«Το 2015, οι παγκόσμιοι ηγέτες ενέκριναν ομόφωνα την Ατζέντα 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι στόχοι για τη βιώσιμη ανάπτυξη είναι το μονοπάτι που μας οδηγεί σε έναν κόσμο δικαιότερο, πιο ειρηνικό και ευημερούντα και σε έναν υγιή πλανήτη. Είναι επίσης μια πρόσκληση για αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο καθήκον από το να επενδύσουμε στην ευημερία των νέων. Είμαι αποφασισμένος να διασφαλίσω πως ένας αποτελεσματικός και μεταρρυθμισμένος ΟΗΕ θα καταφέρει να επιτρέψει στους ανθρώπους παντού, του σήμερα και του αύριο, να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους και να υλοποιήσουν τις προσδοκίες τους».
Αντόνιο Γκουτέρες, γ.γ. ΟΗΕ
Για την αποικιοκρατική σύμβαση μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και της πολυεθνικής Eldorado Gold γράφτηκαν το τελευταίο διάστημα πολλά άρθρα. Το πόσο κατάφωρα αυτή η σύμβαση παραβιάζει την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία και δημιουργεί ένα ιδιότυπο καθεστώς, το «κράτος της Eldorado», στη Χαλκιδική αναλύθηκε επαρκώς εντός του Κοινοβουλίου από τους βουλευτές της αντιπολίτευσης, ακόμη και από αυτούς που τελικά την ψήφισαν.
Υπάρχει όμως μια παράμετρος με παγκόσμια απήχηση, η οποία δεν θίχτηκε καθόλου. Αναφέρομαι στην επίδραση που θα έχει η εφαρμογή αυτής της σύμβασης, η «επένδυση» της Eldorado Gold, στην επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης (SDG’s) του ΟΗΕ. Βέβαια, υπάρχει μια αναφορά στην «Ανάλυση συνεπειών ρύθμισης», που κατατέθηκε στη Βουλή, συνοδεύοντας το νομοσχέδιο, στην οποία σημειώνεται ότι με τη συγκεκριμένη ρύθμιση εξυπηρετούνται οι στόχοι 3, 8, 9 και 12. Παρακάτω θα αναλύσω ότι οι συγκεκριμένοι στόχοι, αλλά και πολλοί άλλοι, όχι μόνο δεν εξυπηρετούνται αλλά, αντιθέτως, βλάπτονται από αυτή τη νομοθετική ρύθμιση.
Οι 17 στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης αποτελούν την «πυξίδα» που θα οδηγήσει τον πλανήτη μας σε ένα αξιοβίωτο μέλλον και κάθε ενέργειά μας θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με την επίτευξη αυτών των στόχων. Η «επένδυση» της Eldorado, της οποίας τους «κανόνες» και τους όρους καθορίζει η σύμβαση που κυρώθηκε από το ελληνικό Κοινοβούλιο, κάθε άλλο παρά σε αυτή την κατεύθυνση είναι. Συγκεκριμένα, επιδρά αρνητικά σε 13 από τους 17 στόχους, ενώ για τους άλλους 4 απλώς δεν ασκεί καμία επίδραση. Ας δούμε λοιπόν αναλυτικά την επίδραση σε καθέναν από τους 13 στόχους.
Μηδενική φτώχεια: Είναι γενικά αποδεκτό ότι ένας από τους λόγους της φτώχειας, ίσως ο σημαντικότερος, είναι η ανεργία και η κακοπληρωμένη εργασία. Η «επένδυση» αυτή, παρότι ισχυρίζεται ότι θα προσφέρει θέσεις εργασίας, αντίθετα θα οδηγήσει στην ανεργία την πλειοψηφία των κατοίκων της περιοχής, αφού η μονοκαλλιέργεια των μεταλλευτικών δραστηριοτήτων θα επιφέρει βαρύ πλήγμα στις άλλες δραστηριότητες, όπως ο τουρισμός και η αγροτική παραγωγή. Εξάλλου οι λίγες θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν θα υπόκεινται στον όρο της αποδοχής των μισθολογικών απαιτήσεων της εταιρείας, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η σύμβαση, άρα θα είναι κακοπληρωμένες. Επίσης είναι γνωστό ότι ένας σημαντικός λόγος της φτώχειας είναι η ερημοποίηση ολόκληρων περιοχών, γεγονός που θα επέλθει στην περιοχή, με το πέρας των επιφανειακών αλλά και των υπόγειων εξορύξεων.
Καλή υγεία και ευημερία: Η ρύπανση των υδάτων, του εδάφους και του αέρα από την απελευθέρωση βαρέων μετάλλων, αρσενικού, χαλαζία και αμίαντου κατά την εξόρυξη, η χρήση δεκάδων τόνων κυανίου για τον εμπλουτισμό των μεταλλευμάτων αποτελούν υγειονομική βόμβα για τους εργαζόμενους αλλά και για τους κατοίκους της περιοχής. Η απειλή «αστοχίας» στα φαραωνικά φράγματα επικίνδυνων και τοξικών αποβλήτων δεν προοιωνίζεται καμία ευημερία για την περιοχή και τους ανθρώπους της.
Καθαρό νερό και αποχέτευση: Ήδη στο πόσιμο νερό της περιοχής έχουν εντοπιστεί κατά καιρούς υψηλές συγκεντρώσεις αρσενικού και βαρέων μετάλλων αλλά και στους υδάτινους αποδέκτες οι επιθεωρητές Περιβάλλοντος εντόπισαν εκτεταμένη και επαναλαμβανόμενη ρύπανση από τις δραστηριότητες της εταιρείας. Η αποστράγγιση του υδροφόρου ορίζοντα για τη διευκόλυνση της εξόρυξης αποτελεί απειλή γι' αυτή καθαυτή την επάρκεια του πόσιμου νερού.
Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη: Οι εργασιακές σχέσεις στην «επένδυση», σύμφωνα με την σύμβαση, θα εξαρτώνται από την κερδοφορία της εταιρείας. Η πλειονότητα των εργαζόμενων θα είναι «εργολαβικοί», με ελαστικές σχέσεις εργασίας και χαμηλούς μισθούς. Ήδη υπάρχουν ατυχήματα που οφείλονται στην έλλειψη επαρκών μέτρων υγιεινής και ασφάλειας, σε μια τόσο επικίνδυνη και ανθυγιεινή εργασία όπως η υπόγεια εξόρυξη. Όσον αφορά στην οικονομική ανάπτυξη, αυτή περιορίζεται μόνο στην ανάπτυξη της κερδοφορίας της πολυεθνικής, ενώ για την οικονομία της περιοχής θα είναι καταστροφική, αφού θα πλήξει όλους τους άλλους παραγωγικούς κλάδους.
Βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές: Η σύμβαση προβλέπει ότι η εταιρεία θα χρησιμοποιεί τις δημόσιες υποδομές και το δημόσιο οδικό δίκτυο για τη διακίνηση των προϊόντων της αλλά και των τοξικών αποβλήτων της. Ήδη το οδικό δίκτυο που χρησιμοποιεί η εταιρεία, με βαριά φορτηγά, έχει καταστραφεί, χωρίς η ίδια να φροντίσει για την αποκατάστασή του ως όφειλε, θέτοντας σε κίνδυνο τους διερχόμενους εκατοντάδες χιλιάδες τουρίστες που κατευθύνονται προς το Άγιο Όρος και την προ του Άθω περιοχή. Δεν είναι λίγα και τα ατυχήματα που έχουν συμβεί με διαρροή τοξικών αποβλήτων στο οδικό δίκτυο.
Λιγότερες ανισότητες: Ο χαρακτηρισμός της Β.Α. Χαλκιδικής ως μεταλλευτικής και η επιβολή της «μονοκαλλιέργειας» των μεταλλείων οξύνει τις ανισότητες με τη Νότια Χαλκιδική, όπου η αυξανόμενη τουριστική δραστηριότητα αλλά και η αγροτική παραγωγή προσφέρουν στους εκεί κατοίκους ένα σαφώς υψηλότερο εισόδημα και πολύ καλύτερη ποιότητα ζωής.
Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες: Δεν μπορούν να υπάρξουν βιώσιμες κοινότητες όσο αυτές θα αποστραγγίζουν τη γη και τους πόρους. Η μεταλλευτική δραστηριότητα και μάλιστα αυτή που διέπεται από τους όρους αυτής της αποικιοκρατικής σύμβασης είναι η κατεξοχήν δραστηριότητα που αντιβαίνει στη βιώσιμη ανάπτυξη. Εξορύσσει τεράστιες ποσότητες εδάφους, απελευθερώνοντας βαρέα μέταλλα και επικίνδυνα ορυκτά, ρυπαίνοντας το έδαφος, τον αέρα και τα νερά, δημιουργώντας τόνους τοξικών αποβλήτων, επιφέροντας μη αντιστρέψιμη περιβαλλοντική ζημιά και, κυρίως, εξαντλώντας τον σημαντικότερο πόρο, το νερό.
Υπεύθυνη παραγωγή και κατανάλωση: Τα δεκαεφτά χρόνια που η Ελληνικός Χρυσός δραστηριοποιείται στη Χαλκιδική έχει παραβιάσει επανειλημμένα τους περιβαλλοντικούς όρους και της έχουν επιβληθεί πρόστιμα από τους επιθεωρητές Περιβάλλοντος. Με τη νέα σύμβαση, όπου ο περιβαλλοντικός έλεγχος θα γίνεται από έναν υπάλληλο της εταιρείας, για ποια υπεύθυνη παραγωγή θα μπορούμε να μιλάμε;
Δράση για το κλίμα: Πρόκειται για μια «επένδυση» που για να ξεκινήσει χρειάστηκε να καταστρέψει χιλιάδες στρέμματα υψηλών δασών, μεγάλης αξίας για τη συνεισφορά τους στην αποτροπή της κλιματικής αλλαγής, αλλά και με μεγάλη παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου κατά τη διάρκεια της δραστηριότητάς της. Το αποτύπωμά της στη δράση για το κλίμα κρίνεται αναμφισβήτητα αρνητικό.
Ζωή στο νερό: Με την κατασκευή φραγμάτων απόθεσης επικίνδυνων και τοξικών αποβλήτων σε ρέματα, Καρατζά και Κοκκινόλακκα, το δεύτερο μάλιστα να βρίσκεται πάνω σε σεισμικό ρήγμα, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος, στην πολύ πιθανή περίπτωση αστοχίας τους, να καταλήξουν τα απόβλητα αυτά στη θάλασσα και να υπάρξει εκτεταμένη ρύπανση και τεράστια καταστροφή της θαλάσσιας ζωής.
Ζωή στη στεριά: Η αποψίλωση πολύτιμων δασών για την εγκατάσταση της «επένδυσης», η ερημοποίηση που θα επιφέρει η ανοιχτή αλλά και η υπόγεια εξόρυξη, η αποστράγγιση του υδροφόρου ορίζοντα, η όχληση από τις ανατινάξεις, θα προκαλέσουν μη αντιστρέψιμες βλάβες στη βιοποικιλότητα της περιοχής. Σημειωτέον ότι πρόκειται για μια περιοχή με εξαιρετική βιοποικιλότητα, που μεγάλο μέρος της υπάγεται στο δίκτυο NATURA.
Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί: Πρόκειται για μια σύμβαση που καταλύει κάθε έννοια σύγχρονου, κυρίαρχου κράτους δικαίου. Αντιβαίνει στην εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, περιλαμβάνει μόνο δικαιώματα για την εταιρεία και υποχρεώσεις για το Δημόσιο.
Συνεργασία για τους στόχους: Με την σύμβαση αυτή η ελληνική κυβέρνηση παραβαίνει την υποχρέωσή της απέναντι στη διεθνή κοινότητα να νομοθετεί και να εφαρμόζει κανόνες και πρακτικές που να επιδιώκουν και όχι να υπονομεύουν την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης.
* Η Κατερίνα Ιγγλέζη είναι δασολόγος, πρώην βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Χαλκιδικής
