Του Γιάννη Γούναρη*
Η θεμελιώδης γραμμή της κυβέρνησης της Ν.Δ. είναι ότι πλέον η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει προσφυγική κρίση, αλλά μεταναστευτικό «πρόβλημα». Για να το στηρίξει αυτό, σκόπιμα θολώνει τη διάκριση ανάμεσα στην ιδιότητα του πρόσφυγα και το λεγόμενο προσφυγικό προφίλ. Το τελευταίο δεν είναι τίποτε άλλο από μια ένδειξη ότι ένα άτομο προερχόμενο από μια συγκεκριμένη χώρα έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να χαρακτηριστεί ως πρόσφυγας. Επομένως, σύμφωνα με τη λογική της Ν.Δ., πρόσφυγες είναι μόνο οι Σύροι - λες και στο Αφγανιστάν, λόγου χάρη, δεν υπάρχει πόλεμος. Κι αφού οι Σύροι είναι μειοψηφία στον συνολικό πληθυσμό, όλοι οι υπόλοιποι είναι «λαθρομετανάστες».
Τέχνασμα επικοινωνιακής κατανάλωσης
Πρόκειται για τέχνασμα επικοινωνιακής κατανάλωσης, που εκτός του ότι δεν επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα, πολύ γρήγορα θα προσκρούσει στην πραγματικότητα. Νομικά μιλώντας, η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών τρίτων χωρών που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στις δομές των νησιών και της ελληνικής ενδοχώρας δεν είναι ούτε πρόσφυγες, ούτε οικονομικοί μετανάστες: είναι αιτούντες άσυλο. Πράγμα που σημαίνει, ότι εξ ορισμού, η περίφημη διάκριση που επικαλούνται συνεχώς τα στελέχη της κυβέρνησης δεν μπορεί να γίνει πριν εξεταστεί το αίτημα χορήγησης ασύλου.
Μέχρι τότε, ο αιτών άσυλο έχει συγκεκριμένα δικαιώματα που προβλέπονται από την ελληνική, αλλά, το σημαντικότερο, από την ευρωπαϊκή και τη διεθνή νομοθεσία. Δεν έχει απλά «κάποια δικαιώματα που γίνονται σεβαστά» γενικώς και αορίστως. Το βασικότερο από αυτά τα δικαιώματα είναι να εξεταστεί το αίτημά του με τρόπο σοβαρό, ενδελεχή και δίκαιο, φυσικά με δυνατότητα εξέτασης σε δεύτερο βαθμό και με όλες τις δικονομικές προβλέψεις που ορίζει το δίκαιο. Η δε εξέταση αυτή -είναι θεμελιώδης αρχή του Ανθρωπιστικού Δικαίου- οφείλει να γίνεται αυστηρά σε ατομική βάση και λαμβάνοντας υπόψιν της ατομικές συνθήκες κάθε αιτούντος.
Με άλλα λόγια, μπορεί μεν μια κατηγορία αιτούντων συγκεκριμένης εθνικότητας να έχει αυξημένο προσφυγικό προφίλ, λόγω πολέμου ή διωγμού στη χώρα καταγωγής τους, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο αιτών από μια άλλη χώρα με χαμηλότερο προσφυγικό προφίλ δεν είναι εν δυνάμει πρόσφυγας. Υπάρχουν απειράριθμες περιπτώσεις όπου ένας άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίζει κίνδυνο ζωής και σωματικής ακεραιότητας στην πατρίδα του λόγω φυλής, εθνότητας, θρησκεύματος, πολιτικών πεποιθήσεων, σεξουαλικού προσανατολισμού και ούτω καθεξής. Σε αυτά, δε, πρέπει πλέον να προσθέσουμε και τους πρόσφυγες της κλιματικής κρίσης. Πώς, αλήθεια, μπορεί να χαρακτηριστεί ένας άνθρωπος που παίρνει την οικογένειά του και αναζητά καταφύγιο στην Ευρώπη γιατί στην πατρίδα του δεν έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό λόγω της κλιματικής αλλαγής;
«Επιστροφές» ίσον απελάσεις για τη Ν.Δ.
Ο δεύτερος πυλώνας της επικοινωνιακής διαχείρισης που επιχειρεί η Ν.Δ. στο προσφυγικό - μεταναστευτικό είναι οι περίφημες επιστροφές. Η αφήγηση που επιθυμεί να προτάξει είναι ότι, ενώ η προηγούμενη κυβέρνηση δεν έκανε επιστροφές, προφανώς λόγω των «δικαιωματικών ιδεοληψιών» της, στο εξής οι επιστροφές θα είναι περίπου αυτόματες.
Να σημειώσουμε εδώ ότι όταν η Ν.Δ. εκστομίζει τη λέξη «επιστροφές», στην πραγματικότητα εννοεί απελάσεις. Και αυτός ο πυλώνας του δεξιού ιδεολογήματος είναι, όμως, ασύμβατος με την πραγματικότητα. Πρώτον, το επιχείρημα ότι επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ δεν γίνονταν επιστροφές απλά δεν είναι αληθές. Στην πραγματικότητα, είχαμε 1.806 επιστροφές με βάση την κοινή δήλωση Ε.Ε. - Τουρκίας, αριθμός στον οποίο πρέπει να προστεθούν 17.500 άτομα που γύρισαν οικειοθελώς στις χώρες καταγωγής τους σύμφωνα με το πρόγραμμα εθελοντικών επιστροφών, άνω των 10.000 που επανενώθηκαν με τις οικογένειές τους σε άλλες χώρες της Ευρώπης και 22.000 που πήγαν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες με βάση το πρόγραμμα μετεγκατάστασης. Όταν, λοιπόν, η Ν.Δ. ισχυρίζεται ότι θα κάνει 10.000 επιστροφές μέσα στο 2020, είτε οραματίζεται μαζικές απελάσεις, κάτι εντελώς αντίθετο στο Διεθνές Δίκαιο που θα φέρει τη χώρα αντιμέτωπη με τη διεθνή κοινότητα, είτε σκοπίμως θολώνει τα νερά αναφερόμενη στο σύνολο των επιστροφών και όχι μόνο αυτές που γίνονται με βάση την κοινή δήλωση Ε.Ε. - Τουρκίας. Και στις δύο περιπτώσεις παραπληροφορεί.
Χρήζει συνολικής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης
Σε αυτό που έχει ένα δίκιο η κυβέρνηση της Ν.Δ. είναι ότι το προσφυγικό - μεταναστευτικό δεν είναι ζήτημα που αφορά μόνο την Ελλάδα ή ευρύτερα τις χώρες πρώτης υποδοχής, ούτε διμερές ελληνοτουρκικό, αλλά ευρωπαϊκό και χρήζει συνολικής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης. Βέβαια, κι εκεί δεν λείπουν οι παλινωδίες, αφού την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση αναγνωρίζει, επιτέλους, την ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος, δεν διστάζει να συντάσσεται ουσιαστικά με τις πολιτικές του Όρμπαν, του Κουρτς και του Σαλβίνι, με τη γραμμή των χωρών του Βίσεγκραντ που οδήγησαν στο σφράγισμα των συνόρων το 2016. Αυτό που δείχνει να μην αντιλαμβάνεται η Ν.Δ. είναι ότι η πολιτική της Ευρώπης - φρουρίου που βρίσκει τόσο θελκτική είναι κάθετα αντίθετη με την πάγια ελληνική επιδίωξη της δίκαιης και αναλογικής κατανομής της ευθύνης για τη διαχείριση του προσφυγικού - μεταναστευτικού σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. Αποκλειστικό μέλημα αυτής της προσέγγισης είναι η αναχαίτιση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ρευμάτων από την Αφρική και την Ασία. Επιδίωξή της είναι «η προστασία του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής». Αν, λοιπόν, ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής προστατεύεται καλύτερα με τον εγκλωβισμό χιλιάδων ανθρώπων στα νησιά και στην ελληνική ενδοχώρα, με την ευρωπαϊκή συνεισφορά να περιορίζεται ουσιαστικά στην παροχή χρηματοδότησης και υλικοτεχνικής υποδομής, τόσο το χειρότερο για την Ελλάδα.
Λεκτικές και λογικές ακροβασίες
Όλα αυτά σημαίνουν ότι η κυβέρνηση της Ν.Δ. θα αντιμετωπίσει πολύ μεγάλη δυσκολία να συμβιβάσει τη σκληρή γραμμή περί τάξης και ασφάλειας που θέλει να περάσει στη συντηρητική και ακροδεξιά μερίδα του κομματικού της ακροατηρίου με την πραγματικότητα του προσφυγικού - μεταναστευτικού στο πεδίο. Προς το παρόν, προσπαθεί να το κάνει επιστρατεύοντας λεκτικές και λογικές ακροβασίες. Γίνεται να ήταν το προσφυγικό - μεταναστευτικό αποκλειστικά ευθύνη της ελληνικής κυβέρνησης μέχρι τις 7 Ιουλίου 2019 και έκτοτε να απέκτησε ευρωπαϊκή και διεθνή διάσταση; Γίνεται πριν τις εκλογές οι αυξημένες ροές να ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής «ανοιχτών συνόρων» του ΣΥΡΙΖΑ που προσκαλούσε τους πρόσφυγες και τους μετανάστες στη χώρα μας, ώστε να απολαύσουν τις γενναιόδωρες παροχές που τους παρείχε η κυβέρνηση της Αριστεράς λόγω των ιδεολογικών εμμονών της, αλλά αίφνης να είναι πλέον το αποτέλεσμα γεωπολιτικών παραγόντων, για τις οποίες η νέα κυβέρνηση της Ν.Δ. δεν μπορεί να έχει ευθύνη; Φυσικά και γίνεται αν είναι κανείς στέλεχος της Ν.Δ.
Αυτό το double think λειτούργησε θαυμάσια στο εμβληματικό μυθιστόρημα «1984» του Τζορτζ Όργουελ, δεν λειτουργεί, όμως, το ίδιο καλά στην πραγματική ζωή. Το προσφυγικό - μεταναστευτικό είναι ένα πραγματικό ζήτημα που αφορά πραγματικούς ανθρώπους, με σάρκα και οστά. Ανθρώπους που έχουν περάσει κυριολεκτικά δια πυρός και σιδήρου μέχρι να φτάσουν σε μια ευρωπαϊκή Γη της Επαγγελίας, στην οποία είναι ανεπιθύμητοι. Και τα πραγματικά ζητήματα δεν μπορούν να λυθούν με επικοινωνιακή διαχείριση, μολονότι είναι πλέον επιβεβαιωμένο ότι τη Ν.Δ. την ενδιαφέρει η επικοινωνία, όχι η ουσία.
* Ο Γιάννης Γούναρης είναι δικηγόρος, διδάκτωρ Νομικής
