Επιμέλεια: Κατερίνα Παπαθεοδώρου*
Έκθεση της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την πρόοδο ως προς την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2013
Οι πολιτικές πρέπει να αλλάξουν για να επιτευχθεί η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, λέει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε ένα μη νομοθετικό ψήφισμα που πέρασε με 441 ψήφους υπέρ, 205 κατά, με 52 αποχές την Τρίτη 10 Μαρτίου 2015. Παρά την πρόοδο σε ορισμένα ζητήματα κατά της ανισότητας των φύλων, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν για την μείωση των μισθολογικών διαφορών, την κατάργηση της «γυάλινης οροφής» που εμποδίζει τις γυναίκες να αναδειχθούν σε θέσεις ευθύνης στην επαγγελματική ή την πολιτική σταδιοδρομία τους, στην ενίσχυση της οικονομικής τους ανεξαρτησίας, τη βελτίωση στην ισορροπία μεταξύ της εργασίας και της προσωπικής ζωής τους (με ρυθμίσεις θεμάτων όπως η επέκταση της γονικής άδειας), καθώς και την προστασία των δικαιωμάτων τους και την πρόσβαση στην αντισύλληψη και την άμβλωση.
Στο κείμενο του ψηφίσματος, ο εισηγητής Μ. Tarabella παρουσίασε τις επιτυχίες και τις ελλείψεις στα ζητήματα των πολιτικών για την ισότητα και ζητεί από τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. και τα κράτη - μέλη τη λήψη μέτρων στους ακόλουθους τομείς: τη διάσταση του φύλου σε όλες τις πολιτικές που σχετίζονται με την κρίση, τους στόχους της Βαρκελώνης, τα συστήματα φορολογίας, τη μητρότητα και τη γονική άδεια, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων, τη βία κατά των γυναικών, τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία και τα δικαιώματα.
Στην αιτιολογική έκθεση επισημαίνεται καταρχήν ότι, έπειτα από μια περίοδο λιτότητας, έφτασε η ώρα της ανάκαμψης προκειμένου να διασφαλιστεί στην Ευρώπη μια έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία, όπως προβλέπεται και στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».
Για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της εν λόγω στρατηγικής, το Ε.Κ. θεωρεί επιτακτική την ανάγκη αντιμετώπισης ορισμένων θεμελιωδών ζητημάτων: είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη η διάσταση του φύλου και τα δικαιώματα των γυναικών κατά τη χάραξη των πολιτικών και την κατάρτιση των δημοσιονομικών διαδικασιών, ιδίως στο πλαίσιο των πολιτικών ανάκαμψης. Τα σφάλματα των πολιτικών λιτότητας δεν μπορούν, και δεν πρέπει, να επαναληφθούν.
Όσον αφορά τους πιο συγκεκριμένους στόχους της στρατηγικής ΕΕ2020 για την απασχόληση, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται όχι μόνο να επιτύχει τον στόχο της «απασχόλησης του 75% της ηλικιακής κατηγορίας 20-64 ετών», αλλά και να βελτιώσει την ποιότητα της εργασίας.
Ο ρυθμός αύξησης του ποσοστού απασχόλησης των γυναικών παραμένει αργός: από το 2002, αυξήθηκε από το 58,1% στο 62,8%, ενώ στη συνέχεια υπέστη τις συνέπειες της κρίσης. Εάν συνεχιστεί η σημερινή τάση, ο στόχος της στρατηγικής ΕΕ 2020 δεν θα επιτευχθεί πριν το 2038.
Ως εκ τούτου, είναι επείγουσα και απαραίτητη η προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας.
Για τον σκοπό αυτό, απαιτούνται υψηλής ποιότητας θέσεις απασχόλησης. Είναι αλήθεια ότι οι επιπτώσεις της κρίσης όσον αφορά την ποιότητα της απασχόλησης των γυναικών είναι καταστροφικές: αύξηση του καθεστώτος της μερικής απασχόλησης, από το οποίο οι γυναίκες δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να εξέλθουν, αύξηση της επισφαλούς εργασίας λόγω της γενικευμένης χρήσης των συμβάσεων ορισμένου χρόνου και σε αυτά τα συγκυριακά φαινόμενα προστίθενται η επιμονή διαρθρωτικών φαινομένων, και ιδίως οι μισθολογικές διαφορές, που παραμένουν αμετάβλητες (gender pay gap).
Εάν συνεχιστεί η σημερινή τάση, θα πρέπει να περιμένουμε έως το 2084 για τη διασφάλιση ίσων μισθών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Ο εισηγητής (το Ε.Κ.) υπογραμμίζει την πρωταρχική ανάγκη εφαρμογής της Οδηγίας 2006/54/ΕΚ , σχετικά με την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης. Εκκρεμούν οι απαντήσεις 26 κρατών - μελών στις ερωτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη συμμόρφωση των εθνικών νομοθεσιών με την εν λόγω Οδηγία.
Τα κράτη μέλη πρέπει οπωσδήποτε να μεριμνήσουν για την ορθή εφαρμογή της συγκεκριμένης Οδηγίας, καθώς η επιστροφή στην ανάπτυξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πραγματική ισότητα στον επαγγελματικό τομέα.
Εξίσου επιτακτική είναι η ανάγκη να υπάρξει επέκταση της άδειας μητρότητας, με την επικαιροποίηση της ισχύουσας Οδηγίας, του 1992, που δεν αντικατοπτρίζει πλέον την εξέλιξη της κοινωνίας και δεν προστατεύει επαρκώς τις μητέρες.
Η εμμονή σε στερεότυπα αποτελεί επίσης ανησυχητικό διαρθρωτικό φαινόμενο.
Η αλλαγή νοοτροπίας είναι απαραίτητη για τη μείωση του οριζόντιου και κάθετου διαχωρισμού και για να μπορέσουν επιτέλους οι γυναίκες, όπως και οι άνδρες, να ασκούν τα επαγγέλματα που επιθυμούν, στο επίπεδο θέσεων ευθύνης που επιθυμούν.
Όσον αφορά τα στερεότυπα, ο εισηγητής θεωρεί ότι είναι απαραίτητη η προώθηση των μέτρων για τον συνδυασμό της ιδιωτικής με την επαγγελματική ζωή, μεταξύ άλλων μέσω της αναγνώρισης και της αξιοποίησης της συμμετοχής και των δύο γονέων στην οικογενειακή ζωή.
Είναι σημαντικό οι γονείς να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές και πλήρους ωραρίου υπηρεσίες φύλαξης παιδιών. Ωστόσο, το κόστος των υπηρεσιών φροντίδας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Ειδικότερα, το 53% των μητέρων που δηλώνουν ότι δεν εργάζονται ή εργάζονται με καθεστώς μερικής απασχόλησης για λόγους που συνδέονται με τις επίσημες υπηρεσίες μέριμνας θεωρούν την τιμή αυτών των υπηρεσιών εμπόδιο.
Το ζήτημα της τιμής συνδέεται με το ζήτημα της φτώχειας, το οποίο αποτελεί πρόκληση ιδιαίτερης σημασίας κατά την άποψη του εισηγητή. Υπενθυμίζεται στο σημείο αυτό ότι ένας από τους στόχους της στρατηγικής «ΕΕ2020» είναι η μείωση τουλάχιστον κατά 20 εκατομμύρια του αριθμού των ανθρώπων που πλήττονται ή κινδυνεύουν από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό έως το 2020. Δύο κατηγορίες ανθρώπων είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες στη φτώχεια: οι ηλικιωμένες γυναίκες και οι ανύπαντρες μητέρες.
Το 22% των ηλικιωμένων γυναικών εκτίθενται στον κίνδυνο της φτώχειας, σε αντίθεση με το 16,3% των ανδρών. Η επισφαλής κατάσταση των ηλικιωμένων γυναικών αποτελεί άμεση συνέπεια της μισθολογικής απόκλισης. Κατά μέσο όρο, οι συντάξεις των γυναικών είναι κατά 39% χαμηλότερες από τις συντάξεις των ανδρών, ενώ περισσότερο από το ένα τρίτο των ηλικιωμένων γυναικών στην Ευρώπη δεν λαμβάνει σύνταξη. Είναι απαραίτητη η δημιουργία διορθωτικών μηχανισμών, μεταξύ άλλων μέσω της τροποποίησης των πολιτικών φορολογίας και παροχών.
Η παρατήρηση αυτή αφορά και τις μονογονεϊκές οικογένειες, εκ των οποίων το 35,5% εκτίθενται στον κίνδυνο της φτώχειας. Επιπλέον, το 91% των ανύπαντρων γονέων είναι γυναίκες. Και σε αυτή την περίπτωση, τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης δεν έχουν κατορθώσει να μειώσουν τους κινδύνους της φτώχειας στους οποίους εκτίθενται οι εν λόγω οικογένειες.
Η καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών συνιστά μία ακόμη κοινωνική πρόκληση μείζονος σημασίας: λαμβάνοντας υπόψη ότι έξι κράτη - μέλη δεν έχουν υπογράψει ακόμη τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης) και ότι μόνο οκτώ την έχουν επικυρώσει, καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει την επικύρωση σε εθνικό επίπεδο και υπογραμμίζει ότι η άμεση προσχώρηση όλων των κρατών - μελών στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης θα συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης πολιτικής και στην προαγωγή της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της καταπολέμησης κάθε μορφής βίας κατά των γυναικών.
Τελευταίο σημείο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό: ο εισηγητής εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν αποτελεί πλέον παρά μόνο ένα έγγραφο εργασίας που προσαρτάται στην έκθεση για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε.
Δεν θα έπρεπε, όμως, η αξιολόγηση της προόδου της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών να αποτελεί δευτερεύον ζήτημα. Ο δρόμος προς την ανάπτυξη εξαρτάται από την πραγματική ισότητα των φύλων. Για τον λόγο αυτό, το Ε.Κ., εγκρίνοντας το ψήφισμα, αναθέτει στον πρόεδρό του να το διαβιβάσει στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στα κράτη - μέλη.
* Η Κατερίνα Παπαθεοδώρου είναι μέλος της Γραμματείας του Τμήματος Φεμινιστικής Πολιτικής/Φύλου του ΣΥΡΙΖΑ
