Στις περιοχές που σήμερα ξεσπούν ανεξέλεγκτα πυρκαγιές που καταστρέφουν καλλιέργειες, εξαφανίζουν βοσκοτόπους, μειώνουν δραματικά δασικές εκτάσεις και δρυμούς, κάποτε υπήρχε έντονη ανθρωπογενής παραγωγική δραστηριότητα. Μέσα στις στάχτες και στα αποκαΐδια αποκαλύπτονται τα στοιχεία της ανθρώπινης παρουσίας και δραστηριότητας: αναβαθμίδες και ξερολιθιές, ερείπια αποθηκών, ξεμόνιων και στάβλων εμφανίζονται εκεί που πριν από λίγες μέρες όλα ήταν καλυμμένα από την πυκνή βλάστηση.
Ο αγώνας του ανθρώπου της υπαίθρου με την αυτοφυή βλάστηση, τη διάβρωση, τη διαχείριση των εδαφικών και των υδάτινων πόρων ήταν καθημερινός, τιτάνιος και ασταμάτητος. Κάθε μέρα έπρεπε να κοπεί ένα άγριο κλαδί που φύτρωνε μέσα στη λιγοστή καλλιεργήσιμη έκταση. Κάθε μέρα έπρεπε να απομακρυνθεί μια πέτρα και να τοποθετηθεί στην ξερολιθιά με αντιδιαβρωτικό σκοπό για το χτίσιμο πατροπαράδοτης μελέτης και τεχνικής. Οι κάτοικοι των χωριών έκαναν έναν αγώνα επιβίωσης και ταυτόχρονα περιβαλλοντική διαχείριση.
Ωστόσο, οι πολιτικές που ακολουθήθηκαν από τη δεκαετία του 1950 - 1960 και μετά απομάκρυναν -ή τουλάχιστον δεν συγκράτησαν- τον πληθυσμό από τα χωριά του και τις αγροτικές δραστηριότητές του. Έτσι, περιοχές που κάποτε έσφυζαν από ζωή και εκτάσεις που παρήγαγαν ελαιόλαδο, γάλα και κρέας, μέλι και ρετσίνι αγρίεψαν και καλύφθηκαν από την αυτοφυή βλάστηση.
Η ανάγκη εργατικών χεριών στη βιομηχανία και την οικοδομή, η συρρίκνωση του αγροτικού εισοδήματος, οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης στην ύπαιθρο, οι ευκαιρίες για μόρφωση και για επαγγελματική βελτίωση δημιούργησαν μια ανεπίστρεπτη τάση εγκατάλειψης της υπαίθρου. Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες ήταν αυτές που δεν αντιμετωπίστηκαν από καμία αστική κυβέρνηση στην Ελλάδα, γιατί δεν ήταν ικανές να τις αναλύσουν και να τις αντιμετωπίσουν. Επιπλέον, και στην Ενωμένη Ευρώπη η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου ευνοήθηκε από αυτή την τάση και με τις πολιτικές που ανέπτυξε συνέβαλε στην επιτάχυνση αυτής της εγκατάλειψης.
Η σημερινή κυβέρνηση, η πλέον ανεπαρκής, επικίνδυνη και θλιβερή, που ποτέ δεν κατανόησε τον μηχανισμό εγκατάλειψης που λειτουργεί στην ύπαιθρο, όχι μόνο άφησε τη χώρα να παραδοθεί στις φλόγες, αλλά και δεν είναι αυτή που μπορεί να παρουσιάσει ένα αξιόπιστο σχέδιο ανακοπής τής φυγής των κατοίκων που θα συντελεστεί το επόμενο διάστημα από τις καμένες περιοχές.
Σήμερα πρέπει να αναγνωριστεί ότι η μόνη διέξοδος από αυτή την τραγωδία στις καμένες περιοχές είναι η με κάθε τρόπο δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν την επάνοδο αυτών που μπορούν να αναλάβουν ξανά τη διαχείριση της αφιλόξενης τώρα φύσης.
Η μόνη αξιόπιστη λύση είναι η εκπόνηση ενός αναπτυξιακού σχεδίου που θα δίνει προοπτική πάνω στις ιδιαιτερότητες, τις δυνατότητες και τις ανάγκες κάθε περιοχής ώστε να παραμείνουν οι νέοι, δυναμικοί και παραγωγικοί άνθρωποι στον τόπο τους. Το αναπτυξιακό σχέδιο κάθε περιοχής οφείλει να “ζυμωθεί” και να προκύψει μέσα από τις τοπικές κοινωνίες και τους ανθρώπους της. Οι προστάτες της υπαίθρου χρειάζονται σχέδιο, πόρους και το κράτος αρωγό και όχι τροχοπέδη σε αυτή την πραγματικά δύσκολη προσπάθεια.
* Ο Σταύρος Αραχωβίτης είναι βουλευτής Λακωνίας ΣΥΡΙΖΑ, συντονιστής ΕΠΕΚΕ Αγροτικής Ανάπτυξης
