Μεσάζοντες - χονδρέμποροι αλλά και μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι στην αγορά νωπών οπωροκηπευτικών, πιέζοντας τις τιμές προς τα πάνω εις βάρος των καταναλωτών αλλά και των παραγωγών, όπως προκύπτει από την σχετική κλαδική έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού.
Σύμφωνα με την έρευνα, που αφορά την αγορά 7 βασικών προϊόντων (μήλα, πορτοκάλια, ροδάκινα, πατάτες, τομάτες, αγγούρια, μαρούλια), η θέση των χονδρεμπόρων στην εφοδιαστική αλυσίδα παραμένει ισχυρή, αναφέρεται ως "κραταιά παρουσία" με δυσανάλογα μεγάλο αριθμό και μάλιστα χωρίς να έχουν προχωρήσει σε επαρκείς βελτιώσεις της αποτελεσματικότητάς τους.
Όπως αναφέρεται, σε ορισμένα προϊόντα οι χονδρέμποροι είναι περισσότερο ευνοημένοι και διαθέτουν συγκριτικά αυξημένη διαπραγματευτική δύναμη, με αποτέλεσμα να επηρεάζουν τη συνολική διαμόρφωση των τιμών προς όφελός τους, ενώ πολλοί δεν προσφέρουν ούτε και ουσιαστικές υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας (π.χ. συσκευασία, διαλογή, ψύξη κ.λπ.) αλλά απλώς μεταπωλούν το προϊόν.
Ως προς τις τιμές, αναφέρεται ότι κατά μέσον όρο το 40% της τιμής του προϊόντος αντιπροσωπεύει η παραγωγή, όταν η χονδρική αντιστοιχεί σε περίπου 21% και η λιανική πώληση στο 28%, ενώ στο 9% της τελικής τιμής αντιστοιχεί ο ΦΠΑ. Έτσι, όταν ο καταναλωτής πληρώνει για ένα προϊόν 1,25 ευρώ, τα 50 λεπτά αντιστοιχούν στον παραγωγό, τα 28 λεπτά στον χονδρέμπορο, στα 35 λεπτά στον λιανέμπορο και τα 12 λεπτά στο κράτος (μέσω ΦΠΑ).
Συγχρόνως, οι παραγωγοί πωλούν τα προϊόντα τους σε μειωμένες τιμές παρά την αύξηση του κόστους τους, ενώ είναι αντιμέτωποι με εισαγωγές και ελληνοποιήσεις εισαγόμενων.
Μάλιστα σημειώνεται ότι το μαρούλι, λόγω της φθαρτότητάς του, έχει τη μεγαλύτερη συμμετοχή παραγωγών στη διάθεση του τελικού προϊόντος με μειωμένη παρουσία μεσαζόντων. Στο συγκεκριμένο προϊόν η ποσοστιαία διαφορά μεταξύ τιμής παραγωγού - καταναλωτή είναι η μικρότερη μεταξύ των εξεταζόμενων προϊόντων, "γεγονός που αποτελεί ένδειξη ότι η μικρότερη εφοδιαστική αλυσίδα οδηγεί σε χαμηλότερες τιμές".
Οι χονδρέμποροι είναι περισσότερο ευνοημένοι συνολικά, με τους λιανεμπόρους πάντως να κερδίζουν υψηλότερο περιθώριο στα μαρούλια και στα πορτοκάλια.
Ωστόσο, τελευταία φθίνει ο κυρίαρχος ρόλος των χονδρεμπόρων υπέρ των σούπερ μάρκετ, των οποίων αυξάνεται η διαπραγματευτική δύναμη, καθώς πραγματοποιούν μεγάλους όγκους αγορών επιτυγχάνοντας μειωμένες τιμές, αλλά και λόγω της δυνατότητας ορισμένων παραγωγών να διαθέτουν οι ίδιοι την παραγωγή τους.
Τα σούπερ μάρκετ καταγράφουν ανοδική πορεία ως προς τη διάθεση στη λιανική -αν και το μερίδιό τους βρίσκεται στο 32%, έναντι του 58% των λαϊκών αγορών και του 10% των παραδοσιακών οπωροπωλείων. Ενδεικτικό της ενδυνάμωσης του κλάδου είναι ότι ο κύκλος εργασιών από την πώληση οπωροκηπευτικών σε οκτώ αλυσίδες σούπερ μάρκετ αυξήθηκε κατά 58% την περίοδο αναφοράς της έρευνας (2005-2011).
Αντίθετα, από την έρευνα προκύπτει ότι η οργάνωση παραγωγών και η ουσιαστική ενεργοποίηση συλλογικών δομών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο απουσιάζουν, ενώ και ο γεωργικός κλήρος παραμένει συγκριτικά μικρός και κατακερματισμένος, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση της παραγωγής την τελευταία 20ετία, καθώς δεν επιτυγχάνονται οικονομίες κλίμακας.
Διαπιστώνονται μικρή διαπραγματευτική δύναμη των παραγωγών και προβληματική διαχείριση ζητημάτων ποιότητας, ενώ το εγχώριο κόστος παραγωγής παραμένει αυξημένο σε σύγκριση με άλλες χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου. Ο βαθμός οργάνωσης των παραγωγών σε οργανώσεις - ομάδες ανέρχεται μόλις σε 14%, όταν σε Βέλγιο και Κάτω Χώρες ο αντίστοιχος είναι 80%, ενώ στις μεσογειακές χώρες φτάνει έως 45%.
Προτάσεις
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού προτείνει μεταξύ άλλων:
* Εισαγωγή ενιαίου και συστηματικού πλαισίου φορολογικών διατάξεων για τις γεωργικές επιχειρήσεις και τα γεωργικά εισοδήματα, ιδίως αναφορικά με την τήρηση σχετικών βιβλίων και τη φορολογική απεικόνιση στοιχείων -για αποτροπή εικονικής αύξησης τιμών.
* Υιοθέτηση εφαρμοστικών μέτρων και άρση περιορισμών στη λειτουργία των δημοπρατηρίων.
* Υιοθέτηση νέων κανόνων και συμπλήρωση πλαισίου για την εξυπηρέτηση των καινοτόμων ή/και τοπικών δομών της αγοράς (π.χ. συμβολαιακή γεωργία, ηλεκτρονικό εμπόριο, χωροθέτηση τοπικών - περιφερειακών αγορών, άρση περιορισμών στην ίδρυση αγροτικών συνεταιρισμών κ.ά.).
* Εκσυγχρονισμό του κανονισμού μισθώσεων στις κεντρικές αγορές.
* Αναμόρφωση του ρυθμιστικού πλαισίου (όρων αδειοδότησης) οργάνωσης / λειτουργίας λαϊκών αγορών.
* Προώθηση του θεσμού των "Αγορών Παραγωγών" («Farmers' Markets»).
* Απλούστευση και συνακόλουθη κωδικοποίηση λοιπών αδειοδοτικών, διοικητικών και ποινικών διατάξεων για την παραγωγή - εμπορία οπωροκηπευτικών.
Από πλευράς υπουργείου Ανάπτυξης ανακοινώθηκε ότι λαμβάνονται πολύ σοβαρά υπόψη τα συμπεράσματα που προκύπτουν και όπου απαιτούνται νομοθετικές παρεμβάσεις για ενίσχυση ανταγωνισμού, άρση εμποδίων, μείωση του κόστους και εκσυγχρονισμό των δομών διακίνησης θα προχωρήσουν άμεσα.
Α.Ζ.
