλογές του Κόμματος. Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη, δημοκρατικοφανή αρχή, αλλά για μια αντίληψη και θέση σύμφωνα με την οποία το πολιτικο-ιδεολογικό «κεφάλαιο» κάθε μέλους αποκτά αυταξία και «κατατίθεται» αδιαμεσολάβητο στη συλλογική επιλογή, πέρα από αντιπροσωπεύσεις και από λειτουργίες άτυπων ή τυπικών μηχανισμών που προσδίδουν το «δικό τους» νόημα και περιεχόμενο στη βούληση και στην επιλογή των «εκπροσωπούμενων».
Η απ’ ευθείας εκλογή του Προέδρου και της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία από τη βάση, από το σύνολο των μελών παρέχει ισότιμη πολιτική νομιμοποίηση στον Πρόεδρο και στην Κεντρική Επιτροπή, αφού η εκλογή προέρχεται από την ίδια πηγή νομιμοποίησης και πολιτικής ισχύος και παράλληλα αναγνωρίζει την αξία κάθε μέλους στην κορυφαία αυτή διαδικασία.
Από τις προηγούμενες προσεγγίσεις και επισημάνσεις προκύπτει το συμπέρασμα ότι τόσο οι Θέσεις όσο και οι προτάσεις για το Καταστατικό αποκτούν μια οργανική συνοχή και μπορούν να απαντήσουν με σαφήνεια στα κρίσιμα ερωτήματα που τίθενται μέσα από την τριπολική σχέση του Κράτους, του Πολιτικού και Κοινωνικού Υποκειμένου, προκειμένου η στρατηγικού χαρακτήρα αντιπαράθεση και σύγκρουση με το νεοφιλελεύθερο αυταρχικό καθεστώς να οδηγήσει τον ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία όχι μόνο σε μια εκλογική νίκη που θα αναδείξει μια προοδευτική κυβέρνηση, αλλά και σε μια νέα εποχή όπου θα χαραχθούν νέες ελπιδοφόρες προοπτικές για τη χώρα και το λαό της.
Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Ε.Κ.Π.Α. μέλος του Π. Σ. της Κ.Ε.Α. του ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία
*Όλα τα κείμενα του προσυνεδριακού διαλόγου αναρτώνται στην ιστοσελίδα του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και το left.gr
