Ο αγώνας κατά του ρατσισμού, σε όλες τις μορφές του, είναι αγώνας για θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Και τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν αξία οικουμενική και αδιαπραγμάτευτη. Δεν είναι τυχαίο ότι στη σχετική Οικουμενική Διακήρυξη χαρακτηρίζονται «θεμέλιο της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης στον κόσμο».
Από τη σημερινή άδικη, άνιση και αντιδημοκρατική παγκόσμια τάξη πηγάζει και η επιδείνωση του μεταναστευτικού και προσφυγικού προβλήματος. Αν το συνειδητοποιήσουμε αυτό, θα βρούμε έλλογες απαντήσεις στα ερωτήματα με τα οποία η ελληνική κοινωνία είναι αντιμέτωπη γύρω από το μεταναστευτικό. Ας μην χάνουμε ούτε στιγμή από το οπτικό μας πεδίο όσα τραγικά συμβαίνουν στην ευρύτερη περιοχή μας, η οποία δοκιμάζεται από πολέμους, ξένες στρατιωτικές επεμβάσεις, κατοχές και ωμές καταπατήσεις δικαιωμάτων.
Ας σκεφτούμε, λοιπόν, καλύτερα ένα σύνθημα του αντιρατσιστικού κινήματος που λέει ότι «οι μετανάστες δεν είναι το πρόβλημα, έχουν προβλήματα» και ότι η ισότιμη ένταξή τους στην κοινωνία μας με όλα τα δικαιώματά τους και τις υποχρεώσεις τους είναι προς όφελος της κοινωνικής συνοχής και της δημοκρατίας. Αλλιώς, αφήνουμε το πεδίο ελεύθερο για την κατάλυσή τους από τους κήρυκες του μίσους και τους νοσταλγούς του Χίτλερ.
Και επειδή συχνά επικαλούμαστε το διεθνές δίκαιο για εθνικά μας θέματα, ας μην ξεχνούμε ότι συστατικό του διεθνούς δικαίου είναι και οι διεθνείς συμβάσεις για τα δικαιώματα των μεταναστών και προσφύγων, καθώς και για την καταπολέμηση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού και κάθε μορφής διακρίσεων.
Από όσα προαναφέραμε, προκύπτει αβίαστα ότι ο αγώνας κατά του ρατσισμού είναι πολυμέτωπος και δεν αφορά μόνο μία χώρα. Είναι αγώνας παγκόσμιος, αλλά και ευρωπαϊκός. Συνδέεται ευθέως με την επιβίωση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ιδέας ως ιδέας δημοκρατικής, φιλειρηνικής και πανευρωπαϊκής. Και μόνο μια κοινωνική, δημοκρατική, και ειρηνική ενωμένη Ευρώπη μπορεί να αντισταθεί αποτελεσματικά στον ρατσισμό και το νεοναζισμό, που τροφοδοτούνται από τη βαθιά κρίση του σημερινού συστήματος και τις πολιτικές που ακολουθούνται από τις κυρίαρχες δυνάμεις της Ε.Ε.
Περί ιθαγένειας
Οι ακροδεξιές δυνάμεις στη χώρα μας προβάλλουν μια εντελώς αναχρονιστική αντίληψη για την ιθαγένεια και την απόκτησή της. Αρνούνται την ιθαγένεια για ανθρώπους που γεννήθηκαν εδώ και δεν ξέρουν άλλη πατρίδα από την Ελλάδα. Θέλουν να αγνοούν ότι από το 1998 ο Συνήγορος του Πολίτη χαρακτήριζε «πηγή αρκετών προβλημάτων» την εφαρμογή του ελληνικού δικαίου της ιθαγένειας στη λεγόμενη «αρχή του αίματος». Υποστηρίζουν ότι η ιθαγένεια δεν είναι ανθρώπινο δικαίωμα, ενώ «καθένας έχει το δικαίωμα της ιθαγένειας» λέει η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο άρθρο 15. Κατά την άποψη τους, «Έλληνας γεννιέσαι, δεν γίνεσαι», κάτι που, αν ίσχυε, θα είχε τραγελαφικές συνέπειες. Μεταξύ άλλων, θα καθιστούσε αδιανόητη την έννοια της διπλής ιθαγένειας. Με την ίδια λογική η ιδιότητα του πολίτη της Ε.Ε. (ευρωπαϊκή ιθαγένεια), την οποία μοιραζόμαστε με Ιταλούς, Γερμανούς, Γάλους, Βούλγαρους, Βρετανούς και άλλους Ευρωπαίους, θα έπρεπε να είναι απευκταία.
Δεν εννοούν να αντιληφθούν οι εθνοκάπηλοι ότι δεν υπάρχουν εθνικά «καθαρά» κράτη πουθενά στον κόσμο. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ «τα 2/3 των χωρών περιλαμβάνουν τουλάχιστον μια σημαντική μειονότητα που αναλογεί στο 10% του πληθυσμού τους» (Human Development Report 2004). Η Ελλάδα δεν είναι μεταξύ των χωρών αυτών και ακόμα λιγότερο πρέπει να φοβάται.
Εμφανίζονται, όμως, και σαν υπερπατριώτες οι κήρυκες της ξενοφοβίας και του ρατσισμού στη χώρα μας, μιλώντας στο όνομα του εθνικού συμφέροντος και των ελληνικών παραδόσεων. Όμως ούτε το εθνικό συμφέρον υπηρετούν οι δυνάμεις αυτές ούτε έχουν σχέση οι απόψεις τους με τον αληθινό πατριωτισμό. Γιατί είναι γνωστό (και όσοι έχουμε ζήσει στο εξωτερικό το ξέρουμε «από πρώτο χέρι») ότι ο παγκόσμιος θαυμασμός στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό οφείλεται στη σχέση του με πανανθρώπινες αξίες, όπως η δημοκρατία. Αλλά και η Ελληνική Επανάσταση του 1821 ξεσήκωσε μεγάλο κίνημα φιλελλήνων απ' όλο τον κόσμο, οι οποίοι στο μέγιστο μέρος τους είδαν στην επανάσταση αυτή την έκφραση των ιδεών του Διαφωτισμού.
Να αποκρουστούν, λοιπόν, από το ευρύτερο δυνατό προοδευτικό μέτωπο οι απόψεις αυτές, των Χρυσαυγιτών και άλλων ρατσιστών. Απόψεις που, αν επικρατούσαν, θα έκαναν ανεπανόρθωτη ζημιά στην ίδια τη δημοκρατία αλλά και στην ήδη βαρύτατα τραυματισμένη διεθνή εικόνα της χώρας μας. Τίποτα δεν μπορεί να δικαιολογήσει την επανάπαυση ή ανοχή απέναντι στην ξενοφοβία, τον ρατσισμό και τον νεοναζισμό. Τώρα πρέπει να δυναμώσει η αντίστασή μας, πριν να είναι πολύ αργά.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Ειρήνη και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
