Την ανάγκη για θέσπιση ενός κοινωνικού μισθού φέρνει στο προσκήνιο από τη φαρέτρα του ως πρόταση ο ΣΥΡΙΖΑ, στο πλαίσιο ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου. Πρόκειται για ένα πλήρως επεξεργασμένο πρόγραμμα από την αξιωματική αντιπολίτευση, το οποίο είναι καινοτόμο και σχεδιασμένο να απευθύνεται σε κάθε πολίτη ξεχωριστά, αλλά και για κάθε περίσταση (οικονομική κατάρρευση, πανδημίες, φυσικές καταστροφές). Συνεπώς, ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να καλύψει ανθρώπους που θα βρίσκονταν ή θα βρεθούν σε ανάγκη σε κάθε συνθήκη, όπως, για παράδειγμα, στην οικονομική κρίση χρέους του 2010, στη σημερινή πανδημική ή σε μια καταστροφή, όπως αυτή που συντελέστηκε εξαιτίας του "Ιανού" στα Επτάνησα και την Καρδίτσα.
Ένα από τα «παρακλάδια» αυτού του εγχειρήματος είναι και το εισόδημα έκτακτης ανάγκης, το οποίο αποτέλεσε και μία από τις 11 προτάσεις του αρχηγού του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης Αλέξη Τσίπρα από τη Θεσσαλονίκη στις 19 Σεπτεμβρίου.
Ωφελημένοι 4 εκατ. πολίτες
Το εισόδημα έκτακτης ανάγκης, όπως παρουσιάστηκε από τον Αλέξη Τσίπρα, ορίζει ότι αν τουλάχιστον ένα μέλος του νοικοκυριού ανήκει σε μία από αυτές τις κατηγορίες, ολόκληρο το νοικοκυριό μπαίνει στο εισόδημα έκτακτης ανάγκης και λαμβάνει κάθε μήνα 400 ευρώ ο αρχικός δικαιούχος, 200 ευρώ κάθε ενήλικο μέλος και 100 ευρώ κάθε παιδί. Εξαιρούνται μόνον τα μέλη που δεν είδαν καμία αλλαγή στα εισοδήματα τους. Συνολικά, θα μπορούσαν να ωφεληθούν 4 εκατομμύρια πολίτες με κόστος 3,5 δισ. ευρώ για τέσσερις μήνες.
Το παραπάνω θα ερχόταν ως απάντηση στις μεγάλες οικονομικές συνέπειες από την εξάπλωση της πανδημίας και από την επιλογή της κυβέρνησης της Ν.Δ. να αφήσει εκτός μέτρων μια σειρά ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Όταν το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης μελέτησε διεξοδικά ποια νοικοκυριά επλήγησαν από την πανδημία και δεν έχουν πάρει καμία ενίσχυση, διαπίστωσε ότι επρόκειτο για 1,9 εκατομμύρια νοικοκυριά, όταν το κοινωνικό εισόδημα αλληλεγγύης καλύπτει 270.00. Άρα έπρεπε να καταργηθεί η εισοδηματική παράμετρος του κοινωνικού εισοδήματος αλληλεγγύης και να προσδιοριστούν τα στρώματα που θίγονται, όπως άνεργοι, επισφαλώς εργαζόμενοι (με μπλοκάκι ή εργόσημο), εποχικοί εργαζόμενοι, εργαζόμενοι στον πολιτισμό, αυτοαπασχολούμενοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, άτομα με αναπηρία.
Άλλωστε τα συστήματα ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος (εφαρμόστηκαν σε Ισπανία και Ελλάδα με διαφορετικό τρόπο και διαφορετικές οικονομικές συνθήκες) αφορούν την ακραία φτώχεια και χαρακτηρίζονται από αυστηρές προϋποθέσεις για τους δικαιούχους, όπως εισόδημα, περιουσία, διαθεσιμότητα για εργασία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, καλύπτουν μόνο ένα πολύ μικρό μέρος των πραγματικών αναγκών. Αν δεν συνδυάζονται με ένα συνολικό πακέτο επιδομάτων, παροχών και ένταξη στην εργασία, λειτουργούν ως παγίδα φτώχειας από την οποία δύσκολα κανείς ξεφεύγει και οδηγούν τους ανθρώπους στη μαύρη εργασία.
Αντιμετώπιση των ανισοτήτων
Γι' αυτό και στον ΣΥΡΙΖΑ θεωρούν ότι πανευρωπαϊκό αίτημα, για την Αριστερά και τον προοδευτικό χώρο, πρέπει να αποτελέσει η επαναθεμελίωση ενός δημόσιου, δωρεάν προνοιακού κράτους για όλους και όχι μόνο για τους ευάλωτους. Η πανδημία κατέδειξε την ανάγκη του και την αποδιάρθρωση και απορρύθμιση που υπέστη εδώ και τρεις δεκαετίες από τον νεοφιλελευθερισμό. Στην αντίληψη του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης κυριαρχεί η ιδέα πως η ευρωπαϊκή Αριστερά και ο προοδευτικός χώρος πρέπει να διεκδικήσουν, στο πλαίσιο ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου,: τον κοινωνικό μισθό για όλους, που είναι διαφορετικός για τον καθένα σε κάθε φάση της ζωής του. Κοινωνικός μισθός είναι η παρέμβαση του κράτους για να αντιμετωπίσουν οι πολίτες τις ανισότητες που βιώνουν σε κάποια φάση της ζωής τους και δομείται στο τρίπτυχο:
- Νέο δίχτυ ασφαλείας για όλους (όπως είναι η πρόταση για το εισόδημα έκτακτης ανάγκης).
- Δωρεάν παροχές για όλους, όπως είναι τα σχολικά γεύματα η τα voucher των βρεφονηπιακών.
- Δωρεάν ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες στην κοινότητα, όπως είναι το Βοήθεια στο σπίτι.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, το εισόδημα έκτακτης ανάγκης έρχεται ως νέο δίχτυ ασφαλείας για να στηρίζει την κοινωνία αλλά και την αγορά, ενισχύοντας την ενεργό ζήτηση, ενώ το συνολικό του κόστος θα μπορεί να μειώνεται όσο τα εισοδήματα των νοικοκυριών θα αποκαθίστανται, μετά το πέρασμα της οποιασδήποτε κρίσης. Στη νέα πραγματικότητα των επαναλαμβανόμενων ενδογενών και εξωγενών παγκόσμιων κρίσεων, αποκτά ιδιαίτερη σημασία και βαρύτητα και μπορεί να αντικαταστήσει το μέτρο του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος και να είναι η πρόταση της Αριστεράς για το νέο δίχτυ ασφαλείας του 21ου αιώνα.
