Η θεσμική οργάνωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ευρώπη εξελίσσεται, ενισχύοντας διαρκώς τη διεύρυνση της αποκέντρωσης και του επιπέδου αυτονομίας, την εμβάθυνση της δημοκρατικής εκπροσώπησης, τη διασφάλιση όρων διαφάνειας και χρηστής διοίκησης, προκρίνοντας ταυτόχρονα τη διαμόρφωση ευρύτερων πλειοψηφιών για τη διακυβέρνηση ενός δήμου.
Εδώ και κάποιες μέρες έχουμε στα χέρια μας τον νέο εκλογικό νόμο της κυβέρνησης Μητσοτάκη για τους ΟΤΑ, που πρόκειται να τεθεί σε διαβούλευση και να κατατεθεί προς ψήφιση από την Ολομέλεια. Ο νόμος αυτός προχωρά σε εννέα εξαιρετικά σοβαρές αλλαγές, οι οποίες βρίσκονται στον αντίποδα τόσο του ευρωπαϊκού μοντέλου Αυτοδιοίκησης όσο και του ταυτοτικού χαρακτήρα της, του ρόλου της και της θεσμικής αποστολής της. Επαναφέρει με ιλιγγιώδη ταχύτητα το δημαρχοκεντρικό μοντέλο, παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή της ισότητας της ψήφου, αδυνατίζει τον κοινωνικό έλεγχο και τη λογοδοσία, επιτίθεται με σφοδρότητα στις συγκλίσεις και τις συναινετικές διαδικασίες και καταργεί κάθε επίπεδο αυτονομίας.
Ειδικότερα με την καθιέρωση -εν ονόματι της κυβερνησιμότητας- του 43% ως ποσοστού ορίου εκλογής δημάρχου και με την εξασφάλιση των τριών πέμπτων των μελών του δημοτικού συμβουλίου στον νικητή, νοθεύει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη ισοδυναμία της ψήφου και ακυρώνει στην πράξη συμπράξεις και προγραμματικές συγκλίσεις στη δεύτερη Κυριακή. Αν μελετήσει κανείς τα αποτελέσματα των προηγούμενων δημοτικών εκλογών, εύκολα θα αντιληφθεί ότι ο νόμος αυτός δεν χτίστηκε εν ονόματι της κυβερνησιμότητας, αλλά μονταρίστηκε για να δημιουργήσει εκείνο το εκλογικό περιβάλλον που θα ευνοήσει τη Νέα Δημοκρατία και τους υποψηφίους της στον πρώτο και τον δεύτερο βαθμό.
Καταργούνται οι κοινότητες
Με την ίδια επίκληση άλλωστε περί κυβερνησιμότητας η κυβέρνηση ακυρώνει τη δυνατότητα ξεχωριστών τοπικών ψηφοδελτίων στις κοινότητες και στα διαμερίσματα των αστικών πόλεων και τα συνδέει με το κεντρικό ψηφοδέλτιο, καταργεί τις κοινότητες στις έδρες του κάθε δήμου, ενώ στην Περιφέρεια Αττικής καταργεί τα τοπικά συμβούλια. Προχωρά δηλαδή μεθοδικά στην υφαρπαγή της ψήφου, αφού τα τοπικά συμβούλια θα εκλέγονται με βάση την αναλογία δύναμης των κεντρικών ψηφοδελτίων, ανεξάρτητα από το τι θα έχουν ψηφίσει οι πολίτες του κάθε τόπου. Προχωρά συστηματικά στην κατάργηση της αποκεντρωμένης λειτουργίας, αφού υπερσυγκεντρώνει αρμοδιότητες στους δήμους, απομακρύνεται πλήρως από τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας, ενώ θέτει σοβαρά θεσμικά εμπόδια σε δημοτικές παρατάξεις ακόμη και να συγκροτήσουν ψηφοδέλτια.
Ενδεικτικό της αποστροφής που έχει αυτή η κυβέρνηση στη Δημοκρατία είναι ο καθορισμός πλαφόν εκλογής συνδυασμού που σε συνδυασμό με τη μείωση του αριθμού των δημοτικών συμβούλων θέτει στην πραγματικότητα το όριο περίπου στο 5%. Γίνεται ολοφάνερη η πρόθεσή της να πλήξει τη δημοκρατική εκπροσώπηση των πολιτών στο δημοτικό συμβούλιο και να αποτρέψει τη δημοκρατική συμμετοχή στην Αυτοδιοίκηση μικρότερων σχηματισμών. Αυτός ο «κόφτης» δεν είναι απλώς «κόφτης» ποσοστού, είναι «κόφτης» Δημοκρατίας, «κόφτης» εκπροσώπησης στο δημοτικό συμβούλιο του συνόλου των τοπικών κοινωνιών, «κόφτης» των ανεξαρτήτων φωνών εντός ενός δήμου και σαφώς δείγμα υπερκομματικοποίησης των αυτοδιοικητικών δεδομένων.
Αλλά ο «κόφτης» δεν σταματά εδώ, αφού η μείωση της ποσόστωσης φύλου στο 33% εξασθενεί την πρόσβαση των γυναικών στη δημόσια σφαίρα και αγνοεί μια θεσμική απαίτηση, που αποτελεί και δείκτη προόδου του πολιτικού μας πολιτισμού και της ποιότητας της Δημοκρατίας.
«Στενεύουν» τους θεσμούς
Γίνεται σαφές ότι από την τομή που επιχειρήθηκε στους ΟΤΑ επί της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, που υπερασπίστηκε τη δημοκρατική εκπροσώπηση και τη συνεργασία μέσα από την απλή αναλογική, τη συμμετοχή, την πολυφωνία, την ισότητα της ψήφου, τα επίπεδα αυτοδιοικητικής αυτονομίας, περνάμε με φόρα σε ένα αυτοδιοικητικό μοντέλο βγαλμένο από τις πιο συντηρητικές, οπισθοδρομικές, άγονες και αντιευρωπαϊκές προσεγγίσεις για την Αυτοδιοίκηση. Είναι άλλωστε γονιδιακό συστατικό της Νέας Δημοκρατίας να φοβάται και να αλλοιώνει την κοινωνική έκφραση και τις συνταγματικές επιταγές, να κλείνει το μάτι στην αδιαφάνεια και την κατάργηση του δημόσιου ελέγχου, να καταργεί βαθμούς Δημοκρατίας και επίπεδα αυτονομίας. Είναι συστατικό της να ελέγχει, να χειραγωγεί και να «στενεύει» θεσμούς, μόνο που ο συγκεκριμένος θεσμός έχει μεγάλη ιστορία, απρόβλεπτη δυναμική και ισχυρή σύνδεση με την κοινωνία για να χωρέσει στο νούμερο των παπουτσιών που του επιφυλάσσει η κυβέρνηση.
*Ο Πέτρος Φιλίππου είναι δήμαρχος Σαρωνικού, πρ. αντιπεριφεριάρχης Ανατολικής Αττικής
