«Δεν αρκούν τα δακρυσμένα μάτια» παραφράζω το μήνυμα φίλου. «Χρειάζονται διέξοδοι, λύσεις, ορίζοντες». Αλήθεια, υπάρχουν διέξοδοι στον πλανήτη των καταναγκασμών στον οποίο κατοικούμε επί πέντε χρόνια; Και με ποια εργαλεία είναι δυνατή η επίτευξη; 140.000 ρυθμίσεις οργανώνουν ένα υπόστρωμα πολυνομίας, δηλαδή αναρχίας. Δεν μπορεί να σχεδιαστεί τίποτα που να μην συγκρουστεί με κάποια ρύθμιση ή που να μην προσβληθεί εξ αιτίας της.
Αυτό δεν είναι δημόσια διοίκηση, αλλά άθροιση ιδιωτικών συμφωνητικών. Καθένας έχει χώσει στο διοικητικό σύστημα μια μικρή προσωπική διευθέτηση. Χώρια οι άπειρες διεθνείς και ευρωπαϊκές οδηγίες και κανονισμοί που έρχονται από τα πάνω. Λόγω δε του χάους, δεν ενσωματώνονται, αλλά επικάθονται. Το ένα διοικητικό δίχτυ πάνω στο άλλο, διαμορφώνει ένα αδιαπέραστο χωροδικτύωμα. Ακίνητο, ανίκητο, ακάματο. Και πώς αντιδρά η ελληνική κοινωνία;
Μπαϊ - πας. Εκπονεί συνεχόμενες τεχνικές διαφυγής, υπέρβασης, διάτρησης. Δωράκια, χρηματισμός, απόκρυψη, λόμπινγκ. Η ελληνική κοινωνία έχει αναπτύξει μια ειδική ευφυΐα. Μια απόλυτα επεξεργασμένη ευλυγισία, όπου κάθε υπόθεση, αίτημα, επιθυμία, κυλάει στις ραγάδες, στις ρωγμές, στα τριχοειδή κενά του συστήματος. «Ελληνική πραγματικότητα» είναι οι περιστασιακές παγιώσεις αυτής της διαρκούς και άνομης ρευστότητας. Επομένως τι; Πού θα ανακτηθεί η αισιοδοξία;
Σκληρή συμφωνία αλλά πώς μπορεί να δοθεί παραγωγική διέξοδος υπό τις συνθήκες; Στον τόπο μας η διέξοδος για κάποιον είναι εμπόδιο για κάποιον άλλον. Η λύση για κάποιον είναι περιπλοκή για κάποιον άλλον. Η κοινωνική αταξία, ειδικά ο πολυκερματισμός της ελληνικής κοινωνίας που έχει επισυμβεί τα τελευταία χρόνια, δεν επιτρέπει την ομόρροπη κίνηση. Επιβάλλει μια πολυκινητικότητα, ανισόρροπες, χαώδεις κινήσεις. Αυτό είναι ένα εσωτερικό «μνημόνιο» που δεν συνομολογείται με καμία τρόικα. Δεν διορθώνεται, δεν μαζεύεται, δεν ελέγχεται. Είναι απολύτως φυσικό, αφού κεντρικός μοχλός ανάπτυξης υπήρξε ο κρατικίστικος διαμοιρασμός ιματίων (ειδικά τα τελευταία χρόνια μόνο του ΕΣΠΑ), ο δημόσιος διοικητικός χώρος να συναποτελείται από αυτά τα θεσμικά σκέλεθρα.
Αυτό το ενδιαφέρον φαινόμενο, υπόδειγμα μιας αποπαραγωγικοποίησης, όπου το μόνο εργαλείο πλουτισμού ήταν και είναι ο προσπορισμός οφέλους με «δόντι», σκάει συνεχώς πέντε χρόνια τώρα, αλυσιδωτά στα κεφάλια των πολιτών αλλά και του τελειωμένου πολιτικού συστήματος . Των αθώων και των ενόχων. Των συγκρατημένων και τίμιων και των βουλιμικών, λυσσασμένων και πλεονεκτών. Σκάει ως μνημόνια - στη δική μας περίπτωση και ως ήττα.
Αρκούν λοιπόν τα δακρυσμένα μάτια που μούγραψε ο φίλος στο sms, για να αναχθείς πάνω απ' τα αδιέξοδα; Αρκεί η συναισθηματική συντριβή, ως απάντηση στην τεράστια κοινωνική απαίτηση και έκπληξη για την κατάληξη της συμφωνίας; Ή χρειάζεται η οργάνωση μιας διαφυγής; Τη δεκαετία του '50 η Αριστερά είχε δύο επιλογές. Το «όπλο παρά πόδα» και την ΕΔΑ. Με την πρώτη επιλογή χάθηκε αφρός στελεχών. Με τη δεύτερη κερδήθηκε ο μέσος πολίτης. Τι απ΄ τα δύο έδωσε διάρκεια στο κίνημα; Και τα δύο. Το πρώτο με σύμβολα (τους ήρωες της θυσίας και του αποσπάσματος αλλά και την απώλειά τους), το δεύτερο με μια εμπράγματο καθημερινή Αριστερά, εδραιωμένη στην μέση συνείδηση. Αυτή που δημιούργησε το πολιτιστικό θρίαμβο των δεκαετιών του '60 και του '70, αυτή που επηρέασε όλα τα μεταδικτατορικά κόμματα, διαμορφώνοντας μια σχετικά ισορροπημένη Δημοκρατία και κοινωνία. Ξανά λοιπόν ανάμεσα στον πραγματισμό και το μακρινό βλέμμα. Να δουλέψουμε, λάμνοντας στα ύδατα της θλίψης, αλλά και της απέραντης αντοχής. Τα δακρυσμένα μάτια είναι ιστορικά ανθεκτικά.
Δημήτρης Α. Σεβαστάκης
