Με εκατοντάδες διοικητικούς υπαλλήλους απολυμένους, διοίκηση μέσω "Συμβουλίων Ιδρύματος" που δεν λογοδοτούν πουθενά και υποδομές που φθίνουν με εκθετικό τρόπο, τα ελληνικά πανεπιστήμια ατενίζουν με αισιοδοξία το μέλλον τους. Έρχονται κι άλλα από Σεπτέμβρη: Οργανισμοί και εσωτερικοί κανονισμοί που καθιερώνουν τα δίδακτρα, κατάργηση "άγονων" τμημάτων, "ποινές" σε ετεροδόξους που τόλμησαν να σηκώσουν κεφάλι. Το πρόγραμμα αποδιάρθρωσης των ΑΕΙ που ξεκίνησε από το 2006 εξελίσσεται με εντυπωσιακή κανονικότητα και προσήλωση στη λεπτομέρεια, ενώ μεγάλη μερίδα πανεπιστημιακών και φοιτητών δραστηριοποιείται με εξίσου συστηματικό τρόπο, προγραμμαζίτοντας όμως... τις διακοπές και τα μπάνια τους.
Δεν είναι καθόλου παράδοξο. Η εφαρμογή της πολιτικής του "σοκ και δέος" αποδίδει καρπούς. Και η ιδεολογική συνθήκη που αρχίζει από το δόγμα τού "ας διαλέξουμε το μη χείρον" και καταλήγει στο "τι να κάνουμε, ας περιμένουμε τις εκλογές μπας κι αλλάξει συνολικά η κατάσταση" εδραιώνεται ολοένα και περισσότερο. Κανένα θαύμα όμως δεν πρόκειται να αναστρέψει μια δύσκολα αναστρέψιμη διαδικασία που έχει διαβρώσει όλους και όλα και έχει ισχυροποιήσει απόλυτα τα πελατειακά δίκτυα που λειτουργούν στην ανώτατη εκπαίδευση. Πρώτα απ' όλα, το πογκρόμ εναντίον κάθε ετεροδόξου έχει πλέον εκριζώσει από τη διοίκηση των πανεπιστημίων κάθε αντίθετη φωνή και έχει εξασφαλίσει για άλλα τέσσερα χρόνια πρυτανικές αρχές που δεν πρόκειται να στηρίξουν ουσιαστικά μια νέα πολιτική στον χώρο της εκπαίδευσης -ακόμη κι αν η κυβέρνηση αλλάξει- γιατί αυτό που πρέπει να γίνει σε θεσμικό επίπεδο δεν θα τους εκφράζει και δεν θα τους περιέχει. Δεύτερον, μέτρα που αποτυπώνονται τώρα στους Οργανισμούς του κάθε Ιδρύματος είναι φύσει αδύνατον να ανατραπούν πριν περάσει ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, γιατί εδώ δεν πρόκειται για διατάξεις που καταργούνται "με ένα άρθρο" στη Βουλή, αλλά για αλλαγές που προϋποθέτουν αντικατάσταση ενός πλήθους κανόνων λειτουργίας με άλλους μέσω μιας μακρόσυρτης και χρονοβόρας διαδικασίας. Συμπέρασμα: η κυβέρνηση Ν.Δ. - ΠΑΣΟΚ έχει ναρκοθετήσει το πανεπιστήμιο και έχει δημιουργήσει συνθήκες που εγγυώνται τη μη-αλλαγή του για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη κι αν οι μνημονιακές δυνάμεις χάσουν τις εκλογές.
Σε μια τόσο συστηματική δουλειά που έγινε από τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ. τα τελευταία χρόνια, απέναντι σε ένα "πρόγραμμα" δυσφήμησης και απαξίωσης του πανεπιστημίου, δεν μπορεί κανείς να απαντήσει με "σεντόνια" καταγγελιών, ούτε με τις άμαζες, μελαγχολικές συνελεύσεις και "παρελάσεις" σε πόλεις και σε χωριά. Όλα αυτά, όπως και η συμμετοχή στα Συμβούλια Ιδρύματος που δήθεν θα άλλαζε τους συσχετισμούς απ' τα μέσα, δεν συνιστούν "κίνημα", αλλά μια (βολική) αυταπάτη. Η ανάγκη για έντονες, εξωστρεφείς και "παραγωγικές" παρεμβάσεις που θα ερεθίζουν τα ακαδημαϊκά και τα δημοκρατικά αντανακλαστικά μέσα στο πανεπιστήμιο και θα αποκαθιστούν την εικόνα του στον δημόσιο χώρο είναι πιο προφανής από ποτέ. Δεν εννοώ βέβαια τα κλασικά -και εν πολλοίς ανεφάρμοστα- περί "εναλλακτικών μαθημάτων" και "χύμα στο κύμα" αμπελοφιλοσοφίας. Ίσως όμως μια συνδυασμένη και καλά εστιασμένη αντεπίθεση στη διεπιφάνεια πανεπιστημίου - κοινωνίας, ένα άνοιγμα μιας γενικότερης συζήτησης για την "Ιδέα του πανεπιστημίου" και -κυρίως- μια σύνδεση (οργανωτική και άλλη) του ό,τι έχει απομείνει στον ελληνικό ακαδημαϊκό χώρο με ανάλογες δομές και αντι-δομές που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη και την Αμερική να είχαν μια προοπτική. Μιλώντας δε για αντι-δομές, ας μην ξεχάσουμε κάτι: όσο ισχύει αυτή η κουτσουρεμένη δημοκρατία, ό,τι δεν απαγορεύεται, επιτρέπεται. Κι ό,τι δεν είναι απόλυτα μαύρο και πεθαμένο μπορεί, ενδεχομένως, να ροδίσει όταν τον χειμώνα διαδεχθεί η άνοιξη!
* Ο Σπύρος Γεωργάτος είναι καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
