ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ, ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΑΣΙΛΑΚΗ
Αυξημένες προσδοκίες για μείωση των προσφυγικών ροών προς την Ευρώπη, καμία εγγύηση συμφωνίας και αρκετές πρακτικές δυσκολίες διαμορφώνουν το σκηνικό λίγες ώρες πριν από την κρίσιμη σύνοδο κορυφής για το προσφυγικό. «Ο στόχος είναι σαφής: μια συμφωνία αποδεκτή από τα 28 κράτη - μέλη, καθώς και από τους Τούρκους εταίρους μας. Οι εργασίες προχωρούν, αλλά μένουν ακόμα πολλά να γίνουν» σημείωνε χθες ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ, στην πρόσκληση που απέστειλε στους 28 ηγέτες. «Το μόνο που μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι ότι υπάρχει καλή θέληση για συμφωνία», σχολίαζε σκωπτικά χθες ανώτερος αξιωματούχος της Ε.Ε., προειδοποιώντας πως οι διαπραγματεύσεις θα είναι δύσκολες και πως υπάρχουν περισσότερα από ένα ζητήματα που μπορούν να «σπάσουν» ενδεχομένως την προοπτική συμφωνίας.
Στην πρώτη γραμμή των δυσκολιών, οι Βρυξέλλες τοποθετούν τα νομικά εμπόδια, κυρίως σε ό,τι αφορά τις επιστροφές προσφύγων από την Ελλάδα στην Τουρκία, ευελπιστώντας ωστόσο πως η Επιτροπή κρατά το «νομικό» κλειδί. Συγκεκριμένα, χθες η Επιτροπή, δημοσίευσε νομική ανάλυση της πρότασης επανεισδοχής στην Τουρκία όλων των μεταναστών -συμπεριλαμβανομένων των αιτούντων άσυλο- που φθάνουν στα ελληνικά νησιά, σύμφωνα με την οποία η εν λόγω πρόταση είναι σύμφωνη με το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο, εφόσον τηρείται η προϋπόθεση της ατομικής αξιολόγησης κάθε αιτήσεως παροχής ασύλου και εφόσον υπάρχει η εγγύηση ότι δεν θα υπάρχει πιθανότητα επαναπροώθησης. «Δεν θα πραγματοποιούνται ομαδικές επιστροφές», διαβεβαίωσε χθες ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Φρανς Τίμερμανς. «Θα εξασφαλίσουμε επαρκή νομική προστασία για τους πρόσφυγες περνώντας παράλληλα το μήνυμα ότι αν κρατηθείτε μακριά από τα δίκτυα διακινητών, θα έχετε τη δυνατότητα να φθάσετε νόμιμα στην Ευρώπη, ενώ στην αντίθετη περίπτωση θα επιστρέψετε στην Τουρκία, όπου όμως θα λάβετε τη διεθνή προστασία που δικαιούστε», πρόσθεσε ο Φ. Τίμερμανς.
Για την τήρηση αυτών των όρων, η Επιτροπή αποφάνθηκε ότι χρειάζονται αλλαγές και στην ελληνική και στην τουρκική νομοθεσία, στην Ελλάδα για να διασφαλιστεί ότι η Τουρκία χαρακτηρίζεται ως «ασφαλής τρίτη χώρα» και στην Τουρκία για να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε αποτελεσματικές διαδικασίες χορήγησης ασύλου για όλα τα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας. Έτσι, οι ελληνικές αρχές θα μπορούν να απορρίπτουν τις αιτήσεις ασύλου των Σύρων που φθάνουν παράτυπα στην Ελλάδα, εάν έχουν ήδη αναγνωριστεί ως πρόσφυγες ή απολαύουν ήδη επαρκούς προστασίας σε μια «πρώτη χώρα ασύλου», δηλαδή στην Τουρκία, δίνοντας ωστόσο δικαίωμα προσφυγής κατά αποφάσεων απόρριψης αίτησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι πρακτικές δυσκολίες που αφορούν τις περιορισμένες δυνατότητες του ελληνικού συστήματος ασύλου να διαχειριστεί όλο τον όγκο των αιτήσεων (συμπεριλαμβανόμενων των προσφυγών σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης ασύλου) αλλά και της φιλοξενίας όλων όσων τα αιτήματα βρίσκονται υπό εξέταση (η επιστροφή των Σύρων αιτούντων άσυλο στην Τουρκία κατά τη διάρκεια εξέτασης των προσφυγών θα είναι δυνατή αλλά όχι και των μη Σύρων) δεν είναι οι μόνες που μπορούν να υπονομεύσουν την επιτυχία της πρότασης. Η ελληνική πλευρά έχει κάνει σαφές ότι επιθυμεί η διαδικασία των επιστροφών αιτούντων άσυλο να πραγματοποιείται κάτω από ευρωπαϊκή ομπρέλα, έτσι ώστε να μην είναι έκθετη η χώρα τόσο νομικά όσο και πολιτικά. «Στη σύνοδο κορυφής, δεν θα δεχθούμε να μετατραπεί ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα σε ελληνοτουρκικό», είπε ξεκάθαρα χθες ο αναπληρωτής υπουργός αρμόδιος για τη μεταναστευτική πολιτική Γιάννης Μουζάλας, μιλώντας στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών του Ευρωκοινοβουλίου. Ωστόσο Ευρωπαίος αξιωματούχος έκανε σαφές χθες πως οι διαδικασίες ασύλου αποτελούν «εθνική αρμοδιότητα» και πως είναι οι ελληνικές αρχές εκείνες που θα πρέπει να διασφαλίσουν την ατομική εξέταση κάθε αίτησης ασύλου και την νομιμότητα κάθε επιστροφής.
Η φόρμουλα ανταλλαγής προσφύγων «ένας προς έναν» έχει όμως και μια δεύτερη διάσταση, που αφορά την παράλληλη διαδικασία επανεγκατάστασης των Σύρων προσφύγων απευθείας από την Τουρκία και το πώς θα κατανεμηθούν οι εν λόγω πρόσφυγες στα κράτη - μέλη της Ε.Ε., το οποίο δεν έχει αποφασιστεί. Επίσης, οι 28 θα πρέπει να συμφωνήσουν στο πώς ακριβώς θα στηθεί το διάδοχο σχήμα, καθώς, όπως θα αναφέρεται ρητά στα συμπεράσματα, αποτελεί προσωρινό μέτρο, το οποίο, μόλις οι ροές μειωθούν σημαντικά, θα αντικατασταθεί από μόνιμο μηχανισμό επανεγκατάστασης.
Σύνδεση συμφωνίας - Κυπριακού
Στο ζήτημα της Κύπρου και των αντιρρήσεών της στο άνοιγμα των ενταξιακών κεφαλαίων έγινε σαφές χθες πως οι προσπάθειες θα επικεντρωθούν στον συγχρονισμό της εφαρμογής της ευρωτουρκικής συμφωνίας για το προσφυγικό με τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού. Σε συνέχεια των επαφών του στην Άγκυρα και τη Λευκωσία, ο Ντ. Τουσκ εξέφρασε χθες την πεποίθηση ότι πρέπει να βρεθεί ο τρόπος ώστε η συμφωνία Ε.Ε. - Τουρκίας, «η οποία υπερβαίνει κατά πολύ τη μετανάστευση», να αποτελέσει «ευκαιρία» για να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού. «Μόνο αν αυτό καταστεί δυνατό, μπορούμε να προχωρήσουμε», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Απελευθέρωση των θεωρήσεων βίζας και αποτροπή δημιουργίας νέων μεταναστευτικών διαδρομών
Σε ό,τι αφορά την απελευθέρωση του καθεστώτος βίζας για τους Τούρκους πολίτες, είναι πολλές οι χώρες που έχουν εκφράσει ενστάσεις (π.χ. Γαλλία, Αυστρία), ωστόσο τόσο το Συμβούλιο όσο και η Επιτροπή επιμένουν πως θα επισπευστεί μόνο εφόσον επισπευστεί και η εκπλήρωση των υπόλοιπων 37 κριτηρίων από την Τουρκία. Σύμφωνα με πηγές του Συμβουλίου, για να γίνει δυνατή η απελευθέρωση τον ερχόμενο Ιούνιο, η Άγκυρα θα πρέπει να έχει εκπληρώσει τα εναπομείναντα κριτήρια μέχρι τον Απρίλιο.
Τέλος, ιδιαίτερη μέριμνα αναμένεται να ληφθεί σήμερα έτσι ώστε στη συμφωνία με την Τουρκία να συμπεριληφθεί και η Βουλγαρία, για να αποφευχθεί εγκαίρως η δημιουργία εναλλακτικών μεταναστευτικών διαδρομών.
