Μετά την πρωτιά του ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές, ξεκίνησε η συζήτηση για τα εκλογικά του όρια, την αυτοδυναμία ή τις πολιτικές συμμαχίες που απαιτούνται για την ανάληψη της κυβερνητικής εξουσίας. Στη συζήτηση συμβάλλουν και συμβάλλονται πολλοί, φίλοι και αντίπαλοι, στους φίλους και στους ομοϊδεάτες ο κατάλογος είναι μακρύς, ιδιαίτερα εντός του ΣΥΡΙΖΑ, η υπόμνηση και μόνο των δανείων που χρωστάει αυτό το άρθρο θα έκανε την αφήγηση κουραστική. Εξαίρεση θα κάνω, μόνο, για δυο συνεισφορές: η πρώτη αφορά το άρθρο που δημοσίευσε η "Αυγή" της Κυριακής, στις 20/7/2014, του Χρήστου Λάσκου και του Ευκλείδη Τσακαλώτου, με θέμα «Ιδεολογία, Ηγεμονία, Συμμαχίες», αφού η πάλη των ιδεών μεταξύ νεοφιλελεύθερης και αριστερής ιδεολογίας, που αναλύουν εκτενώς οι δύο συγγραφείς, θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελεί προοίμιο του παρόντος. Το ίδιο και τα προαπαιτούμενα των συμμαχιών. Θα αναφέρω, ακόμα, τη συμβολή του Νίκου Ξυδάκη, στην "Καθημερινή" της 24/6/2014, αφού οι επισημάνσεις του για τις πολιτικές και κοινωνικές αντιπροσωπεύσεις με βρίσκουν σύμφωνο και ο λόγος του ανυπέρβλητος, τον αντιγράφω: «Το ερώτημα είναι με ποιούς όρους μπορεί να διευρυνθεί ο ΣΥΡΙΖΑ: Με συμμαχίες πολιτικής κορυφής ή με εξάπλωση ριζών στη βάση; Το πρώτο είναι εύκολο και θεαματικό, το δεύτερο απαιτητικό και δύσκολο. Ο συμβολισμός των προβεβλημένων χρειάζεται, εν τούτοις είναι περιορισμένος. Πρέπει να αναζητηθούν όχι μόνο οι προβεβλημένοι, επώνυμοι, αλλά πρώτιστα οι άνθρωποι με 'όνομα' στην κοινότητα, στο μικροπεδίο, στα στελέχη της κοινωνίας».
Από την άλλη, μεγάλες εφημερίδες και γνωστοί πολιτικοί αναλυτές έσπευσαν να βγάλουν την ετυμηγορία ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έπιασε ταβάνι, άρα πρέπει να κοιτάξει προς τα δεξιά του, και συγκεκριμένα προς την Κεντροαριστερά, για να κυβερνήσει. Επισήμαναν, μάλιστα, ότι για να έχει επιτυχία ο προσεταιρισμός του Κέντρου πρέπει να λειανθούν οι γωνίες του κυβερνητικού προγράμματός του και να απομακρυνθούν τα "βαρίδια" από το κόμμα. Δεν είναι παράδοξες οι συμβουλές που απευθύνουν στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ άνθρωποι που έχουν υπηρετήσει την αναπαραγωγή του δικομματικού πολιτικού συστήματος επί δεκαετίες. Αντίθετα, έτσι γινότανε. Σε κάποιο βαθμό, μάλιστα, συνιστά δημοκρατική εξέλιξη, αν σκεφθούμε ότι, λίγες βδομάδες πριν, οι περισσότεροι ήταν στα χαρακώματα «πυροβολώντας» το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ως έξαλλο αντιευρωπαϊκό συνονθύλευμα, που δεν θα κυβερνήσει ποτέ...
Πολιτική κρίση και ταξική πόλωση
Βέβαια, υστερούν σε άλλα, ενδεχομένως να μην καταλαβαίνουν την πολιτική κρίση και την ταξική πόλωση, που έχει προκληθεί από την οικονομική κρίση και τα Μνημόνια, την τεράστια, δηλαδή, αναδιανομή εισοδημάτων και δικαιωμάτων σε βάρος των κατώτερων κοινωνικών τάξεων.
Ίσως να μη γίνεται να παραδεχθούν, χωρίς να βάλουν σε δοκιμασία σχέσεις και εξαρτήσεις, ότι η λεγόμενη Κεντροαριστερά είναι σε αποδρομή, ότι οι παλιοί κομματικοί σχηματισμοί αποσυντίθεται (ΠΑΣΟΚ-Ελιά-ΔΗΜ.ΑΡ.), το ίδιο και η κεντροδεξιά των ΑΝ.ΕΛ., ενώ οι νέο σχηματισμοί, το Ποτάμι για παράδειγμα, είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι μπορούν να επωμισθούν την εκπροσώπηση των μεσαίων στρωμάτων -τα οποία αποτέλεσαν την κυρία εκλογική δεξαμενή του Κέντρου- με ένα πρόγραμμα μεταξύ μεταπολιτικής και σημιτικού εκσυγχρονισμού. Η κρίση της σοσιαλδημοκρατίας δεν είναι μια ελληνική ιδιαιτερότητα, στην ευρωπαϊκή διάστασή της τουλάχιστον, συντελείται εδώ και αρκετά χρόνια. Από τη στιγμή που ενστερνίστηκε το νεοφιλελεύθερο σχέδιο της εσωτερικής υποτίμησης, σταδιακά διαρρήχτηκαν και οι σχέσεις εκπροσώπησης με τα λαϊκά στρώματα, μια εξέλιξη που φαίνεται και σήμερα να είναι αναπόδραστη. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο σημαιοφόρος της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, ο Ρέντζι, την ίδια στιγμή που διακηρύσσει το τέλος της λιτότητας και με αυτή την έννοια το τέλος της συντηρητικής ηγεμονίας, παραμένει προσηλωμένος στις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας και στον μηχανισμό επιβολής, το σύμφωνο σταθερότητας, τον πυρήνα, δηλαδή, του νεοφιλελευθερισμού.
Ο ΣΥΡΙΖΑ, από την άλλη, ερμηνεύει διαφορετικά τόσο την παγκόσμια καπιταλιστική κρίση και τα Μνημόνια όσο και την κρίση του πολιτικού συστήματος.
Η σχετική συζήτηση και η αποτύπωσή της στην πρόσφατη απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής δείχνει την κοινωνική πόλωση παραθέτοντας στοιχεία από τον χάρτη της εκλογικής καταγραφής, όπου ταξικά, χωρικά και κοινωνικά ο ΣΥΡΙΖΑ καταγράφει πρωτιές: πρωτιές στους ανέργους, τους μισθωτούς του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, πρωτιές στα πλέον παραγωγικά στρώματα και στη νεολαία. Εγκολπώνεται με μεγάλη υπεροχή τα νέα μικροαστικά στρώματα: τους γιατρούς, τους καθηγητές, τους τεχνικούς, τους νέους μηχανικούς. Η ίδια ταξική πόλωση εγγράφεται και στη χωρική ανάλυση των εκλογικών καταγραφών: υψηλή στις λαϊκές συνοικίες, φθίνουσα στις πλούσιες. Υπεροχή στα αστικά κέντρα, αναιμική παρουσία στα ημιαστικά και τα αγροτικά, αν και η τάση στα τελευταία φαίνεται να αντιστρέφεται. Η εκλογική αποτύπωση της κοινωνικής γεωγραφίας δείχνει ότι υπάρχουν κοινωνικά δυναμικά ακόμα και για την αυτοδυναμία.
Διαιρετικές τομές
Στη σφαίρα της πολιτικής οι διαιρετικές τομές είναι μεταξύ δύο ηγεμονικών σχεδίων, του σχέδιου της Ν.Δ. και εκείνου του ΣΥΡΙΖΑ. Πάνω σε αυτά διατάσσονται οι πολιτικές δυνάμεις, εκεί δημιουργούνται και οι πολιτικές συμμαχίες, ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να γίνεται, στα ίδια επίδικα συντάσσονται και οι κοινωνικές δυνάμεις.
Τα μεσαία στρώματα στην κρίση πολιτικοποιούνται και διχοτομούνται, με οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια, χωρίς να παραγνωρίζεται η ιδεολογία, η οποία μπορεί να εξηγήσει, εν πολλοίς, και την εκλογική επιρροή της Χρυσής Αυγής.
Η κυβέρνηση Σαμαρά, και κατ´ επέκταση η αστική τάξη, επιχειρεί να βάλει, ξανά, στους κόλπους της την παλιά μικροαστική τάξη, των μικρών επιχειρήσεων, της αυτοαπασχόλησης, την οικογενειακή επιχείρηση και τη μικρή ιδιοκτησία, με όπλο την υπαμειβόμενη ή την αδήλωτη εργασία, την κατάργηση των ωραρίων, των συμβάσεων, των ελέγχων. Παράλληλα, επιχειρεί να επεκτείνει την επιρροή της στα νέα μεσαία στρώματα των επιστημόνων, των τεχνικών, των στελεχών, αξιοποιώντας τα ιδεολογήματα της προηγούμενης περιόδου, τους φόβους, για όσους έχουν να χάσουν κάτι ακόμα, αλλά και διαφοροποιώντας τα συμφέροντά τους σε σχέση με τις άλλες κατηγορίες των μισθωτών.
Η ταξική μεροληψία και το γενικό συμφέρον
Το πολιτικό σχέδιο του ΣΥΡΙΖΑ κινείται, κυριολεκτικά, στον αντίποδα εκείνου της Ν.Δ., υπηρετώντας διαφορετικά συμφέροντα. Το πρόγραμμά του, εκκινώντας από θέσεις ταξικής μεροληψίας υπέρ της μισθωτής εργασίας και των λαϊκών στρωμάτων, επιχειρεί να δημιουργήσει μια νέα κοινωνική συμμαχία, μεταξύ της μισθωτής εργασίας και των μεσαίων στρωμάτων, με πλαίσιο: την κατάργηση των Μνημονίων και τη διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους, την αποκατάσταση του κατώτερου μισθού, των εργασιακών σχέσεων και των συμβάσεων καθώς και με την αναδιανομή εισοδημάτων, που να περιλαμβάνει τη φορολογία, τις κοινωνικές δαπάνες και την παραγωγή δημόσιων αγαθών. Στον αλγόριθμο των κοινωνικών εκπροσωπήσεων και συμμαχιών, δεν μπορεί παρά να υπολογίζεται ότι ακόμα και τα παραδοσιακά μεσαία στρώματα, της μικρής επιχειρηματικότητας, υφίστανται τις συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού και της καπιταλιστικής κρίσης, αφενός διά μέσου της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης (παράδειγμα, τα μεγάλα εμπορικά κέντρα και η κυριακάτικη εργασία) και αφετέρου με την κρίση ρευστότητας και τη χαμηλή εσωτερική ζήτηση.
Το ηγεμονικά σχέδιο και οι συμμαχίες
Το πρόγραμμα μπορεί να εκφράσει το γενικό συμφέρον, δηλαδή την κοινωνική συμμαχία, με πεδία: τον μετασχηματισμό του κράτους έκτακτης ανάγκης σε κράτος δικαιωμάτων και πολιτικών ελευθεριών, με την προστασία των κοινωνικών υποδομών, των δημόσιων αγαθών και με την αντιμετώπιση της ανεργίας. Για την κυβέρνηση της Αριστεράς το ζήτημα της ανεργίας είναι κομβικό και επείγον, στον βαθμό που διαπλέκεται, όχι μόνο με την ανθρωπιστική κρίση, την κοινωνική αλληλεγγύη και την αξιοπρέπεια των 1.500.000 ανέργων, αλλά και με το χρέος, το παραγωγικό σχήμα, το μοντέλο ανάπτυξης, τις δεξιότητες των ανέργων. Στα χρόνια της κρίσης και των Μνημονίων χάθηκαν 850.000 θέσεις εργασίας, που δημιουργήθηκαν σε διάστημα 17 χρόνων με μέση ετήσια ανάπτυξη 4%, η δε σύνθεση των ανέργων είναι από όλη τη σφαίρα της παραγωγικής διαδικασίας: μισθωτοί του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, αυτοαπασχολούμενοι, μικρομεσαίοι επιχειρηματίες που κλείσανε, νέοι της επισφάλειας και της εργασιακής περιπλάνησης, μακροχρόνιοι και οιονεί άνεργοι που δεν μπορούν να μπουν στην αγορά εργασίας. Το πρόγραμμα οφείλει να είναι συγκεκριμένο, τόσο στο σκέλος της αλληλεγγύης και αξιοπρέπειας των ανέργων όσο και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, με άξονα τις μικρές, πολύ μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τα εναλλακτικά παραγωγικά εγχειρήματα, την κοινωνική οικονομία καθώς και την ανάκτηση, υπέρ του δημοσίου συμφέροντος και με κοινωνική ιδιοκτησία, βασικών επενδυτικών εργαλείων όπως οι τράπεζες και η ενέργεια.
Όλα αυτά σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να διαβάζονται ως επιστροφή στα παλιά καθεστωτικά πρότυπα. Αντίθετα, οι Λάσκος - Τσακαλώτος, στο κείμενό τους, μας θύμισαν τον Μαρξ που έγραφε ότι πρέπει να πολεμάμε το παρόν χωρίς να υποστηρίζουμε το παρελθόν και αυτό ισχύει για κάθε πτυχή του πλαισίου των προγραμματικών θέσεων, με βάση το οποίο μπορούν να συναφθούν και εκείνες οι πολιτικές συμμαχίες, που είναι διατεθειμένες να το υπερασπιστούν. Εξάλλου, τα μέτωπα για τη ΔΕΗ, τις φυλακές, τον αιγιαλό, το ασφαλιστικό, δείχνουν ότι η κινηματική εμπλοκή και η πολιτική δέσμευση επί του συγκεκριμένου είναι ο καλύτερος οδηγός για τις κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες.
