Η παγκόσμια διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα που ολοκληρώθηκε την περασμένη Παρασκευή είχε δύο ιδιαιτερότητες. Η πρώτη ότι διεξήχθη στο Μπελέμ, πόλη-κλειδί στην περιοχή του Αμαζονίου, περιοχή όπου οι αυτόχθονες λαοί, τα πρώτα θύματα της κλιματικής κρίσης, αγωνίζονται για την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση του παραδοσιακού τρόπου ζωή τους. Έχοντας ελάχιστες προσδοκίες από την έκβαση της COP30, ο στόχος τους ήταν να στείλουν ένα μήνυμα: ότι δεν πρόκειται ποτέ να καταθέσουν τα όπλα, ότι θα συνεχίσουν τον αγώνα τους. «Το οργανωτικό μοντέλο της COP30 δεν είναι ικανοποιητικό για εμάς, τους πραγματικούς υπερασπιστές του δάσους. Οι αρχηγοί των κρατών, που πολλοί δεν έχουν ποτέ πατήσει το πόδι τους στον Αμαζόνιο, θέλουν να συζητούν μεταξύ τους για το κλίμα, χωρίς εμάς, τους κατοίκους που γνωρίζουμε τη λειτουργία του δάσους» εξηγούσε χαρακτηριστικά στο ειδησεογραφικό κανάλι FranceInfo ο Άγκε Λόμπο, επικεφαλής κοινότητας «Ribeirinho», των παραδοσιακών, δηλαδή, κατοίκων της παραποτάμιας ζώνης του Αμαζονίου, εκείνων που βιώνουν καθημερινά από πρώτο χέρι τις ανθρωπογενείς επιθέσεις που δέχεται η περιοχή.
Η δεύτερη ιδιαιτερότητα ήταν η μεγάλη διαδήλωση των αυτοχθόνων κατά τη διάρκεια των εργασιών της διάσκεψης. Διαδήλωση που συνδυάστηκε με τη διεξαγωγή «συνόδου των λαών» που ξεκίνησε στις 12 Νοεμβρίου και ολοκληρώθηκε την περασμένη Κυριακή στο Μπελέμ. Ήταν η σύνοδος της κοινωνίας των πολιτών, των αυτόχθονων λαών όλου του πλανήτη, πολλών ΜΚΟ. Αντιπροσωπεία τους, αφού μπλόκαρε την είσοδο της διάσκεψης, έγινε δεκτή και επέδωσε μια ανακοίνωση για την απόρριψη των «ψευτολύσεων της αγοράς», επαναλαμβάνοντας το πάγιο αίτημα για «οριοθέτηση και προστασία των εδαφών των αυτοχθόνων, των άλλων λαών και των τοπικών κοινοτήτων». «Απαιτούμε μια δίκαιη μετάβαση, κυρίαρχη και λαϊκή, που να εγγυάται τα δικαιώματα όλων των εργαζομένων». «Ούτε το ενεργειακό μοντέλο ούτε αυτή καθαυτή η μετάβαση δεν πρέπει να στρέφονται κατά της κυριαρχίας καμίας χώρας του κόσμου». Κατά την έναρξη της της COP ο Πρόεδρος Λούλα επέλεξε να πλέξει το εγκώμιο των αυτόχθονων πληθυσμών και των παραδοσιακών κοινοτήτων, υπογραμμίζοντας ότι «μας εμπνέουν γιατί για αυτούς η βιωσιμότητα σήμαινε πάντα ζωή». Όμως η τοποθέτηση αυτή δεν άλλαξε την άποψη του Άγκε Λόμπο, που εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι «επενδύονται πολλά χρήματα στον Αμαζόνιο, αλλά αυτά παραμένουν στα χέρια της κυβέρνησης και δεν φτάνουν σε εκείνους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, στις παραδοσιακές κοινότητες».
Οι αυτόχθονες συνεχίζουν έτσι να διεκδικούν περισσότερο χώρο για τους ντόπιους, περισσότερες δράσεις για το κλίμα, να μπει τέλος στα ορυκτά καύσιμα. Στο πλαίσιο αυτό, 50 με 70 χιλιάδες μαζί με ακτιβιστές από τις τέσσερις γωνιές του πλανήτη διαδήλωσαν το περασμένο Σάββατο στο Μπελέμ, κόντρα στους εκπροσώπους των λόμπι (πάνω από 1.600 έγιναν δεκτοί - οι περισσότεροι σε COP) και κόντρα στους εκπροσώπους των μεγάλων επιχειρήσεων «που καταστρέφουν τη γη μας, δεν δεχόμαστε τα σχέδιά τους που σκοτώνουν το δάσος μας και τα παιδιά μας». Η διαδήλωση αυτή μπορεί να μην έφερε ανατροπές, ήταν όμως ήδη μια μικρή νίκη.
Σηματοδότησε την επιστροφή στην παράδοση των μεγάλων διαδηλώσεων στη διάρκεια των διασκέψεων του ΟΗΕ για το κλίμα. Μια παράδοση που διακόπηκε αυταρχικά στις τρεις προηγούμενες COP, με τις κυβερνήσεις Αιγύπτου, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και Αζερμπαϊτζάν να τις απαγορεύουν. Οι σύνοδοι κορυφής παραμένουν «ισχυρές στιγμές για τους αγώνες» εξήγησε η Γαλλίδα ανθρωπολόγος και συγγραφέας Λοράνς Μαρτί, υπογραμμίζοντας ότι «είναι ευκαιρίες για να ακουστούν και άλλες φωνές, εκείνες που δεν ακούγονται ποτέ, προωθώντας νέες ιδέες, όπως, για παράδειγμα, αυτή της κλιματικής δικαιοσύνης μετά από την COP21».
* Η Ρένα Δούρου είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., υπεύθυνη για θέματα Διεθνών Σχέσεων, Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Ενέργειας και Περιβάλλοντος, βουλεύτρια Β2 Δυτικής Αθήνας
