Του Στάθη Λουκά
Βρισκόμαστε -σχεδόν χωρίς πυξίδα- στη δίνη μιας ιστορικής στροφής, που μας οδηγεί σε μετάβαση όπου τίποτε δεν θα είναι όμοιο με τις θεωρήσεις και το λεξικό της κληρονομίας των «τριάντα χρυσών χρόνων», χωρίς εξαίρεση για το ενεργειακό πρότυπο. Από αυτή τη μεταβατική περίοδο αλλαγής ιστορικής εποχής, πέρα από τις εκκλήσεις της διακυβερνητικής -για τις κλιματικές αλλαγές του ΟΗΕ- και τις αντίστοιχες ολιγωρίες της Ε.Ε. δεν μπορεί να ξεφύγει της προσοχής, παρ' όλες τις ελλείψεις και τις αντιστάσεις, η διαδικασία αλλαγής κατά κάποιον τρόπο του ενεργειακού προτύπου. Κι αυτό μπορεί να το δει και ένας μη ειδικός, παρατηρώντας τις αλλαγές που διαμορφώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον συσχετισμό ηλεκτρικής ισχύος μεταξύ ΑΠΕ και ορυκτών ενεργειακών πηγών.
H οικονομική κρίση και ο περιορισμός των επιδοτήσεων επηρεάζουν τους ρυθμούς αύξησης, αλλά δεν ανατρέπουν και δεν σταματούν την ήδη διαμορφωμένη, από χρόνια, τάση. Η νέα ηλεκτρική ισχύς, που εγκαταστάθηκε το 2014, αποτελείται βασικά από ανανεώσιμες πηγές, μια και το ποσοστό τους ανέρχεται στο 79%. Σωστό δε είναι να υπογραμμιστούν δύο δεδομένα: Πρώτον, ότι η ισχύς από φωτοβολταϊκά ξεπερνάει το άθροισμα της ισχύος από άνθρακα και φυσικό αέριο. Δεύτερον, η νέα ισχύς από άνθρακα και φυσικό αέριο δεν ξεπερνά το ήμισυ της νέας ισχύος που προέρχεται από φωτοβολταϊκά.
Πράγματι, η ισχύς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που εγκαταστάθηκε το 2014 στην Ε.Ε. ανέρχεται σε 26,9 GW (26.900 MW), σχεδόν 9,4 GW λιγότερες σε σχέση με το 2013. Από αυτές 11,8 GW -δηλ. το 43,7%- είναι αιολική, 8 GW -δηλ. το 29,8%- είναι φωτοβολταϊκή, από άνθρακα 3,3 GW -δηλ. το 12,3%-, από φυσικό αέριο 2,3 GW -δηλ. το 8,7%-, από βιομάζα 3,7% (990ΜW), από υδροηλεκτρικά 1,6% (430 W), από σκουπίδια 0,3% (68 ΜW) και η υπόλοιπη ισχύς από γεωθερμία (45 ΜW) και ωκαιανική ενέργεια (1,3 ΜW).
Η άνοδος της ισχύος από ανανεώσιμες πηγές γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν λάβουμε υπόψη μας τους σταθμούς και εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που αποσύρθηκαν από την παραγωγή σε μόνιμη βάση, δηλ. έκλεισαν το 2014: 7,2 GW από άνθρακα, 2,9 GW φυσικού αερίου, 1,1 GW πετρελαίου, 423 MW αιολικών, 370 MW βιομάζας και 15 MW υδροηλεκτρικά.
Ενώ σε απόλυτους αριθμούς το ετήσιο μέγεθος της ισχύος από ανανεώσιμες πηγές μειώθηκε σε σχέση με το 2013, σε αντίθεση, το συνολικό ποσοστό ισχύος από ανανεώσιμες πηγές αυξάνεται συνεχώς τα τελευταία 14 χρόνια.
Στο ενεργειακό μείγμα τα τελευταία 14 χρόνια, χρονικό διάστημα όχι μεγάλο από ενεργειακή σκοπιά, η αιολική ισχύς πέρασε από το 2,4% στο 14%, η φωτοβολταϊκή ισχύς πέρασε από το 0,02% στο 9,7%. Μόνο αυτές οι δύο τεχνολογίες φθάνουν συνολικά σε 216,7 GW, δηλ. 23,7%. Ενώ στο συνολικό ενεργειακό μείγμα ηλεκτρικής ισχύος, που φθάνει στα 913 GW, η ισχύς από ανανεώσιμες πηγές ανέρχεται σε 378 GW, δηλ. στο 42%.
Η άνοδος της ισχύος από ανανεώσιμες πηγές γίνεται ακόμα πιο εμφανής αν λάβουμε υπόψη μας τους σταθμούς και τις εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που αποσύρθηκαν από την παραγωγή σε μόνιμη βάση, δηλ. έκλεισαν το 2014: 7,2 GW από άνθρακα, 2,9 GW φυσικού αερίου, 1,1 GW πετρελαίου, 423 MW αιολικών, 370 MW βιομάζας και 15 MW υδροηλεκτρικά.
Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι το ηλεκτρικό σύστημα τα τελευταία χρόνια άλλαξε «πρόσωπο», κυρίως για δύο λόγους: πρώτον για τη μείωση της ζήτησης -λόγω της κρίσης- και πολύ περισσότερο για τη διάχυτη και απρογραμμάτιστη (κατά τους ειδικούς) εγκατάσταση ΑΠΕ (Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας).
Φαίνεται, λοιπόν -όπως και σε άλλες οικονομικές ή κοινωνικές δραστηριότητες- πως η αγορά δεν είναι κατάλληλη να διαχειριστεί από μόνη της τη μεταβατική περίοδο που οδηγεί στην αλλαγή του ενεργειακού ηλεκτρικού προτύπου. Η αντίφαση που παρουσιάζεται είναι ότι οι επενδύσεις που απαιτούνται για τεχνολογίες low carbon (χαμηλού άνθρακα) και της αντίστοιχης ευέλικτης ισχύος -για τη σωστή εκμετάλλευση αυτών- δεν ξεπληρώνονται λόγω των χαμηλών τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρική αγορά. Ορισμένες από τις σκέψεις και τις προτάσεις που έρχονται στην επιφάνεια, με μια προσέγγιση «τεχνολογικής ουδετερότητας», είναι π.χ. να εξασφαλιστεί ότι το CO2 (διοξείδιο του άνθρακα) θα έχει μια προσήκουσα τιμή και από την άλλη μεριά η ευελιξία να ανταμείβεται.
