«Ζιζή Μακρή: Η δημιουργός που μιλά με τα δέντρα» είναι ο τίτλος της έκθεσης που φιλοξενείται στο Λόφος Αrt Projekt, στην Κυψέλη. Εντυπωσιάζει με την πληθωρικότητα των μέσων που χρησιμοποιούνται, συγκινεί με τη σύγχρονη λιτή και συνάμα αισθαντική εικαστική γλώσσα που διατυπώνεται. Περιλαμβάνει έναν κύκλο μόνο, που για πρώτη φορά προβάλλεται ως ενιαίος, από το μεγάλο έργο μιας σημαντικής καλλιτέχνιδας του 20ού αιώνα, που φυλάσσουν η κόρη της Κλειώ Μακρή και η εγγονή της Μυρτώ Βουδούρη και προβάλλουν μέσα από το «Σωματείο Μέμος και Ζιζή Μακρή»: Δέντρα που έπλασε η Μακρή στη διάρκεια της καλλιτεχνικής πορείας -και κυρίως μετά τον ερχομό της στη μεταπολιτευτική Ελλάδα- σε σχέδια και μακέτες, τοιχοτάπητες, χαρακτικά και ψηφιδωτά. Καθρεφτίζει όχι μόνο το εύρος των τολμηρών και συστηματικών αναζητήσεων της ελευθερίας της έκφρασης από τη δημιουργό τους, ακόμα και μέσα στις αντίξοες συνθήκες της πολιτικής εξορίας και κράτησης. Αλλά και την οραματική της θεώρηση του κόσμου ως «μιας ουσιαστικής ενότητας ανθρώπου και φύσης». Πολλά χρόνια προτού αναδειχτούν το «οικολογικό ζήτημα» και η σοβαρότητά του.
Δίνει την ευκαιρία στο ευρύ κοινό να γνωρίσει μια ριζοσπαστική καλλιτέχνιδα που παραμένει άγνωστη στους πολλούς, παρά τις βραβεύσεις της σε παγκόσμιους διαγωνισμούς, τις συμμετοχές της σε διεθνείς εκθέσεις και την πραγματοποίηση ατομικών εκθέσεων στην Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι το έργο της, που παρουσιάζεται και στην έκθεση, είναι βαθιά δεμένο με τη χώρα αυτή.
Ποια είναι η Ζιζή Μακρή
Η γεννημένη στο Βελιγράδι το 1924 Louisa Sernic έρχεται στο Παρίσι των αφαιρετικών κινημάτων το 1945. Σπουδάζει χαρακτική στην Ecole des Beaux Arts με δάσκαλο τον μεγάλο ανανεωτή της χαρακτικής τέχνης Δημήτρη Γαλάνη. Εκεί γνωρίζει τον σύντροφό της στη ζωή και στην Τέχνη, τον εξόριστο γλύπτη Μέμο Μακρή. Το 1950 απελαύνεται μαζί του για τις αριστερές της πεποιθήσεις από το Παρίσι στη Βουδαπέστη. Η οποία γίνεται η αφετηρία των αμέτρητων ταξιδιών, που την ενέπνευσαν, σε ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο: από την Κίνα, τη Σοβιετική Ένωση μέχρι τη Λατινική Αμερική.
Το 1960 συμμετέχει με πλαστό διαβατήριο σε μια ενέργεια φυγάδευσης του παράνομου στελέχους του ΚΚΕ Φώκου Βέττα, συλλαμβάνεται και κρατείται επί έναν χρόνο στις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ, όπου δημιουργεί τα περίφημα «έργα της φυλακής» με επίκεντρο τον Φοίνικα του προαυλίου. Η ανάκτηση της ελληνικής ιθαγένειας του Μέμου Μακρή το 1975 και ο ερχομός τους στην Ελλάδα όπου ζει μέχρι τον θάνατό της, το 2014, προσανατολίζει τη ματιά της στον φυσικό της πλούτο και στη θεματική της έκθεσης.
Τα δέντρα ως σύμβολα μιας ζωής αειφόρας και ονειρικής
Ο θεατής αντικρίζει στον ισόγειο χώρο έναν ελαιώνα όπου κυριαρχούν οι δύο μεγάλοι τοιχοτάπητες. Με τις μαγικά ρεαλιστικές ελιές γραμμένες με παλλόμενες κουκίδες και αργασμένες γραμμές, πλεγμένες με νήματα σε ασημιές, λαδιές, πράσινες αποχρώσεις να κυματίζουν ρυθμικά. Διαβάζει ανάμεσα στις φιγούρες τους τις χαραγμένες πάνω στο λινόλεουμ το πλαστικά διατυπωμένο θρόισμά τους, μεταφερμένο στους δανεισμένους από τους αρχαίους και σύγχρονους Έλληνες ποιητές στίχους.
Διακρίνει στα λεπτεπίλεπτα σχέδια του διαδρόμου την αρμονική συνύπαρξη των μικρών σπιτιών με το τοπίο. Στέκεται στη σκάλα στον γραμμένο δυναμικά φοίνικα. Οδηγείται στον επάνω όροφο από το πολύχρωμο και παρορμητικά φτιαγμένο προσχέδιο στην ταπισερί και το χαρακτικό του δέντρου με τη ρόδινη φυλλωσιά και τα χρυσαφιά κλαδιά.
Βλέπει την άνοιξη που προβάλλει μέσα από την αποτυπωμένα πάνω στο χαλκό λεπτοδουλεμένα, μικροσκοπικά και πυκνά φυλλαράκια της ελιάς και τον χειμώνα που μεταδίνουν τα γεωμετρικά σχηματοποιημένα -σαν ιδεογράμματα- γυμνά δέντρα που συνέθεσε με μαύρες ψηφίδες πάνω σε ένα φόντο με χρώματα ψυχρά. Νιώθει το φως να αναδύεται μέσα από τις καθαρά κόκκινες ή κίτρινες κηλίδες που περιβάλλουν τα κυπαρίσσια της. Αναγνωρίζει στην εγκατάσταση με τα σχέδια την τρομερή δεξιότητα της Ζιζής Μακρή να μορφώσει μια φιγούρα ή τον χώρο με το μολύβι ή το στιλό, με μια μονοκοντυλιά θαρρείς, προβαίνοντας σταδιακά από την παραστατικότητα στην αφαίρεση.
Εισδύει στα σκοτεινά δωμάτια του χώρου με τα αποτυπωμένα με μια εξπρεσιονιστική και ενίοτε ονειρική γραφή έργα της φυλακής (1960-61), που αντιμετωπίζει ως πρόκληση για τη δουλειά της. Τα φτιαγμένα με ελάχιστα υλικά, ένα μαχαιράκι, το ξύλο, το λινόλεουμ που «έκρυβε κάτω από το στρώμα», το πράσινο, το κόκκινο και κάποτε το κίτρινο. Τα έργα με τα οποία ήθελε «να δείξει και μια αισιοδοξία, μια θετική άποψη της ζωής».
Η Ζιζή Μακρή δεν φτιάχνει με τα κυπαρίσσια και τις ελιές της απλώς τοπία της ελληνικής υπαίθρου. Διεισδύει στις επαναλαμβανόμενες ως ένα λάιτ μοτίβ φόρμες τους, μιλά μαζί τους και μας αποκαλύπτει την εσωτερική, ονειρική και αειφόρα δύναμη της ζωής. Αυτή που τη δένει αναπόσπαστα με τους τρεις «ανθρώπινους κάκτους» του συντρόφου της Μέμου Μακρή από την τελευταία περίοδο της δημιουργικής του πορείας (1990-1993) που έχουν στηθεί ανάμεσα από τα έργα της.
Info
«Ζιζή Μακρή: Η δημιουργός που μιλά με τα δέντρα»
Λόφος Art Projekt, Βελβενδού 39, Κυψέλη
Διάρκεια: 5-31 Μαΐου 2026
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Κυριακή, 6-9 μ.μ.
