Έντονος ο προβληματισμός της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης τις τελευταίες μέρες για τα σχεδιαζόμενα και κυοφορούμενα περί το Ουκρανικό. Το άρθρο τούτο γράφτηκε λίγα εικοσιτετράωρα πριν από τη συνάντηση Τραμπ-Πούτιν στην Αλάσκα, γι’ αυτό και δεν περιέχεται καταρχήν σχολιασμός των αποτελεσμάτων της. Υπάρχει και πολύ παρασκήνιο, με βαθιά ανησυχία, για εφαρμογή της μυστικής διπλωματίας εις βάρος της ανεξάρτητης Ουκρανίας.
Προβλημάτισε το γεγονός ότι η έναρξη της αμερικανορωσικής συνάντησης κορυφής δεν συνέπεσε με την κήρυξη εκεχειρίας εκατέρωθεν, ενώ μελανό σημείο της ήταν η μη πρόσκληση του Προέδρου της Ουκρανίας, που είναι η κυρίως πληττόμενη από την εισβολή και τον πόλεμο. Ορθότατα ειπώθηκε από Ευρωπαίους ηγέτες ότι ειρήνη στην Ουκρανία δεν γίνεται ερήμην της. Δήλωση που θα έπρεπε να είχε κάνει και η ευρωπαϊκή Αριστερά, η οποία μάχεται για ειρήνη με δικαιοσύνη, ιδίως στην Παλαιστίνη, καθώς και στην κατά μεγάλο μέρος κατεχόμενη και de facto διχοτομημένη Κύπρο.
Ανεξάρτητα από τις προθέσεις και τις μεθοδεύσεις των ηγετών των δύο στρατιωτικών υπερδυνάμεων του πλανήτη, η σημασία της συνάντησης στην Αλάσκα δεν πρέπει να υποτιμάται αλλά ούτε και προσφέρεται για πανηγυρισμούς. Καταρχήν, αποτελεί ρήγμα στον νέο ψυχρό πόλεμο, με ενδεχόμενες νέες αμερικανορωσικές συναντήσεις και για το εκ νέου κρίσιμο ζήτημα του πυρηνικού αφοπλισμού. Αρνητικό, βέβαια, ότι παρακάμπτονται ο ΟΗΕ και ο ΟΑΣΕ, που έχουν την αντιπροσωπευτικότητα και την αρμοδιότητα για την επίλυση διεθνών προβλημάτων και την παρακολούθηση και τον έλεγχο διαδικασιών ειρήνευσης.
Απούσα και άβουλη η Ε.Ε.
Εξαιρετικά αρνητική είναι και η μέχρι τώρα μη εμπλοκή της Ε.Ε., δεδομένου ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί κατεξοχήν ευρωπαϊκό πρόβλημα που γέννησε αλυσιδωτές κρίσεις, με συνέπειες για τη Γηραιά Ήπειρο και όλο τον κόσμο. Ακόμα και επισιτιστική κρίση κόντεψε να προκύψει, που όμως αποφεύχθηκε με τη ρωσοουκρανική συμφωνία της Κωνσταντινούπολης, με τουρκική μεσολάβηση, ώστε να λειτουργήσει η γέφυρα Οδησσός-Κωνσταντινούπολη για την εξαγωγή σιτηρών.
Πολλοί και διαφορετικοί είναι οι επικριτές της Ε.Ε., άλλοι διότι δεν θέλουν τη στήριξή της στην Ουκρανία, άλλοι όμως, σαν τους αριστερούς ευρωπαϊστές, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., για την εκ μέρους της απουσία στρατηγικής αυτονομίας έναντι των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, που συνοδεύεται και από απουσία φιλειρηνικών πρωτοβουλιών για το Ουκρανικό.
Θα πει κάποιος ότι για στρατηγική αυτονομία της Ε.Ε. μιλά και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, που όμως την προσεγγίζει μονοδιάστατα, μόνο ως στρατιωτική, μακριά από την τήρηση των ιδρυτικών της αρχών και δεσμεύσεων ότι θα αποτελεί πόλο διεθνούς ειρήνης και παράδειγμα κοινωνικής συνοχής για όλες τις ηπείρους. Ζητείται λοιπόν σαφής προσδιορισμός της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας από τη σκοπιά του αριστερού ευρωπαϊσμού, που είναι συνυφασμένος με τον αντιμιλιταρισμό και τον αντιφασισμό.
Ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. θεωρεί πως μεγάλο βήμα στην κατεύθυνση της στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε. θα ήταν η ανάληψη πρωτοβουλίας για ένα νέο «Ελσίνκι» καθώς και η υποβολή εκ μέρους της ευρωπαϊκού σχεδίου ειρήνης για την Ουκρανία. Θυμίζω ότι το 2014 καθαρά ευρωπαϊκή ήταν η πρωτοβουλία για τις Συμφωνίες του Μινσκ, τις οποίες συνυπέγραψαν αφενός οι ηγέτες της Γαλλίας και της Γερμανίας Ολάντ και Μέρκελ και αφετέρου της Ρωσίας και της Ουκρανίας Πούτιν και Ποροσένκο. Προφανώς οι ΗΠΑ συμμετείχαν στις σχετικές διαβουλεύσεις, αλλά δεν είχαν εκπροσωπηθεί ούτε συνυπογράψει τις Συμφωνίες του Μινσκ.
Επειδή η Μόσχα επικαλείται ως πρόσχημα για την εισβολή της την αίτηση ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, θα έλεγα ότι ενδεχόμενο σχέδιο ειρήνης των Βρυξελλών θα έπρεπε να θέσει όρο στο Κίεβο για απόσυρση της εν λόγω αίτησης με ρητή δέσμευση ένταξης στην Ε.Ε., προφανώς με τις προβλεπόμενες από τις ευρωπαϊκές συνθήκες προϋποθέσεις. Θυμίζω ότι η αίτηση ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ χρονολογείται από τη σύνοδο του Βουκουρεστίου (2008), όπου Γαλλία και Γερμανία είχαν αρνηθεί τη συζήτησή της.
Στο μεταξύ, το ΝΑΤΟ διευρύνθηκε λόγω της ρωσικής επιδρομής Πούτιν εναντίον του Κιέβου με τις Σουηδία και Φινλανδία, παραδοσιακά ουδέτερες και ειρηνόφιλες χώρες, των οποίων την επιλογή η Μόσχα δήλωσε ότι σέβεται. Στην περίπτωση της ήδη πολύπαθης Ουκρανίας, δυστυχώς, η ηγεσία Πούτιν ακολουθεί εντελώς παρωχημένες αντιλήψεις της τσαρικής περιόδου, όταν η Αλάσκα είχε πωληθεί στις ΗΠΑ «αντί πινακίου φακής». Εξωφρενική η θέση Πούτιν στην αρχή της εισβολής ότι δεν υφίσταται ουκρανικό έθνος, αλλά υπήρξε «επινόηση του Λένιν». Παραπέμπω, ωστόσο, στην αδιαπραγμάτευτη θέση της Οκτωβριανής Επανάστασης περί του δικαιώματος της εθνικής αυτοδιάθεσης, στην οποία βασίστηκε και η μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κατάργηση της αποικιοκρατίας παντού στον κόσμο.
Αλληλεγγύη στους δύο λαούς
Προσωπικά, ως αριστερός και ως άνθρωπος, δεν μπορώ να μην νιώθω αλληλέγγυος με τον λαό της Ουκρανίας, που ο νεολαιίστικος ανθός του έχει ποτίσει με αίμα τη γη του, ενώ μεγάλο μέρος του είναι σήμερα πρόσφυγες πολέμου. Η Αριστερά, ιδιαίτερα η δική μας, δηλώνει καταστατικά ότι θεμέλιο της ύπαρξής της είναι η αλληλεγγύη: διεθνής αλληλεγγύη, κοινωνική και ανθρώπινη αλληλεγγύη, με τη φύση και τις επόμενες γενιές. Αλληλεγγύη και με τον λαό της Ρωσίας, που έχει τόσες δυνατότητες να μεγαλουργήσει αλλά οδηγείται σε νέες θυσίες στον «μινώταυρο» των εξοπλισμών που γονάτισαν και τη Σοβιετική Ένωση. Μην ξεχνάμε ότι η κατάρρευση ήρθε και μετά την εισβολή στο Αφγανιστάν, που έχει χαρακτηριστεί από διεθνολόγους «τάφος των αυτοκρατοριών», από όπου και το ΝΑΤΟ έφυγε ταπεινωμένο έπειτα από είκοσι ολόκληρα χρόνια.
* O Πάνος Τριγάζης είναι υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
