*Η Έλλη υπήρξε μια ιστορική μορφή της Αριστεράς και η τελευταία της δρακογενιάς. Γεννημένη και μεγαλωμένη στη Θερμή της Λέσβου, μέσα στο ιστορικό ξενοδοχείο Σάρλιτζα που τότε το διαχειριζόταν ο πατέρας της, ήταν η ήρεμη δύναμη δίπλα στον σπουδαίο Φρίξο. Το όνομά της, εμπνευσμένο από έναν πρόσφυγα φίλο της οικογένειας, έδενε ιδανικά με εκείνο του αδελφού της, σαν η μοίρα να τους όρισε ως ένα αχώριστο δίδυμο για όλη τους τη ζωή. Στη Μυτιλήνη λοιπόν γράφτηκαν οι πρώτες μνήμες μιας παιδικής ηλικίας που, αν και ξεκίνησε φωτεινά, μαύρισε γρήγορα.
Το πρώτο χτύπημα της μοίρας ήρθε μόλις στα τέσσερά της χρόνια με τον θάνατο της μητέρας της. Ωστόσο, μέσα στη σκληρότητα εκείνης της απώλειας φύτρωσε κάτι που θα χαρακτήριζε όλη της τη ζωή: μια βαθιά, σχεδόν ανεξάντλητη ικανότητα να αγαπάει. Όταν ο πατέρας της ξαναπαντρεύτηκε, η Αρίστη έγινε μια αληθινή μητέρα για τα δύο παιδιά, επιλέγοντας συνειδητά να μην αποκτήσει δικά της.
Με το ξέσπασμα του πολέμου ο Φρίξος έφυγε για τη Μέση Ανατολή ακολουθώντας τη διαδρομή πολλών νέων της εποχής: 5η Ταξιαρχία, 8ο Τάγμα, σύρματα. Η Έλλη οργανώθηκε στην ΕΠΟΝ μαζί με όλη τη γεμάτη ιδανικά νεολαία της Μυτιλήνης. Μετά την απελευθέρωση ο Φρίξος επέστρεψε και εντάχθηκε και εκείνος στην ΕΠΟΝ, όπου γνώρισε και αγάπησε την καλύτερη φίλη της Έλλης, την Έλλη Σβώρου.
Η επόμενη καταιγίδα δεν άργησε. Ο Εμφύλιος έφερε διώξεις, συλλήψεις και μια νέα σκληρή πραγματικότητα. Ο Φρίξος συνελήφθη και ακολούθησε τη συνηθισμένη πορεία των αγωνιστών της εποχής: Γιούρα, Μακρονήσι, Αβέρωφ, Κέρκυρα. Η Έλλη βρέθηκε και η ίδια στο στόχαστρο. Συνελήφθη μέσα στο καράβι εν πλω με αφορμή μια καταγγελία χωρίς ουσιαστική βάση, την ώρα που μετέφερε τη μητέρα της σε κρίσιμη κατάσταση στην Αθήνα. Η ψυχρή λογική της καταστολής. Ακολούθησαν φυλακές, στρατοδικεία, εκτελέσεις. Δις εις θάνατον σύμφωνα με το Γ´ Ψήφισμα, που μετατράπηκε στην πορεία σε ισόβια. Τα χρόνια της φυλακής στου Αβέρωφ και στην Κάστορος ήταν σχολείο που μάθαινες να αντέχεις, να μοιράζεσαι, να νοιάζεσαι και να αγαπάς. Μιλούσε κάθε μέρα με τρυφερότητα για τα κορίτσια της φυλακής, την Ισμήνη, την Κρήνη, τη Νίκα, την Κατίνα, την Άννα, τη Δήμητρα, την Ελένη, την Καλλισθένη, τη Μαίρη. Μιλούσε για τα μικρά παιδιά που μεγάλωναν μέσα στους υγρούς θαλάμους. Για την Έλλη και τον μικρό Νικολάκη που τον έκρυβε κάτω απ’ το τρίκλινο, για την Ιουλία και τον μικρό Δημητράκη που πάντα τον καμάρωνε. Το γλυκό της χαμόγελο σκοτείνιαζε κάθε φορά που θυμόταν το χέρι της Χαριτίνης που έστειλε 17 κορίτσια στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Αποφυλακίστηκε το 1958, μετά από μια δεκαετία που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη ζωή της. Στη συνέχεια παντρεύτηκε τον Χρήστο Λάζο, έναν σπουδαίο αγωνιστή με παρόμοια βιώματα και αξίες. Δεν απέκτησε δικά της παιδιά, όμως αγάπησε βαθιά όλα τα παιδιά του κόσμου. Η ζωή της, ωστόσο, συνέχισε να δοκιμάζεται με πολλές απώλειες και τραγικά γεγονότα, με κορυφαίο τον χαμό των παιδιών. Κάθε φορά η Έλλη έπρεπε να σταθεί όρθια για να στηρίξει κάποιον άλλο. Και στεκόταν μια ολόκληρη ζωή με έναν τρόπο ήσυχο και αθόρυβο. Δεν έγραψε βιβλία, δεν έβγαλε λόγους, δεν κράτησε κακίες, δεν έσκυψε ποτέ το κεφάλι. Κράτησε όμως ζωντανή τη μνήμη εκείνης της γενιάς. Γιατί για την Έλλη η μνήμη ήταν χρέος και η μόνη πράξη αντίστασης στην εποχή μας. Γι’ αυτό τη σέβονταν και την εκτιμούσαν όλοι.
Στα τελευταία της χρόνια παρέμεινε ενεργή, παρούσα σε αγώνες, πορείες, εκδηλώσεις μνήμης, πάντα έτοιμη να προσφέρει. Το δικό της κόκκινο γαρίφαλο υπήρχε πάντα δίπλα στα ονόματα των εκτελεσμένων. Η αγάπη της για τους ανθρώπους έγινε το πιο σταθερό στοιχείο της ύπαρξής της. Όσοι τη γνώρισαν υπήρξαν τυχεροί γιατί γνώρισαν έναν σπάνιο άνθρωπο που συμπύκνωνε μέσα του όλη τη μαγιά της δρακογενιάς. Η Έλλη ανήκε στους αγίους εκείνους που πέρασαν τα πάνδεινα από εχθρούς και φίλους, αλλά απέδειξαν ότι ακόμα και μέσα στις πιο σκοτεινές εποχές ο άνθρωπος μπορεί να παραμείνει άνθρωπος.
* Η Κατερίνα Μπαλκούρα είναι ιστορικός
