Η φετινή Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, που άρχισε την Κυριακή στη Νέα Υόρκη, δεν θα είναι εύκολη για κανέναν, καθώς η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή έχει καταστήσει ξεκάθαρο στους πάντες ότι δεν υπάρχουν «παγωμένες διενέξεις» στο διηνεκές. Ανά πάσα στιγμή αυτές οι διενέξεις μπορεί να «ξεπαγώσουν» και να βάλουν φωτιά στα τόπια. Όπως ακριβώς συνέβη με το Παλαιστινιακό πέρυσι τον Οκτώβριο. Γι’ αυτό και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες είναι πράγματι αποφασισμένος να πιέσει για την επανεκκίνηση των συνομιλιών για το Κυπριακό, ενώ το ζήτημα θα βρεθεί εκ των πραγμάτων και στην ατζέντα της συνάντησης Μητσοτάκη-Ερντογάν, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης. Χωρίς πολλές πιθανότητες να γίνει κάτι θεαματικό. Βέβαια, ο πρωθυπουργός παραδοσιακά συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη «για να συντονίσουν τις ενέργειές τους», ωστόσο στη συνάντηση της Πέμπτης στο Μέγαρο Μαξίμου το βασικό θέμα συζήτησης ήταν το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Ελλάδας, το οποίο παραμένει ακόμη στον αέρα τόσο για χρηματοδοτικούς όσο και για γεωπολιτικούς λόγους. Την ίδια ώρα η τουρκική πλευρά προσπαθεί να «νομιμοποιήσει» τα τετελεσμένα στην Κύπρο, εκτιμώντας ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της.
Η ανεξήγητη αισιοδοξία Γεραπετρίτη
Κατά τα άλλα, η επικείμενη συνάντηση του πρωθυπουργού με τον Τούρκο Πρόεδρο έχει πλέον ένα στοιχείο κανονικότητας. Εδώ και ενάμιση χρόνο ο Κ. Μητσοτάκης και ο Τ. Ερντογάν συναντιούνται συχνά, όπως θα έπρεπε να είναι αυτονόητο για τις ηγεσίες δύο γειτονικών χωρών. Αυτή η νέα… κανονικότητα έχει το πλεονέκτημα ότι διατηρούνται ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών σε πολλά επίπεδα, από το υπηρεσιακό έως το ανώτατο. Ωστόσο, δεν έχουν γίνει ακόμη βήματα επί της ουσίας στο μείζον θέμα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ - στο μοναδικό θέμα που η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι πρέπει να συζητηθεί. Η τουρκική πλευρά, πάλι, θέλει να συζητήσει κι άλλα θέματα. Ή να τα επιβάλει.
Αυτόν τον ενάμιση χρόνο ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φροντίζει να κρατά σχετικά χαμηλά τους τόνους έναντι της Ελλάδας, άλλωστε έχει σοβαρότερες προκλήσεις να αντιμετωπίσει στη φιλόδοξη εξωτερική πολιτική του. Ενίοτε κάνει και ένα… τζαρτζάρισμα, όπως τον Ιούλιο έξω από την Κάσο, για να δείξει ότι η Τουρκία επιμένει στις διεκδικήσεις της και στο -παράνομο- τουρκολιβυκό μνημόνιο, που αγνοεί τα δικαιώματα της Ελλάδας γύρω από την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, το οποίο αντιπαρέρχεται ο Κυριάκος Μητσοτάκης ως να μην έχει γίνει. Στέλνει απλώς τον εκπρόσωπό του να πει το κοινότοπο «Μην μπερδεύουμε τον διάλογο με την αφέλεια ή μην ταυτίζουμε τον διάλογο με τη συμφωνία», λες και όλοι τα μπερδεύουν.
Τα πράγματα μοιάζουν, λοιπόν, βαλτωμένα στα «ήρεμα νερά» του Αιγαίου και δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα η προοπτική για μια συμφωνία. Οπότε η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη (στα Νέα) ότι υπάρχει «ένα παράθυρο ευκαιρίας» για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων μας προκαλεί έκπληξη. Ή οι επαφές μεταξύ των δύο υπουργείων Εξωτερικών έχουν προχωρήσει πολύ, χωρίς να το αντιληφθεί κανείς, ή ο Γεραπετρίτης έπαθε κρίση αισιοδοξίας. Εν πάση περιπτώσει, αυτό θα το μάθουμε μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν αυτή την εβδομάδα, και δη από την τουρκική πλευρά, καθώς ο πρωθυπουργός σπανίως νιώθει υποχρεωμένος να ενημερώσει το πανελλήνιο για τις κινήσεις του.
Το ζήτημα των προσφύγων και της μετανάστευσης
Κι ενώ είναι μεγάλη η πιθανότητα να μην ανοίξει το περιβόητο παράθυρο ευκαιρίας για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, ο Κ. Μητσοτάκης δεν έχει την πολυτέλεια να μην βάλει στο τραπέζι της κουβέντας του με τον Ερντογάν το θέμα της μετανάστευσης και των προσφύγων. Ειδικά μετά την απόφαση της Γερμανίας να επαναφέρει προσωρινά τους ελέγχους στα σύνορά της, καταργώντας στην ουσία μονομερώς τη Συμφωνία Σένγκεν, η ελληνική κυβέρνηση φοβάται ένα ντόμινο κλειστών συνόρων, που θα έχει ως αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται οι πρόσφυγες και οι μετανάστες στις χώρες πρώτης υποδοχής, όπως η Ελλάδα. Παρά τις ηρωικές εμφανίσεις του «σερίφη» Μιχάλη Χρυσοχοΐδη στον Έβρο και τις μεγαλόστομες διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης ότι φροντίζει για την ασφάλεια στα σύνορα… της Ευρώπης, ο Μητσοτάκης ξέρει ότι χρειάζεται τη συνεργασία του Ερντογάν. Άλλωστε και ο υπουργός του των Εξωτερικών παραδέχεται ότι είναι κρίσιμη αυτή η συνεργασία. Ο Γ. Γεραπετρίτης επαναλαμβάνει ότι μετά τη μεταναστευτική κρίση του 2020 -αποφεύγοντας να μιλήσει περί «έπους του Έβρου», όπως κάνουν άλλα κυβερνητικά στελέχη- η συνεργασία μεταξύ των ελληνικών και των τουρκικών Αρχών στα σύνορα πάει καλά. Γι’ αυτό και οι αφίξεις στον Έβρο και στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου είναι σχετικά περιορισμένες. Εκτός απροόπτου, λοιπόν, εάν βγει μια «καλή είδηση» από τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στη Νέα Υόρκη, αυτή θα έχει να κάνει με το Μεταναστευτικό.
Η πρόκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας
Για την Ελλάδα η 79η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει μια ιδιαίτερη σημασία και για ακόμη έναν λόγο. Από την 1η Ιανουαρίου του 2025 και για τα επόμενα δύο χρόνια η χώρα μας θα συμμετέχει ως μη μόνιμο μέλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας, γεγονός που αφενός δίνει μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων και επιρροής στην ελληνική διπλωματία, αφετέρου φέρνει μαζί του αυξημένες ευθύνες. Μάλιστα, η Ελλάδα εκλέχθηκε πανηγυρικά σ’ αυτή τη θέση, καθώς την υπερψήφισαν 182 από συνολικά 188 κράτη, εν μέρει και χάρη στην… ταξιδιωτική διπλωματία του προκατόχου του Γιώργου Γεραπετρίτη, του Νίκου Δένδια. Οι προτεραιότητες της ελληνικής συμμετοχής στο Συμβούλιο Ασφαλείας ακούγονται ολόσωστες, καθώς αφορούν την ειρηνική επίλυση των διαφορών, τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, την ατζέντα «Γυναίκες, Ειρήνη και Ασφάλεια», την κλιματική αλλαγή και ασφάλεια, τα παιδιά σε ένοπλες συγκρούσεις και τη θαλάσσια ασφάλεια. Μένει να φανεί πόσο θα παλέψει γι’ αυτές η ελληνική διπλωματία την επόμενη διετία και πόσο αποτελεσματική θα είναι.
