Η ελπιδοφόρα νίκη του ΣΥΡΙΖΑ συντελείται σε μια πολύ δύσκολη ευρωπαϊκή συγκυρία. Παρά την μικρή υποχώρηση του Λαϊκού Κόμματος και την αδράνεια των σοσιαλιστών, η ευρωπαϊκή Αριστερά δεν δείχνει, προς το παρόν τουλάχιστον, να μπορεί να αναδειχθεί σε εναλλακτικό πόλο του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι. Μοιραία το ενδιαφέρον στρέφεται στην άνοδο της Ακροδεξιάς. Ήδη από τις πρώτες ώρες των εκλογών τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γέμισαν με λίστες και χάρτες που επιχειρούν να εξοικειώσουν το κοινό με τη γεωγραφία του νέου φασισμού.
Φυσικά και δεν είναι όλα τα ακροδεξιά κόμματα το ίδιο. Στην Ελλάδα έλαχε η πιο σκληρή νεοναζιστική εκδοχή. Η Ουγγαρία και η Βουλγαρία ακολουθούν. Στη Δανία, τη Γαλλία και τη Βρετανία κυριαρχούν κόμματα που επιχειρούν να κρύψουν τον ρατσισμό τους και να μεταλλαχθούν σε αξιόπιστες κοινοβουλευτικές δυνάμεις. Τι δείχνει αυτή η θεαματική άνοδος του νέου φασισμού στην Ευρώπη; Πώς μπορεί να καταπολεμηθεί;
Ας εστιάσουμε στο παράδειγμα της Βρετανίας. Πολλοί γνωρίζουν τον ηγέτη του Βρετανικού κόμματος της Ανεξαρτησίας, Νάιτζελ Φάρατζ, από τα παθιασμένα του λογύδρια υπέρ της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ, τα οποία, δυστυχώς, διέγειραν τον ρομαντικό πατριωτισμό πολλών αριστερών. Η επικράτηση του Κόμματος της Ανεξαρτησίας δεν ήταν μεγάλη έκπληξη. Σε αυτήν συνέτειναν η παραδοσιακά χαμηλή προσέλευση των Βρετανών στις κάλπες των ευρωεκλογών και η επιτυχία του κόμματος να καταστεί ο κατεξοχήν εκφραστής του συντηρητικού ευρωσκεπτικισμού. Η εικόνα γίνεται πληρέστερη εάν προστεθεί η πλήρης αναξιοπιστία των Φιλελεύθερων Δημοκρατών και οι τακτικισμοί των Εργατικών. Η βρετανική Αριστερά, όπως και η γαλλική, είναι σαφώς κατώτερη των περιστάσεων.
Πόσο «ακροδεξιό» είναι το Κόμμα της Ανεξαρτησίας; Σίγουρα υπάρχουν πιο ακραία φασιστικά μορφώματα, όπως η English Defense League και το British National Party. Η επιτυχία όμως του κόμματος του Φάρατζ στέρησε από το Βρετανικό Εθνικιστικό Κόμμα τη μοναδική έδρα που κατείχε στην Ευρωβουλή. Το Κόμμα της Ανεξαρτησίας ιδρύθηκε από μια διαπαραταξιακή αντι-φεντεραλιστική πολιτική πλατφόρμα ως απάντηση στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Λίγα χρόνια αργότερα, ο ιδρυτής του παραιτήθηκε καταγγέλλοντας τον ακροδεξιό και ρατσιστικό πολιτικό λόγο πολλών μελών του κόμματος.
Tο δεξιό πρόσημο προκύπτει από την προσήλωση στην ύψιστη αξία του εθνικού κράτους και την αντιφατική στάση απέναντι στη διεθνοποίηση του κεφαλαίου: ενώ από την μία πλευρά καταγγέλλονται οι κοινωνικές και πολιτισμικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης, από την άλλη το διεθνοποιημένο City του Λονδίνου και η ελευθερία των αγορών βρίσκονται στο απυρόβλητο. Ο ρατσισμός συνίσταται στην υιοθέτηση ενός πολύ παλιού αυτοκρατορικού σχήματος πρόσληψης και κεκαλυμμένης φυλετικής ιεράρχησης του κόσμου σε ανώτερους και κατώτερους πολιτισμούς.
Η εμμονή στα ζητήματα μετανάστευσης και ανάκτησης της δυνατότητας άσκησης εθνικής πολιτικής φέρνουν το κόμμα του Φάρατζ πολύ κοντά στο Γαλλικό Εθνικό Μέτωπο, παρά τις εκ του αντιθέτου διακηρύξεις του Βρετανού πρώην τραπεζίτη. Ο ακροδεξιός φοβικός λαϊκισμός μεταθέτει τα προβλήματα κοινωνικής συνοχής στους μετανάστες και φορτώνει την εγχώρια κρίση αντιπροσώπευσης εξ ολοκλήρου στα υπαρκτά δημοκρατικά ελλείμματα των ευρωπαϊκών θεσμών προτάσσοντας τη μονοκαλλιέργεια της εθνικής κουλτούρας.
Πώς αναχαιτίζεται ο κίνδυνος; Αν και στην περίπτωση της Βρετανίας η φύση του εκλογικού συστήματος δεν επιτρέπει εύκολα την ανάδειξη τρίτου κόμματος, το Κόμμα της Ανεξαρτησίας προσβλέπει στη διαφαινόμενη συντριβή των Φιλελεύθερων Δημοκρατών. Αν και είναι πολύ νωρίς να εκτιμήσει κανείς τη δυναμική του κόμματος, τα πρώτα μηνύματα δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά: Συντηρητικοί ευρωσκεπτικιστές κομίζουν προτάσεις συνεργασίας και κορυφαία στελέχη των Εργατικών, ως άλλοι δήμαρχοι Αθηναίων, οξύνουν την αντι-μεταναστευτική τους ρητορεία λησμονώντας ποιους πραγματικά ωφελεί η υιοθέτηση της ατζέντας των ακροδεξιών.
Πολλές φορές οι ιστορικές αναλογίες εξαντλούν τη δυναμική τους. Η Ευρώπη κινδυνεύει από έναν φασισμό νέου τύπου, ακόμη και εάν τα ακροδεξιά κόμματα φαίνεται για την ώρα να είναι πολυδιασπασμένα. Όσο συνεχίζεται η υπάρχουσα διαχείριση που συντηρεί την οικονομική κρίση, όσο διευρύνονται τα δημοκρατικά ελλείμματα «στις Βρυξέλες», όσο δεν αντιμετωπίζονται τα επείγοντα κοινωνικά προβλήματα στον ευρωπαϊκό Νότο, οι εχθροί της δημοκρατίας και οι οπαδοί της καθαρότητας των εθνικών αναδιπλώσεων θα θεριεύουν. Η Αριστερά δεν αποτελεί μόνο τη μοναδική ελπίδα για αλλαγή. Είναι ο κατεξοχήν φορέας ευρωπαϊσμού. Και οφείλει να πορευθεί αναλόγως.
