Ο ελληνικός καπιταλισμός στη μεταπολεμική ιστορία ανάπτυξής του των τελευταίων 70 χρόνων, σε αντίθεση με την εξέλιξη κεντρικών ευρωπαϊκών χωρών (Γαλλίας, Ιταλίας κ.λπ.), σημαδεύτηκε από τρεις έκτακτες καταστάσεις πολιτικής και κοινωνικής καταστροφής, που επιβλήθηκαν με εκτεταμένα μέτρα καταστολής, προκειμένου να εξασφαλιστούν οι όροι της απρόσκοπτης συσσώρευσης και της κερδοφόρου αναπαραγωγής του. Διαπιστώνεται δηλαδή ότι η εμπέδωση, σταθεροποίηση και διευρυμένη αναπαραγωγή των καπιταλιστικών σχέσεων εξουσίας και εκμετάλλευσης πραγματοποιήθηκε εν πολλοίς χωρίς λαϊκή συναίνεση και «κοινωνικά συμβόλαια» και βασίστηκε κυρίως σε διαδικασίες που «μάτωσαν» κυριολεκτικά την εργαζόμενη πλειοψηφία. Η ελληνική αστική τάξη και οι κρατικοί της μηχανισμοί ασκούν την ταξική τους κυριαρχία σε καταστάσεις κυριολεκτικά εκτάκτου ανάγκης, σε κρίσιμα κομβικά χρονικά σημεία.
Σε μια πρώτη μακρόχρονη περίοδο (1944-49 και στη συνέχεια 1950-67), ενώ το ΕΑΜικό κίνημα απαιτούσε την πραγμάτωση του τρίπτυχου «κατοχύρωση δημοκρατικών ελευθεριών - μέτρα κοινωνικής δικαιοσύνης - οικονομική ανόρθωση της χώρας», δηλαδή ουσιαστικά έναν συμβιβασμό με την αστική εξουσία και τις κυρίαρχες αστικές δυνάμεις (όπως είχε συμβεί αμέσως μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου με τα ισχυρά τότε δυτικά κομμουνιστικά κόμματα), επιλέχθηκε η στρατιωτική συντριβή και η παρατεταμένη αστυνομική καταστολή, προκειμένου να διασφαλιστούν συνθήκες κερδοφόρου καπιταλιστικής ανάπτυξης (ανεργία, χαμηλή αμοιβή μισθωτής εργασίας, ημι-παρανομία των εργατικών σωματείων κ.ά.).
Σε μια δεύτερη περίπτωση που ακολούθησε αμέσως μετά (1967-74), η προοπτική ανόδου μιας προοδευτικής δημοκρατικής κυβέρνησης, εκ των πραγμάτων υποχρεωμένης να σεβαστεί αυτό το λαϊκό τρίπτυχο, και με αντίστοιχους συμβιβασμούς (εφόσον η ΕΚ διαχειριζόταν τις εξελίξεις των πολιτικών πραγμάτων και η παρουσία της ΕΔΑ ήταν ισχυρή), ανακόπηκε συνειδητά με την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας. Αυτή ακριβώς συνέβαλε τα μέγιστα στην επιτάχυνση των διαδικασιών καπιταλιστικής συσσώρευσης που είχαν δρομολογηθεί από την αρχή της 10ετίας του 1960, με την κήρυξη του εργατικού συνδικαλισμού σε παρανομία, την κατάργηση των πολιτικών ελευθεριών, τη συμπίεση των εργατικών μισθών κ.λπ.
Ο ενδιάμεσος συμβιβασμός που επιδιώχθηκε από το «κοινωνικό συμβόλαιο» της ελληνικής σοσιαλδημοκρατίας (πρώτο μισό της 10ετίας του 1980), μεταξύ λαϊκών ταξικών συμφερόντων και σταθεροποίησης της καπιταλιστικής ανάπτυξης, γρήγορα οδηγήθηκε στην αναίρεσή του. Αυτό ακριβώς εξ αιτίας της πρώτης κρίσης υπερσυσσώρευσης του κεφαλαίου (ραγδαία μείωση της καπιταλιστικής κερδοφορίας στην πενταετία 1981-86) και της υιοθέτησης της μονεταριστικής πολιτικής (δεύτερη κυβερνητική θητεία του ΠΑΣΟΚ) για την υπέρβασή της προς όφελος του επιχειρηματικού κεφαλαίου.
Εντούτοις, παρ' όλο που επιτεύχθηκε με την απαρχή εφαρμογής του νεοφιλελευθερισμού (10ετία του 1990) η ανάκαμψη της καπιταλιστικής κερδοφορίας και συσσώρευσης, η έκρηξη της σύγχρονης οικονομικής κρίσης (2008-14) έθεσε εκ νέου σε κίνηση τους μηχανισμούς κοινωνικής καταστροφής παραγωγικών δυνάμεων. Σ' αυτή τη σύγχρονη περίπτωση οι αστικές δυνάμεις, προκειμένου να περισωθούν, επέβαλαν αφενός την ανεμπόδιστη λειτουργία των μηχανισμών εκκαθάρισης της κρίσης υπερσυσσώρευσης (μαζικό κλείσιμο επιχειρήσεων), αφετέρου την εφαρμογή των Μνημονίων. Σήμερα πλέον πρόκειται για το εγχείρημα καθολικής συντριβής της εργαζόμενης πλειοψηφίας, ως απαρέγκλιτο όρο για την ανάκαμψη της καπιταλιστικής ανάπτυξης.
Προκύπτει έτσι αβίαστα το συμπέρασμα ότι η ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού είναι ασύμβατη με τη λειτουργία των όποιων «κοινωνικών συμβολαίων», συμβιβασμών ανάμεσα στα συμφέροντα των λαϊκών τάξεων και σε εκείνα της αστικής ταξικής κυριαρχίας. Και εφόσον οι δυνάμεις της ελληνικής σοσιαλδημοκρατίας ήταν αυτές που πρωτοστάτησαν αυτή την τρίτη ιστορικά φορά στη διάρρηξη κάθε έννοιας «κοινωνικού συμβολαίου», και γι' αυτό απώλεσαν την όποια νομιμοποίησή τους, και επειδή αυτή η χρεοκοπία μετατόπισε τις πολιτικές της εκπροσωπήσεις προς τα αριστερά, στην ελληνική Αριστερά και πρωτίστως στον ΣΥΡΙΖΑ έχει περιέλθει πλέον η ευθύνη της ιστορικής πρωτοβουλίας κατίσχυσης των εργατικών συμφερόντων σε βάρος της αστικής οικονομικής κυριαρχίας.
Έτσι η καπιταλιστική ανάπτυξη στη μεταπολεμική ελληνική οικονομία στήριξε την πραγματοποίησή της στην εξαγωγή, για μακρές ιστορικές περιόδους, απόλυτης υπεραξίας (παράλληλα προφανώς και με τη λειτουργία μηχανισμών εξαγωγής σχετικής υπεραξίας), όπως στις περιόδους 1950-74 και σήμερα 2008-14. Μια τέτοια διαδικασία προκειμένου να επιβληθεί απαιτεί έκτακτες καταστάσεις, δικτατορικές ή ημι-δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης, χαμηλό επίπεδο εργατικών αμοιβών, συρρίκνωση των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, περιορισμό των δημοκρατικών ελευθεριών.
Για όλους αυτούς τους λόγους, η αντίληψη που θεωρεί ότι είναι εφικτή η σύναψη ενός νέου «κοινωνικού συμβολαίου», και μάλιστα στο επίκεντρο της σημερινής καπιταλιστικής κρίσης, ενός καινούργιου συμβιβασμού ανάμεσα στο λαϊκό τρίπτυχο (δημοκρατικά δικαιώματα - κοινωνική δικαιοσύνη - οικονομική ανάταξη) και στις σύγχρονες απαιτήσεις του επιχειρηματικού κεφαλαίου (ολοσχερής συντριβή της εργαζόμενης κοινωνίας), στερείται πολιτικής θεμελίωσης, ιστορικής επίγνωσης, και κινείται στο επίπεδο της επιστημονικής φαντασίας. Άρα η μοναδική δυνατότητα που απομένει στις αριστερές ριζοσπαστικές δυνάμεις είναι η επιδίωξη της πραγματοποίησης βαθιών ρηξικέλευθων αλλαγών, τομών και μετασχηματισμών στις ίδιες τις θεμελιακές δομές της καπιταλιστικής οικονομίας: Ριζική αναδιανομή εισοδήματος προς όφελος των κυριαρχούμενων τάξεων, αποκατάσταση και διεύρυνση των κοινωνικών δικαιωμάτων και πολιτικών ελευθεριών, αποτελεσματικές και εκτενείς κοινωνικές παραγωγικές πρωτοβουλίες, ισχυρός εργατικός έλεγχος στην παραγωγική διαδικασία κ.λπ.
