Όταν η κεντρική πολιτική επιλογή είναι η αντικατάσταση της αρχής της νομιμότητας από την ωμή σκοπιμότητα, αυτή θα αγιάσει σταδιακά όλα τα μέσα: την καταστολή, τα βασανιστήρια, την απεριόριστη στέρηση της ελευθερίας. Κι αν τύχει κι ο νόμος θέτει εμπόδια, η λύση είναι ή να αλλάξει ή να ερμηνευτεί καταλλήλως. Στο πνεύμα αυτό, η Ελληνική Αστυνομία ζήτησε από τους νομικούς συμβούλους του κράτους να ερμηνεύσουν τον νόμο1 και να της απαντήσουν αν μπορεί να κρατά στο διηνεκές αλλοδαπούς, έως ότου συνεργαστούν για την απέλασή τους. Και το ΝΣΚ απάντησε θετικά,2 σε πλήρη τροχιά νομικής εκτροπής.3
Κατά τον νόμο, αν ο αλλοδαπός δεν έχει άδεια παραμονής ή δεν είναι αιτών άσυλο, η αστυνομία έχει δύο επιλογές. Η πρώτη είναι να τον θεωρήσει εξαρχής επικίνδυνο για τη δημόσια τάξη (το σύνηθες), να τον συλλάβει και να τον απελάσει. Η δεύτερη είναι να αποφύγει τον καταναγκασμό, χορηγώντας του προθεσμία (30 μέρες) να αναχωρήσει ως ελεύθερος, οικειοθελώς, επιβάλλοντας μεταξύ άλλων «υποχρέωση παραμονής σε ορισμένο μέρος». Αν όχι, τότε, στον όποιο τυχαίο έλεγχο εγγράφων, τον συλλαμβάνει και τον κρατά για να τον απελάσει. Η απέλαση όμως μπορεί να καθυστερήσει διότι δεν είναι εύκολη διαδικασία. Και αν για την καθυστέρηση ευθύνονται οι αρχές, τότε μπορεί να αναβληθεί για ένα εξάμηνο, στο οποίο ο αλλοδαπός είναι ελεύθερος,4 ενώ αν η ευθύνη είναι δική του (π.χ. ψευδή στοιχεία), τότε συνεχίζεται η κράτησή του. Μόνο όμως «για το απολύτως αναγκαίο χρονικό διάστημα διεκπεραίωσης της διαδικασίας απομάκρυνσης». Επομένως, ο νόμος είναι σαφής. Η κράτηση επιβάλλεται ως ύστατο μέσο, όταν ο αλλοδαπός παρεμποδίζει την απέλασή του, και για 18 μήνες κατ'ανώτατο όριο.5
Όσο αυστηρές και αν είναι αυτές οι διατάξεις, δεν ικανοποιούν την ΕΛ.ΑΣ. Διότι δεν καλύπτουν την περίπτωση που έχει παρέλθει το 18μηνο κράτησης (που επιβάλλεται σε όλους αδιακρίτως και δη σε άθλιες συνθήκες), χωρίς να έχει γίνει η απέλαση. Τότε, με βάση τον νόμο, σε κάθε περίπτωση ο αλλοδαπός πρέπει να αφεθεί ελεύθερος.
Δεμένο όμως στο αντιμεταναστευτικό γαϊτανάκι, το ΝΣΚ δεν μπορεί να αφήσει αυτό να συμβεί. Γι' αυτό και στρεβλώνει εντελώς τη λογική και το γράμμα του νόμου, βαφτίζοντας την πίεση στον κρατούμενο να συνεργαστεί με τις αρχές, προκειμένου να αποφυλακιστεί, προθεσμία για «οικειοθελή»(!) αναχώρηση και ονομάζοντας τη συνέχιση της κράτησής του ως «παραμονή σε ορισμένο μέρος».6 Τις διατάξεις δηλαδή που δίνουν τη δυνατότητα στον αλλοδαπό να αναχωρήσει μόνος του, χωρίς καταναγκασμό, τις εντάσσει στο πλαίσιο στέρησης της ελευθερίας και μάλιστα μετά από 18 μήνες. Ο σκοπός; Η «αποφυγή της έμμεσης νομιμοποίησης των αλλοδαπών» και «των δυσμενών συνεπειών στη δημόσια τάξη και ασφάλεια», «λαμβάνοντας υπόψη ότι στερούνται πόρων», αλλά και ότι «πρόκειται για ευάλωτα άτομα». Η κράτηση δηλαδή παρουσιάζεται ως προστασία(!).
Αυτός ο κυνισμός κι η αντιδραστικότητα έχουν μόνο μία πηγή: την απέχθεια για το κράτος δικαίου. Η ΕΛ.ΑΣ. και το ΝΣΚ δεν μπορούν να «ξεπεράσουν» ότι ακόμα και για τους αλλοδαπούς ο κρατικός καταναγκασμός βρίσκει όρια στον νόμο. Ότι ακόμα και αυτοί είναι υποκείμενα και έχουν δικαιώματα που υπερτερούν της απέλασής τους. Ότι μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθεροι ανάμεσά μας, είτε αρέσει είτε όχι, και ότι, τέλος, όταν το κράτος έχει εξαντλήσει τις νόμιμες δυνατότητες καταναγκασμού κι έχει αποτύχει, καθένας παραμένει ελεύθερος.
1 Άρθρα 76 ν. 3386/2005, 21-24, 30 ν. 3907/2011 - Οδηγία 2008/115/ΕΚ. 18 μήνες κράτηση είναι το ανώτατο όριο που θέτει η οδηγία.
2 Γνμ.44/2014, http://www.nsk.gov.gr/
3 Ανακοίνωση Ομάδας Δικηγόρων Μεταναστών και Προσφύγων, 21/3/2014, http://omadadikigorwn.blogspot.com.
4 Στην αναβολή απομάκρυνσης χορηγείται 6μηνος προσωρινός τίτλος διαμονής στον αλλοδαπό που είναι «στη διάθεση των αρχών», για να τον απελάσουν μόλις είναι έτοιμες. Έχει υποχρέωση τακτικής εμφάνισης στις αρχές, κατάθεσης εγγύησης ή εγγράφων ή παραμονής σε ορισμένο μέρος.
5 Άρθρο 30 ν.3907/2011. Ομοίως έχει κρίνει το ΔΕΕ, 30/11/2009 (υπόθεση C-357/09).
6 Ανακοίνωση Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη, 22/3/2014, www.hlhr.gr
* Η Ελένη Καλαμπάκου είναι δικηγόρος.
