Τα κινήματα ενεργών πολιτών, σαν το φιλειρηνικό, που υπηρετούν αρχές και αξίες έχουν καθαρές θέσεις στο Ουκρανικό, όπως και σε άλλα διεθνή προβλήματα.
Στην Ελλάδα το Παρατηρητήριο Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης - ΠΑΔΟΠ, μέλος του Διεθνούς Γραφείου Ειρήνης, της παλαιότερης διεθνούς αντιπολεμικής οργάνωσης, εκατόν τριάντα ετών, το 2026 ενέκρινε στην πρόσφατη Γενική Συνέλευσή του «Πρόταση ειρήνης για την Ουκρανία», υπηρετώντας την ιδέα της ειρήνης με δικαιοσύνη και δημοκρατία, όχι το δίκαιο του ισχυρού. Επιπλέον, εκπροσωπώντας ένα κίνημα ειρήνης, όχι μόνο καταγγελτικό, αλλά και παρεμβατικό/διεκδικητικό.
Ιδού το κείμενο της πρότασής μας, που κατατίθεται στον ΟΗΕ, στην Ε.Ε., στις πρεσβείες των εμπόλεμων κρατών και στο ΥΠΕΞ της Ελλάδας:
Ουκρανία εκτός ΝΑΤΟ - Νέο Ελσίνκι
«Πριν από ακριβώς μισό αιώνα, η ΔΑΣΕ, γνωστή ως Διάσκεψη του Ελσίνκι, αποτέλεσε μεγάλο πλήγμα στον τότε σε έξαρση Ψυχρό Πόλεμο, πολύ πιο επικίνδυνο από τον σημερινό. Σήμερα, η ευρωπαϊκή ασφάλεια, με την πολυδιάστατη έννοια του όρου, υφίσταται βαρύτατα πλήγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία, που μαίνεται σχεδόν τέσσερα χρόνια και είναι πόλεμος κυρίως εναντίον αμάχων, με επίσημες δηλώσεις ακόμα και για χρήση πυρηνικών όπλων.
Δύναμη ειρήνης το ΠΑΔΟΠ, με τις μικρές του δυνάμεις κάνει έκκληση για άμεση κατάπαυση των συγκρούσεων και διαπραγματεύσεις με στόχο σχέδιο ειρήνης και ανασυγκρότησης της Ουκρανίας, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και του ΟΑΣΕ.
Ενδεχόμενη τέτοια ελπιδοφόρα εξέλιξη θα αποτελέσει μέγιστο πλήγμα στον νέο ψυχρό πόλεμο, με άρση των πολλαπλών κυρώσεων εις βάρος της Ρωσίας, προς όφελος και της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ θα έβαζε φρένο και στη στρατιωτικοποίηση της Ευρώπης.
Κατά τη γνώμη μας, ένα ευρωπαϊκό σχέδιο ειρήνης απαιτεί πριν από όλα αποφασιστική κίνηση της Ε.Ε., στην κατεύθυνση της στρατηγικής της αυτονομίας, που δεν μπορεί να είναι μόνο στρατιωτική. Άμεσα όμως και επείγοντα βήματα μπορούν να είναι τα ακόλουθα:
1. Άμεση κατάπαυση του πυρός και πληγμάτων εις βάρος κατοικημένων περιοχών με θύματα αμάχους.
2. Απόσυρση από την κυβέρνηση της Ουκρανίας της αίτησης ένταξης στο ΝΑΤΟ, που θα αφαιρούσε ένα από τα προσχήματα της απαράδεκτης και παράνομης ρωσικής εισβολής.
3. Επιλογή από την ουκρανική ηγεσία, ένταξη στην Ε.Ε., με γενναία χρηματοδότηση εκ μέρους της Ένωσης για την ανοικοδόμηση της χώρας. Δεδομένου του πολυδιάστατου της ασφάλειας στην εποχή μας, η επιλογή αυτή είναι καλύτερη εγγύηση ασφάλειας από την εγκατάσταση στην Ουκρανία στρατιωτικών δυνάμεων χωρών της Ευρώπης, όπως προτείνεται.
4. Εκτός στρατιωτικών συνασπισμών και status σαν της Αυστρίας, μια μεγάλη χώρα σαν την Ουκρανία θα μπορούσε να αποτελέσει πυλώνα ασφάλειας για όλη την Ευρώπη».
Προφανώς, η επίλυση του Ουκρανικού είναι πολύ δύσκολη, το δε σχέδιο Τραμπ δεν είναι υπέρ του αδύναμου, αλλά του ισχυρού γείτονα που ξεκίνησε τον πόλεμο και σήμερα είναι δύναμη κατοχής μεγάλου μέρους της Ουκρανίας, η οποία έχει και μεγάλα εσωτερικά προβλήματα, καθώς και πληγές δύσκολα επουλώσιμες.
Δυστυχώς, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι κατοχές όπως, π.χ., στην Παλαιστίνη και στην Κύπρο πολύ δύσκολα ανατρέπονται, συνεπώς η όποια ουκρανική κυβέρνηση θα χρειαστεί να εκχωρήσει εδάφη, τουλάχιστον να αποδεχτεί την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία. Από την άλλη, η Ε.Ε., που καλά κάνει και υποστηρίζει την Ουκρανία, δεν έχει κατακτήσει τη στρατηγική της αυτονομία από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, εξαρτάται δε ενεργειακά πάρα πολύ από τη Ρωσία.
Προσθέτω ότι κάποιες χώρες-μέλη υπονομεύουν την ιδέα της κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής της Ε.Ε., με πρώτη την Ουγγαρία του Όρμπαν, ενώ κάποιες άλλες σαν την Πολωνία είναι φιλοατλαντικές στο έπακρο. Συνεπώς, οι διεθνείς συσχετισμοί ευνοούν το σχέδιο Τραμπ, ο οποίος έχει πάρει μεγάλη φόρα για να του απονεμηθεί Νόμπελ Ειρήνης, προφανώς για τη δόξα και όχι για τα λεφτά.
Τέλος, το ερώτημα είναι αν θα μπορούσε η Ελλάδα να διαδραματίσει ενεργό φιλειρηνικό ρόλο στο Ουκρανικό. Σίγουρα, δεν διεκδικεί τέτοιο ρόλο η κυβέρνηση Μητσοτάκη, που έχει γυρίσει πολλά χρόνια πίσω το ρολόι της εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας, διακόπτοντας και ακυρώνοντας την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Τσίπρα, με κορυφαίο επίτευγμα την ιστορική Συμφωνία των Πρεσπών και τη δραστήρια προώθηση δίκαιης λύσης στο Κυπριακό, με ορόσημο το Κραν Μοντανά (2017).
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης -ΠΑΔΟΠ
