Σε συνέχεια των σκέψεων που εμπεριέχονται στο (τείνον να γίνει προφητικό) άρθρο μου με τίτλο «Μικρά Αγγλία», που δημοσίευσα στο παρόν έντυπο τον Μάρτιο, ευσεβώς αποπειρώμαι έναν κατά προσέγγιση απολογισμό.
Η μοναρχία προφανώς καλά κρατεί στο αγγλοσαξωνικό συλλογικό υποσυνείδητο. Το πολιτικο-πολιτισμικό πλαίσιο της χώρας των μεγάλων επαναστάσεων προφανώς παραμένει αθεράπευτα συντηρητικό. Τα δύο μεγάλα κόμματα, αν και ως προς το ευκταίο συστρατεύθηκαν, δεν φάνηκε να «ελέγχουν» τους εκλογείς τους. Οι αρχηγοί τους μάλλον «έκαψαν το χαρτί» τους κατά τα λεγόμενα στη δική μας πολιτική αργκό.
Η προπαγάνδα του Bremain από τις οικονομικές ελίτ του City μοιραία δεν ενέπνευσε το εξαθλιωμένο working class. Πώς να εμπνεύσει όταν εμμένει στην παραμονή σε μία μεταλλαγμένη Ε.Ε. στα Libertarian πρότυπα με τα οποία η ίδια η Μ. Βρετανία την «μπόλιασε» ήδη από την εποχή του αντι-προλεταριακού Θατσερισμού; Επί της ουσίας δηλαδή, η Μεγάλη Βρετανία αποχώρησε από αυτό που η ίδια εισέφερε στην ευρωπαϊκή πολιτική ως «νέο αέρα» ήδη από την εποχή της παντοδυναμίας της Μ. Θάτσερ και που επί εικοσαετία σφυρηλατούσε, έως και το έτος 1995, οπότε «επισημοποιήθηκε» η παγκοσμιοποίηση δια της ίδρυσης του WTO.
Αμφότερες οι αγωνιστικές επιλογές, Brexit και Bremain, συνδιεκδικήθηκαν από κοινωνικές ομάδες με διαφορετικά κίνητρα. Ως προς το Brexit: Σοσιαλδημοκράτες που πιστεύουν πως η Ε.Ε. έχει απωλέσει τα κοινωνικά της χαρακτηριστικά στον βωμό του τεχνοκρατικού managerialism, εθνικιστές που πιστεύουν σθεναρά στην αποτελεσματικότητα των νομιμοποιημένων εθνικών θεσμών, ακροδεξιοί που θεωρούν πως οι μετανάστες «στενεύουν» τον εν γένει ζωτικό τους χώρο. Ως προς το Bremain: Ευρωπαϊστές που θεωρούν πως η Βρετανία ανήκει φυσικώς στη Ευρώπη για την οποία αγωνίστηκε και στους δύο μεγάλους πολέμους και αξίζει να το παλέψει και σήμερα, πολυεθνικές που έχουν ανάγκη τον χώρο ελεύθερου εμπορίου της Ε.Ε. που διευρύνθηκε αισθητά μετά τον σχηματισμό του WTO. Ένα μωσαϊκό απόψεων και θυμικών από τους λαούς της Βρετανίας που τον ακτιβισμό τον γνωρίζουν καλά, αρκεί να θυμηθούμε τον Guy Fawks που ανατίναξε το κτήριο του διεφθαρμένου Κοινοβουλίου την εποχή του Διαφωτισμού.
Τι μέλλει γενέσθαι όμως με τις μετα-Devolution οντότητες όπου πρυτάνευσε το Bremain; Η Σκωτία ενδεχομένως να απαιτήσει νέο δημοψήφισμα και μάλιστα με «ευρωηθικό» πλεονέκτημα αφού άλλωστε ανεξαρτησία από την Αγγλία διεκδίκησε κατά το τελευταίο της, όχι και την αποχώρησή της από την Ε.Ε. Η Σκωτία διεκδικεί πάντοτε τη διατήρηση των δομών κοινωνικού κράτους. Η Β. Ιρλανδία πάλι γιατί να μην αξιοποιήσει την ευκαιρία της (επαν)ένωσής της με την μετα-Μνημονίων πολλά υποσχόμενη Δημοκρατία της Ιρλανδίας και να ενταχθεί στο πλαίσιο της Ε.Ε. με όλα τα συνεπαγόμενα οφέλη; Εν τοιαύτη περιπτώσει η Αγγλία θα επέστρεφε στα αναγεννησιακά της σύνορα.
Πολύ πιθανό όμως και στις «αναγεννησιακές» της φιλοδοξίες με στροφή στον εκτός Ευρώπης «νέο κόσμο», ήτοι σύσφιξη των σχέσεων με τις ΗΠΑ, αναθέρμανση των σχέσεων με τα κράτη - μέλη της Κοινοπολιτείας εκ των οποίων δεκαέξι από αυτά, τα πιο ανεπτυγμένα, έχουν αρχηγό τη βασίλισσα ενώ η ίδια η Κοινοπολιτεία, ως διεθνής οργανισμός, την έχει ex officio πρόεδρο. Το ερώτημα που τίθεται είναι πόσο άμεσα μπορεί η Αγγλία να «ολοκληρώσει» διεθνείς σχέσεις με τα δύο τρίτα του πλανήτη (τέως αυτοκρατορία) προκειμένω να καλύψει τη συνεπαγόμενη ζημία της αποχώρησής της από την Ε.Ε.;
Η αλήθεια είναι πως ο γερμανογενής πυρήνας της Ε.Ε. (Γερμανία και δορυφόροι της) διά των εμμονών του στην πολιτική της νεο-προτεσταντικής λιτότητας έφτασε τις ενδο-ευρωπαϊκές σχέσεις στα όριά τους, a step too far θα έλεγαν χαρακτηριστικά οι Βρετανοί. Ο κίνδυνος του ντόμινο είναι επικείμενος. Για τον λόγο αυτόν το Brexit δεν χρήζει συγχαρητηρίων ούτε βεβαίως αψυχολόγητων συμψηφιστικών συγκρίσεων του τύπου «αυτοί είχαν τα κότσια ενώ εμείς δεν τα είχαμε». Μετά από σαράντα και κάτι χρόνια συμμετοχής στην Ένωση το «κλώτσημα της καρδάρας» μόνο σύνεση στις διεθνείς σχέσεις δεν σηματοδοτεί. Μία αγγλική φολκλορική παροιμία άλλωστε λέει πως «δεν έχει νόημα να κλαις ενώπιον του χυμένου γάλακτος». Αναμένεται να δούμε πόση έκταση «χυμένου γάλακτος» παρήγαγε το «κλώτσημα της καρδάρας» της Βρετανίας.
Τα συγχαρητήρια όλα ανήκουν στην Ελλάδα η οποία μετρίασε τις θέσεις της στον αγώνα για το ευρωπαϊκό greater good. Η Ελλάδα πόνεσε οικονομικά, ηθικά, ψυχικά και συνειδησιακά, οι Έλληνες έφτασαν στα όρια των φυσιολογικών ανθρωπίνων αντοχών τους αλλά δεν περιχαρακώθηκαν. Η μικρή και ασθενής ελληνική οικονομία έδωσε τη μάχη για όλο τον δοκιμαζόμενο Νότο, για όλο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα και για το θεμέλιο αυτού, τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Οι Έλληνες έδειξαν στιβαρότητα και φλέγμα για το οποίο ουδέποτε φημίζονταν, ξεπέρασαν τον εαυτό τους έχοντας πρωτίστως συγκρουστεί με αυτόν και αυτό ήθελε σίγουρα πολλά κότσια.
Πολύτιμο εργαλείο της χώρας μας στη δοκιμασία της φάνηκε η Αριστερά της δράσης που αντικατέστησε την Αριστερά της διαπίστωσης σε χρόνο κυριολεκτικά ρεκόρ. Μία βιαία ωρίμανση η οποία εγκαινίασε / αναβίωσε την πολιτική κουλτούρα «Αριστερό είναι ό,τι επί της ουσίας υπηρετεί το κοινωνικό σύνολο», η αριστεροσύνη δεν είναι μία διαδικασία τυπολατρικού social governance κατά το οποίο ο εκάστοτε ηγέτης φέρει υπό μάλης το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» ή το «Das Kapital» ως άλλα manuals οδηγιών χρήσης. Η αριστερή σκέψη υφαίνεται με ανοιχτό νου και ψυχή βαθιά. Η περσινή δοκιμασία έφερε την ελληνική Αριστερά πιο κοντά στον δημιουργικά ρεαλιστή οργανικό της πρόγονο, στην ΕΔΑ που πίστευε πως ο ριζοσπαστισμός δεν είναι για χόρταση διότι εάν συνεπάγεται περιττό αίμα και θυσίες αυτοαναιρείται ως το χειρότερο είδος συντηρητισμού.
Δημήτρης Π. Κυριακαράκος (δικηγόρος LLM (London Metropolitan University) Διεθνούς και Συγκριτικού Δικαίου Οικονομίας / Εμπορίου)
