Κακές επιδόσεις εξακολουθεί να εμφανίζει η Ελλάδα σε σχέση με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας περιβάλλοντος, καθώς βρίσκεται στη δεύτερη θέση στην Ε.Ε. των 28, με 24 ανοιχτές υποθέσεις και στην πρώτη θέση ως προς τον αριθμό των πρωτόδικων καταδικών για τις οποίες εκκρεμεί η συμμόρφωση.
Σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG ENV), που παρουσιάστηκαν πριν από λίγες μέρες σε ενημερωτική εκδήλωση για Έλληνες δημοσιογράφους στις Βρυξέλες, η Ελλάδα με 24 υποθέσεις επί παραβάσει, βρίσκεται στη δεύτερη θέση μεταξύ των 28 της Ε.Ε., μετά την Ισπανία (με 32 υποθέσεις), επί συνόλου 327 υποθέσεων όλων των κρατών - μελών.
Ωστόσο, όπως επισήμαναν πηγές της DG ENV, δυστυχώς η χώρα μας έχει την “πρωτιά” σε παραβάσεις που βρίσκονται σε πιο προχωρημένο στάδιο, δηλαδή εκκρεμεί η συμμόρφωση με την πρωτόδικη απόφαση του δικαστηρίου της Ε.Ε. Μάλιστα, αναφέρθηκαν στο γεγονός ότι για 4 υποθέσεις σε αντίστοιχους κρίσιμους τομείς (χωματερές, διαχείριση επικίνδυνων αποβλήτων, απουσία αποχετευτικού δικτύου για συλλογή αστικών λυμάτων και την επεξεργασία τους στην Ανατολική Αττική και στο Θριάσιο Πεδίο) η Ελλάδα πληρώνει πρόστιμα. Συνολικά, επισημάνθηκε, από το τέλος του 2014 η Ελλάδα έχει πληρώσει πάνω από 100 εκατ. ευρώ σε πρόστιμα για τις πρώτες τρεις από τις ανωτέρω υποθέσεις.
Όπως διευκρίνισαν, για το θέμα των Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ), ενώ έχει σημειωθεί πρόοδος, το πρόστιμο “τρέχει”, αν και απομειωμένο, καθώς λειτουργούν 33 χωματερές, εκ των οποίων για 19 δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς ότι έχουν κλείσει (οι υπόλοιπες 14 παραμένουν ανοιχτές), ενώ για άλλες 24 χωματερές εκκρεμεί αποκατάσταση. Ενδεικτικά αναφέρθηκε ότι για κάθε παραβίαση ΧΑΔΑ το πρόστιμο υπολογίζεται σε 40.000 ευρώ ανά εξάμηνο χωρίς την αποκατάσταση.
Πάντως, πλέον πρόκειται συνολικά για 57 χωματερές, όταν το 2014, που καταδικάστηκε η Ελλάδα, μιλούσαμε για 300 ΧΑΔΑ.
Βάσει των στοιχείων της DG ENV (τέλη Οκτωβρίου 2018) για την Ελλάδα:
- Υπάρχουν 12 υποθέσεις του άρθρου 260, δηλαδή έχει καταδικαστεί η χώρα μας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και εκκρεμεί η συμμόρφωση με την καταδίκη - και εξ αυτών για τις προαναφερθείσες 4 ήδη καταβάλλονται πρόστιμα.
- Οι ανοιχτές καταγγελίες (chap files) ανέρχονται σε 14 (η Ελλάδα 8η μεταξύ των κρατών-μελών).
- Οι υποθέσεις E.U. pilots (για τις οποίες γίνεται συζήτηση μεταξύ της Επιτροπής και της Ελλάδας πριν εκκινήσει η διαδικασία παραβίασης) ανέρχονται σε 9 (8η μεταξύ των κρατών - μελών). Σημειώνεται ότι η εξέταση των υποθέσεων αυτών προκύπτει κατόπιν καταγγελίας ή αυτεπαγγέλτως από την ίδια την Επιτροπή.
Η πρόοδος έως σήμερα
Οι ίδιες πηγές αναφέρθηκαν πάντως και στην πρόοδο που έχει γίνει και αποτυπώνεται στην Επισκόπηση Εφαρμογής της Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας και πολιτικής (EIR) για την Ελλάδα (2017), ενώ η νέα αντίστοιχη έκθεση θα δημοσιευτεί τον Μάρτιο 2019.
Πιο συγκεκριμένα, η πρόοδος που καταγράφεται ανά τομέα αφορά τα εξής:
- Διαχείριση στερεών αποβλήτων. Θεσμοθετήθηκε και εφαρμόζεται στρατηγικό πλαίσιο (σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο), τέθηκαν στόχοι χωριστής διαλογής και ανακύκλωσης, μειώθηκε ο αριθμός παράνομων χωματερών και έχει εγκριθεί το σχέδιο διαχείρισης των αποβλήτων.
- Προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Θεσπίστηκε ο Νόμος 4519/2018 (Φεβρουάριος) που ρυθμίζει το σύστημα διοίκησης των προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura 2000 στην Ελλάδα, υπάρχει ως ολοκληρωμένο έργο το πρόγραμμα LIFE για το φυσικό περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα στην Ελλάδα, έγινε σημαντική επέκταση του δικτύου Natura 2000 σε θαλάσσιες περιοχές όπου υπήρχαν σημαντικές ελλείψεις και σιγά σιγά ολοκληρώνεται.
- Επεξεργασία αστικών λυμάτων. Έγινε καλύτερη οργάνωση του τομέα επεξεργασίας αστικών λυμάτων με την παροχή τεχνικής βοήθειας από την Επιτροπή, εκπονούνται στρατηγικά σχέδια για κάθε Περιφέρεια.
Αναφέρθηκε επίσης ότι το Ε.Π. Ανταγωνιστικότητα Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2014-2020 διαθέτει 28,8 εκατ. ευρώ για την προώθηση καινοτόμων τεχνολογιών για την προστασία του περιβάλλοντος και την αποδοτικότητα των πόρων, ενώ 28,3 εκατ. αφορούν την υποστήριξη της πράσινης ανάπτυξης και της οικοκαινοτομίας.
Παράλληλα, στο πλαίσιο της επισκόπησης (EIR), στον τομέα της κυκλικής οικονομίας διαπιστώνεται ότι η Ελλάδα υπολείπεται του μέσου όρου της Ε.Ε. ως προς την παραγωγικότητα των πόρων, με 1,45 ευρώ / κιλό το 2017, έναντι μέσου όρου της Ε.Ε. 2,04 ευρώ / κιλό.
Επίσης, η παραγωγή δημοτικών αποβλήτων είναι ελαφρώς υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ε.Ε. (498 κιλά / έτος / κάτοικο στην Ελλάδα, έναντι 482 στην Ε.Ε.), των οποίων το μεγαλύτερο μέρος καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής (82% έναντι 24% κατά μέσο όρο στην Ε.Ε. των 28) και μόλις 17% ανακυκλώνεται (46% ο μέσος όρος στην Ε.Ε. των 28). Αυτό σημαίνει ότι η χώρα μας υπολείπεται σημαντικά έναντι του στόχου που έχει τεθεί στην Ε.Ε. για την ανακύκλωση (50% έως το 2020). Βέβαια, όπως αναφέρθηκε, πάνω από δέκα κράτη - μέλη (σχεδόν όλα τα νέα, με εξαίρεση τη Σλοβενία και από τα παλιά οι Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία) απέχουν σημαντικά από την εκπλήρωση του στόχου για την ανακύκλωση, ενώ στον αντίποδα πολύ υψηλά ποσοστά που ξεπερνούν και το 60% έχουν επιτύχει ήδη οι Γερμανία, Βέλγιο και σκανδιναβικές χώρες.
Ως προς την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, έχει διαπιστωθεί έλλειψη εθνικού συστήματος ολοκληρωμένης διοίκησης και λειτουργίας των προστατευόμενων περιοχών, υπάρχει έλλειμμα ενημέρωσης για το Natura 2000 και τα οφέλη του, όπως και απουσία κινήτρων για επενδύσεις, ανεπαρκής ικανότητα για υποστήριξη βιώσιμης διαχείρισης και μεγάλος αριθμός καταγγελιών επί παραβάσει.
Σε επίπεδο ποιότητας αέρα, οι επανειλημμένες παραβιάσεις των απαιτήσεων για την ποιότητα του αέρα (αιωρούμενα σωματίδια -PM 10) ελέγχονται μέσω διαδικασιών επί παραβάσει οι οποίες στρέφονται κατά όλων των ενεχόμενων κρατών - μελών, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας κ.λπ.
Τέλος, ως προς τον τομέα της ποιότητας και διαχείρισης των υδάτων, σημειώνεται ότι στα σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών, στον πρώτο γύρο υπήρχαν σημαντικές ελλείψεις, ενώ ο δεύτερος ολοκληρώθηκε το 2018 και η αξιολόγηση των σχεδίων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Επίσης, θεωρείται παρωχημένη η νομοθεσία για τη νιτρορύπανση και διαπιστώνεται ανεπάρκεια των υπαρχόντων προγραμμάτων μέτρων για τις ευπρόσβλητες στα νιτρικά ζώνες, ενώ εμφανίζονται ανεπάρκειες στο σύστημα επεξεργασίας αστικών λυμάτων με αυξημένων αριθμό μεμονωμένων ή άλλων συστημάτων.
