Σε όλες τις αμερικανικές ταινίες καταστροφής το τελευταίο πλάνο γεμίζει με σειρήνες περιπολικών και ασθενοφόρων, ένστολοι σκεπάζουν με ειδικές κουβέρτες τους πρωταγωνιστές απλούς πολίτες που ταλαιπωρήθηκαν και στο φόντο φορτηγά του στρατού παρελαύνουν. Το μήνυμα είναι απλό: οι μηχανισμοί του κράτους εγγυώνται την αποκατάσταση της τάξης και την ασφάλεια ακόμα και μετά τη μεγαλύτερη θεομηνία.
Ένα από τα βασικά προεκλογικά αφηγήματα που χρησιμοποίησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν η ατζέντα της ασφάλειας. Αυτή είχε δύο κεντρικά σκέλη. Το προσφυγικό - μεταναστευτικό, το οποίο στόχευε να εκμεταλλευτεί και να ταΐσει τα υπερσυντηρητικά συναισθήματα. Την ανασφάλεια από τις φυσικές καταστροφές στον απόηχο της τραγωδίας στο Μάτι.
Γνωρίζουμε ότι η χώρα μας έχει «σεισμούς, φωτιές και πλημμύρες» και «είμαστε ασυγχώρητοι αν δεν είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε αυτά που ξέρουμε με βεβαιότητα ότι θα συμβούν κάποια στιγμή» δήλωνε το 2017. Είχε απόλυτο δίκιο. Όμως η κυβερνητική εμπειρία του από φωτιές, πλημμύρες και χιόνια εκθέτει πλήρως τον προεκλογικό εαυτό του, κυρίως επειδή πορεύθηκε με τη σημαία του τεχνοκράτη εγγυητή της ασφάλειας και των προεκλογικών επιστημονικών γνωμοδοτήσεων συμβούλων του καθηγητών ότι το Μάτι θα μπορούσε να είχε εκκενωθεί σε 30-45 λεπτά.
Τρεις ημέρες μετά την εκλογή της Ν.Δ., τον Ιούλιο του 2019, μέσα στο κατακαλόκαιρο, μια σφοδρή καταιγίδα στη Χαλκιδική κόστισε τη ζωή σε έξι ανθρώπους. Τα ΜΜΕ και η κυβέρνηση μίλησαν για «θεομηνία» αποσυνδέοντας τη φονική κακοκαιρία από κάθε γήινη και πολιτική διάστασή της. Προφανώς δεν θα μπορούσε κανείς να κατηγορήσει μια κυβέρνηση, και μάλιστα τριών ημερών, ότι ευθύνεται για το κακό που συνέβη. Ή μήπως το είχε κάνει ήδη η Ν.Δ. στον εαυτό της πριν από τις εκλογές;
Όταν ο Ραμονέ προβλέπει
Ο πρώην διευθυντής της Le Monde Diplomatique Ιγνάσιο Ραμονέ παρατηρούσε («Σιωπηρή προπαγάνδα», εκδ. Πόλις, 2001) πως, παρότι η «Καταιγίδα» με τον Τζορτζ Κλούνεϊ είχε βασιστεί στην ομώνυμη έρευνα της αληθινής ιστορίας ενός πληρώματος έξι ανδρών ενός μικρού πλοίου που ναυάγησε στα ανοικτά της Μασσαχουσέτης το 1991 χωρίς καμία παρέμβαση σωτήρων, η ταινία πρόσθεσε φανταστικές σκηνές με ακτοφυλακή, αεροπλάνα, ελικόπτερα, κομάντος. Διότι ήταν αδιανόητο να παρουσιαστεί στο ευρύ κοινό μια καταστροφή χωρίς επέμβαση «ανδρών απεσταλμένων της θείας πρόνοιας».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συντήρησε το συλλογικό σοκ από το Μάτι και το χρησιμοποίησε ως καύσιμο για την υπερδιόγκωση της ατζέντας της ασφάλειας και την ανάπτυξη σε υπερθετικό βαθμό ενός νέου μεγαλεπήβολου πρότζεκτ. Οι δημόσιες αρχές έπρεπε να βρίσκονται σε κάθε πλάνο για να διαφημίζουν τον ίδιο διά της απουσίας του ως εγγυητή της ασφάλειας. Επρόκειτο για μια made in USA εκδοχή της αποκεντρωμένης πολιτικής ευθύνης στη διαχείριση των απειλών.
Επιπλέον θα λειτουργούσε για τον ίδιο ως κυματοθραύστης στις περιπτώσεις αποτυχιών. Όπως ακριβώς χρησιμοποιήθηκε επικοινωνιακά και η επιτροπή των επιστημόνων στην πανδημία. Μάλιστα η συγκυρία της πανδημίας, με τον τρόμο που συνόδευσε την πρωτόγνωρη αρχική περίοδό της, συνέβαλε εκ των πραγμάτων στη εμπέδωση της ασφάλειας ως της Νο 1 προτεραιότητας και των πολιτών. Αυτό αντικειμενικά βοήθησε τον Κυριάκο Μητσοτάκη να πλασάρει τη δική του πολιτική ατζέντα γύρω από το αίσθημα της ανασφάλειας.
“Καλησπέρα σας από την Πολιτική Προστασία”
Κεντρομόλος κίνηση ήταν η επικοινωνιακή αναβάθμιση της Πολιτικής Προστασίας και της επιβολής της μιντιακής παρουσίας της στην καθημερινότητα, από τα μικρότερα έως τα σημαντικότερα προβλήματα. Η εξοικείωση απαιτούσε έναν πρωταγωνιστή. Και έτσι, ξαφνικά, «καλησπέρα σας από την Πολιτική Προστασία».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε στον πρώτο ανδρικό ρόλο έναν μέχρι πρότινος άγνωστο πολιτευτή της Ν.Δ., τον Νίκο Χαρδαλιά. Ο ίδιος, με το προσωνύμιο Nick Hard, υποδύθηκε ευχαρίστως την περσόνα του σκληροτράχηλου καθημερινού ανθρώπου που θα βρίσκεται πάντα δίπλα στους συμπολίτες του για να τους διασώσει.
Στην υπερβολή της, αυτή η παραφουσκωμένη επικοινωνιακή καταιγίδα εκ μέρους του Μαξίμου θα κατέληγε πολύ σύντομα σε μια χοντροκομμένη ελληνική παρωδία. Αντίστοιχη προσπάθεια «κατασκευής» προσώπου -αν και με άλλα χαρακτηριστικά απεύθυνσης στον κόσμο- κατέβαλε το Μαξίμου και στην περίπτωση του Σωτήρη Τσιόδρα. Αυτή εγκαταλείφθηκε νωρίς, μιας και ο επιστήμονας δεν κράτησε τον ρόλο.
Η επικοινωνία εκδικείται τον απόντα
Φυσικά ο πρωθυπουργός συνειδητοποίησε ότι ήταν πολύ αφελής όταν πίστευε πως θα έμενε αλώβητος από τις αποτυχίες. Η ίδια η απουσία του την ώρα των κρίσεων -αποκορύφωμα οι φωτιές τον Αύγουστο, όταν εκείνος ανέβαζε σέλφι από παραλίες- επέφερε πολύ πιο γρήγορα τη φθορά και την αμφισβήτησή του απ’ ό,τι έκανε η αποτυχία της διαχείρισης καθαυτής. Η επικοινωνία τον εκδικήθηκε.
Η διαδοχική επιβεβαίωση της κυβερνητικής ανεπάρκειας να αντιμετωπίσει στα δυόμισι χρόνια καιρικές καταστροφές που είτε αναμένονταν με ακρίβεια είτε είχαν προηγηθεί διαβεβαιώσεις περί ετοιμότητας αντιμετώπισής τους ενέτεινε το αίσθημα ανασφάλειας και επισφράγισε το τέλος αυτού του πρότζεκτ της ασφάλειας.
Το αποτυχημένο επικοινωνιακό πείραμα τελείωσε άδοξα διά της περαιτέρω αναβάθμισής του με τη δημιουργία υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Η περιπέτεια υγείας του Ν. Χαρδαλιά τον οδήγησε εκτός και το εγχείρημα έληξε σημειολογικά με τη μετεγγραφή του Κύπριου Χρήστου Στυλιανίδη, με εντελώς διαφορετικό ύφος και περγαμηνές.
Η... "Ελπίδα" όμως για αποτελεσματικότητα διαψεύστηκε γρήγορα με την προχθεσινή κακοκαιρία και τον πρώην επίτροπο να ζητάει συγγνώμη για την ταλαιπωρία. Τίτλοι τέλους.
Η αρχή του τέλους ξεπήδησε μέσα από τις φλόγες σε Εύβοια και Βαρυμπόμπη
Οι φωτιές που έσβηναν στη θάλασσα, σε άμεση αντίθεση με τις πρωθυπουργικές selfies στις παραλίες, σηματοδότησαν την πρώτη σημαντική ρωγμή στο αφήγημα του επιτελικού κράτους, η οποία επιχειρήθηκε να καλυφθεί με την εκπαραθύρωση Χρυσοχοΐδη.
Το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου η Αχαΐα ξαφνικά τυλίχτηκε στις φλόγες. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρισκόταν στα Χανιά και ανέβαζε φωτογραφίες και σέλφι από παραλίες επί δύο μέρες. Δεν ήταν η πρώτη φορά. Είχε γίνει ξανά σε άλλες περιπτώσεις, όταν μέσα στην έξαρση της πανδημίας ο πρωθυπουργός έκρινε σκόπιμο να ενημερώνει για τα long weekend του σε μια απέλπιδα και προκλητική προσπάθεια να δείξει ότι «δεν τρέχει τίποτα» και ότι «όλα είναι υπό έλεγχο». Αν δεν γινόταν για να εξυπηρετηθεί ο σκοπός της προβολής μιας ψεύτικης κανονικότητας, τότε θα έπρεπε να παραδεχτεί ότι απλά επρόκειτο για αναισθησία.
Ήταν λίγα εικοσιτετράωρα προτού η φωτιά στη Βαρυμπόμπη αποτελέσει τη σπίθα ενός δεκαήμερου ανεξέλεγκτων πύρινων μετώπων που θα ξεπηδούσαν σε όλη την επικράτεια. Η βόρεια Εύβοια καιγόταν παράλληλα και επελέγη οι δυνάμεις να επικεντρώσουν στο φλεγόμενο τμήμα της Αττικής, με τους κατοίκους της πάλαι ποτέ καταπράσινης περιοχής να ουρλιάζουν επί μέρες σε ζωντανή σύνδεση ότι εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους και ότι δεν πετάει κανένα πυροσβεστικό.
Το τεράστιο πρόβλημα της οικολογικής καταστροφής και ενός ολόκληρου παραγωγικού μοντέλου δεν ήταν το μόνο ζήτημα. Το ζήτημα για την κυβέρνηση ήταν ότι την ίδια εγκατάλειψη κατήγγειλαν και οι κάτοικοι της Αττικής, που πέρναγαν τις μέρες τους με ένα λάστιχο στο χέρι για να καταφέρουν να περισώσουν τα σπίτια τους. Η κυβέρνηση επί ημέρες δεν απαντούσε πόσα πτητικά μέσα διέθετε και πού. Αυτή ήταν η φωτογραφία του επιτελικού κράτους. Ο Μητσοτάκης δεν βρισκόταν ούτε στο φόντο της...
Η έκβαση των πυρκαγιών και η πρωτοφανής καταστροφή των 1.200.000 στρεμμάτων μαζί με ζώα, περιουσίες, χωράφια, σπίτια, αποτέλεσε σταθμό για την πορεία του Κυρ. Μητσοτάκη. Αν η «Μήδεια» ήταν το πρώτο τσαλάκωμα ενός μιντιακά παντοδύναμου πρωθυπουργού, ο Αύγουστος του 2021 τσουρούφλισε το προσωπικό προφίλ του.
Ο Κυρ. Μητσοτάκης ήταν πλέον πανικόβλητος και η κοινωνική κατακραυγή διέκοψε τις όποιες σκέψεις του για πρόωρες εκλογές τον Σεπτέμβριο, οι οποίες αντικαταστάθηκαν με έναν ανασχηματισμό που έδιωξε τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και το υποτιθέμενο κεντροαριστερό παράσημό του για να αναβαθμίσει τη σκληρή δεξιά ταυτότητα του κυβερνητικού σχήματος που θα ήταν ανά πάσα στιγμή έτοιμο για εκλογές.
Ακόμα και τα εκλογικά σενάρια που πυροδότησαν οι εξαγγελίες του για αύξηση του κατώτατου μισθού τον Μάιο σχετίζονται με το γεγονός ότι το επιτελείο του γνωρίζει το ρίσκο να υπάρξει παρόμοια κατάσταση το ερχόμενο καλοκαίρι. Δεν υπολόγιζαν ότι θα τους προλάβαινε η «Ελπίδα»...
Από τη "Μήδεια" έως την "Ελπίδα", το επιτελικό κράτος έλιωσε σαν χιονάνθρωπος
Πέρυσι τέτοιον καιρό η Αττική έμελλε να ζήσει πρωτοφανείς συνθήκες χάους με τη «Μήδεια». Την εβδομάδα που πέρασε, το σκηνικό επαναλήφθηκε με την «Ελπίδα». Άλλη μια κακοκαιρία για την οποία η κυβέρνηση είχε ενημερωθεί από την ΕΜΥ αλλά, σαν έτοιμη από καιρό, αδράνησε ξανά.
Η «Μήδεια» έπληξε όχι μόνο νοικοκυριά και πολίτες, που μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες είδαν τους δήμους τους να καταρρέουν ανήμποροι μπροστά στα τεράστια ηλεκτροδοτικά προβλήματα που προέκυψαν και τις πλημμύρες. Αλλά και την ίδια την κυβέρνηση. Οι εικόνες με τους χιλιάδες πολίτες και νοικοκυριά που έμειναν χωρίς ρεύμα, θέρμανση και νερό για μέρες, ώσπου να αποκατασταθούν οι ζημιές, ήταν η πρώτη σοβαρή ένδειξη ανικανότητας -ενός κατά τα άλλα πολυδιαφημισμένου «πανέτοιμου» κρατικού μηχανισμού- απέναντι στη διαχείριση έκτακτων καταστροφών.
Η πτυχή του περίφημου επιτελικού κράτους, που κατά Γεραπετρίτη αφορά οριζόντια τη διάκριση της πολιτικής και υπηρεσιακής διοίκησης, αλλά και κάθετα με την απονομή αρμοδιοτήτων στους δήμους, τις Περιφέρειες και τις αποκεντρωμένες διοικήσεις, αποδείχθηκε κενό γράμμα στην πράξη. Τότε για πρώτη φορά τόσο έντονα. Έκτοτε διαρκώς. Το επιτελικό κράτος τσακωνόταν ξανά στο εσωτερικό του για το ποιος έφταιγε και για ποιο απ’ όλα τα προβλήματα, ποιος πρέπει να μεριμνήσει για να λύσει τα προβλήματα και ποιο απ’ όλα. Μια διαχρονική παθογένεια που απλά η κυβέρνηση Μητσοτάκη την είχε «λύσει» με βαρύγδουπες ορολογίες.
Το επιτελικό κράτος αποκαθηλώθηκε πλήρως με την «Ελπίδα» και έγινε ανέκδοτο στα χείλη όλων όσοι, εγκλωβισμένοι είτε στο σπίτι είτε σε κάποιον κεντρικό δρόμο, προσπαθούσαν να εκτονώσουν την αγανάκτησή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η απουσία ενός μονίμως κρυπτόμενου πρωθυπουργού απλά διόγκωσε την οργή.
Όπως τώρα, έτσι και στη «Μήδεια», έτσι και στις φωτιές του καλοκαιριού, το σκηνικό του χάους δεν αφορούσε κάποια απομακρυσμένη περιοχή, αλλά τον αστικό ιστό της Αττικής, τα σπίτια τους. Δηλαδή το μέρος όπου δεν νοείτο κάποιος ότι μια καταστροφή θα τον άφηνε αβοήθητο και χωρίς απαντήσεις.
Η ζημιά στο κυβερνητικό προφίλ ήταν σημαντική και για έναν ιδιαίτερο λόγο. Στη «Μήδεια» επλήγησαν κυρίως περιοχές των βορείων προαστίων και ανώτερα κοινωνικά στρώματα ένιωσαν για πρώτη φορά τόσο έντονα την ανασφάλεια και την απουσία του κράτους, και μάλιστα επί Μητσοτάκη. Στην «Ελπίδα» οι σφοδρές αντιδράσεις προήλθαν από όλα τα κοινωνικά στρώματα, αφού η ανικανότητα της κυβέρνησης να εξασφαλίσει μια υποτυπώδη οδική πρόσβαση σχηματίστηκε ανάγλυφα στο χιόνι, οριζόντια και κάθετα. Όπως και οι ευθύνες της που μάταια προσπαθούσε να μεταθέσει. Όπως κι ένα επιτελικό κράτος τόσο συμπαγές όσο ένας χιονάνθρωπος που λιώνει με τον πρώτο ήλιο.
