Λίγες ώρες απομένουν για να διαπιστωθεί αν η Ευρώπη θα κινείται στους ρυθμούς της νίκης της Ακροδεξιάς στην Αυστρία ή σε μια συστημική αστάθεια από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στην Ιταλία. Φυσικά, μπορεί να μην προκύψει κανένα από τα δύο παραπάνω σενάρια και η Ευρώπη να συνεχίσει να βαδίζει σε μια υποτυπώδη κανονικότητα. Πάντως, το βέβαιο είναι ότι αύριο είναι Δευτέρα και έχει Eurogroup που αφορά την Ελλάδα. Αυτό κατά τις απογευματινές ώρες..., καθώς από το πρωί θα συζητούνται οι προϋπολογισμοί των υπολοίπων χωρών της Ευρωζώνης, μεταξύ αυτών της Ιταλίας, κάτι το οποίο σημαίνει πως, αν ο Ρέντζι χάσει το δημοψήφισμα και αναγκαστεί σε παραίτηση, ήδη εκφράζονται έντονοι φόβοι ότι θα υπάρξει ισχυρή «σεισμική δόνηση» στις διεθνείς αγορές και σε κάθε περίπτωση οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών θα... τρέχουν πανικόβλητοι. Υπάρχουν κάποιοι αναλυτές οι οποίοι υποστηρίζουν ότι ενδεχόμενες δυσμενείς εξελίξεις στη μια ή και στις δύο εκλογικές διαδικασίες για την Ευρωζώνη θα μπορούσαν να αποβούν με κάποιο τρόπο θετικές για τη χώρα μας, καθώς όλες οι πλευρές θα βιαστούν έτι περαιτέρω να κλείσει ακόμη γρηγορότερα η αξιολόγηση του ελληνικού προγράμματος.
Σε κάθε περίπτωση, η ελληνική κυβέρνηση διαβλέπει συμφωνία με τους θεσμούς πριν από το τέλος του έτους. Επί της ουσίας, η εκτίμηση της ελληνικής πλευράς είναι πως στο σημερινό Eurogroup θα υπάρξει συμφωνία κατά 95% σε επίπεδο Staff Level Agreement, αλλά το ΔΝΤ από την πλευρά του θα φέρει αντιρρήσεις υποστηρίζοντας ότι δεν είναι δίκαιο να μη συνεχιστεί παράλληλα η συζήτηση για το χρέος και τους μεσοπρόθεσμους δημοσιονομικούς στόχους. Κυβερνητική πηγή εκτίμησε ότι «δεν μπορεί να κλείσει τίποτα εάν δεν κλείσουν όλα», προσθέτοντας ότι «πλέον είναι περισσότεροι οι παίκτες που επιθυμούν λύση». Διέβλεψε πολιτική συμφωνία με τους θεσμούς, συνολικά για δεύτερη αξιολόγηση -χρέος- πρωτογενή πλεονάσματα πριν από τα Χριστούγεννα, ακόμη και εάν απαιτηθεί ένα έκτακτο Eurogroup στις 20 του μηνός. Είπε ότι «στο τέλος του 2016 θα γνωρίζουμε τους βασικούς στόχους της συμφωνίας και εάν το ΔΝΤ είναι μέσα». Επίσης, μπορεί να χρειαστεί και μια επάνοδος των επικεφαλής των κλιμακίων στην Αθήνα. Βασικός στόχος της κυβέρνησης παραμένει η ένταξη της Ελλάδας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο.
Όχι σε πρόσθετα μέτρα μετά το 2018
Ωστόσο, "αγκάθι" αποτελεί το γεγονός ότι το ΔΝΤ ζητά από τώρα νομοθέτηση νέων μέτρων για να πιαστούν οι στόχοι των πρωτογενών πλεονασμάτων τη διετία 2019-2020. Πάντως, κυβερνητικές πηγές επισήμαιναν ότι επ' ουδενί πρόκειται να γίνουν δεκτά τα σκληρά μέτρα που ζητεί το ΔΝΤ. Όπως χαρακτηριστικά τόνιζαν, «όχι μόνο αυτή η κυβέρνηση αλλά καμία κυβέρνηση, δεν μπορεί να δεχθεί το πακέτο των νέων μέτρων 4,2 δισ. ευρώ (που θα αφορούν σε μείωση των συντάξεων και δραστική μείωση του αφορολόγητου στο επίπεδο των 5.000- 6.000 ευρώ από 1/1/2019) που ζητεί το ΔΝΤ για τη διετία 2019- 2020, που θα πρέπει να νομοθετήσουμε τώρα». Ενώ, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ούτε η συμβιβαστική πρόταση που πραγματοποίησαν κάποιοι κύκλοι, δηλαδή τα μέτρα αυτά να μην ψηφιστούν, αλλά να ενταχθούν σε μια "πολιτική συμφωνία", μπορεί να γίνει αποδεκτή. «Κάτι τέτοιο θα ήταν αντιδημοκρατικό και δειλό» ανέφεραν. Το μόνο που ίσως θα μπορούσε να συζητήσει η ελληνική πλευρά θα ήταν η επέκταση του δημοσιονομικού "κόφτη" για τη διετία 2019-2020.
Διπλή πίεση του ΔΝΤ
Πάντως, το ΔΝΤ φαίνεται να "πιέζει", λόγω και της υπόσχεσης Σόιμπλε προς το εσωτερικό της Γερμανίας για παραμονή του στο πρόγραμμα. Η πίεση αυτή ασκείται σε δύο κατευθύνσεις: Προς την Ελλάδα για επιπλέον μέτρα και προς τους Ευρωπαίους για βαθύτερες παρεμβάσεις στο χρέος, με παράλληλη μείωση των στόχων για την επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων μετά το 2018. Για τη μείωση, κυβερνητικές πηγές ανέφεραν ότι «δεν έχουμε πολλούς συμμάχους στο αίτημα μείωσης των στόχων για πρωτογενές πλεόνασμα έως το 2020», συμπληρώνοντας ωστόσο ότι το θέμα των πλεονασμάτων θα επανέλθει αργά ή γρήγορα στο τραπέζι, αφού περάσει ο εκλογικός κύκλος σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι θεσμοί εκτιμούν πως δεν χρειάζονται πρόσθετα μέτρα για να επιτευχθεί ο στόχος του 3,5% του ΑΕΠ το 2018 και στη συνέχεια, πέραν του κενού που είχε προσδιοριστεί αρχικά στα 800 εκατ. ευρώ και σήμερα έχει μείνει μια απόσταση της τάξης των 100-150 εκατ. ευρώ για το μεθεπόμενο έτος.
Σε σχέση με τις πιθανότητες συμμετοχής ή μη του ΔΝΤ στο ελληνικό πρόγραμμα, τελικά σαφής εικόνα δεν υπάρχει. Το μόνο ξεκάθαρο είναι ότι η κυβέρνηση δεν συζητά τίποτα άλλο από ένα πρόγραμμα του ΔΝΤ που θα "κουμπώνει" στο 3ο πρόγραμμα με χρονική έκταση έως το τέλος του 2018.
Στο θέμα του χρέους, η κρατούσα εκτίμηση στους κόλπους της κυβέρνησης είναι ότι ο συμβιβασμός με το ΔΝΤ θα επιτευχθεί με τον προσδιορισμό των μεσοπρόθεσμων και των μακροπρόθεσμων μέτρων, χωρίς ποσοτικοποίηση.
Ανοιχτό ζήτημα παραμένουν και τα εργασιακά, με την κυβέρνηση να τονίζει σε όλους τους τόνους πως οι συλλογικές συμβάσεις αποτελούν "κόκκινη γραμμή". Άλλωστε, κυβερνητικές πηγές τόνιζαν πως η Αθήνα έχει διαβεβαιώσεις και από τον Πιέρ Μοσκοβισί, και από τον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ ότι μια χώρα που είναι σε πρόγραμμα δεν μπορεί να μην έχει ευρωπαϊκά δικαιώματα.
Μείωση ώς 5% στις ετήσιες δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους ως προς το ΑΕΠ
Στο αυριανό Eurogroup αναμένεται να παρουσιαστούν τα βραχυπρόθεσμα μέτρα ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους διά χειρός ESM. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο ESM αναμένεται να προτείνει μέτρα για την επιμήκυνση των ωριμάνσεων και το «κλείδωμα» των επιτοκίων σε ορισμένα από τα δάνεια που έχει λάβει η Ελλάδα για να προστατεύσει τη χώρα από μελλοντικές αυξήσεις επιτοκίων. Τα μέτρα αυτά θα μειώσουν το 2060 τον λόγο του χρέους προς το ΑΕΠ κατά 21,8 ποσοστιαίες μονάδες, ήτοι από το 104,9%, σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, στο 83,1%. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο όρος "βραχυπρόθεσμα" έχει να κάνει μόνο με τον χρόνο εφαρμογής τους, ήτοι από τις επόμενες μέρες μέχρι και το μέσα του 2018, αλλά θα έχουν διάρκεια από τώρα μέχρι και το μακρινό 2060! Επίσης, τα μέτρα αυτά υπολογίζεται ότι θα μειώσουν το ποσοστό των ετήσιων ακαθάριστων δαπανών εξυπηρέτησης του χρέους προς το ΑΕΠ κατά 3,5 ποσοστιαίες μονάδες το 2040 και κατά 4,9 ποσοστιαίες μονάδες το 2060. Τα παραπάνω επιδρούν σημαντικά υπέρ της επίτευξης ενός πιο εύκολα εξυπηρετήσιμου χρέους. Αν, για παράδειγμα, οι ετήσιες ακαθάριστες ανάγκες εξυπηρέτησης του χρέους θα ήταν 20%, έπειτα από τα μέτρα αυτά μειώνονται κοντά στο 15%.
Ο επικεφαλής του Μηχανισμού Κλάους Ρέκλινγκ αναμένεται να προτείνει τρεις ομάδες βραχυπρόθεσμων μέτρων, με τα πιο αποτελεσματικά αυτά που «κλειδώνουν» τα επιτόκια που πληρώνει η Ελλάδα σε μερικά από τα υφιστάμενα και μελλοντικά δάνεια.
Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ανταλλαγή ομολόγων με κυμαινόμενα επιτόκια που έχουν οι ελληνικές τράπεζες (σ.σ.: 37 δισ. ονομαστικής αξίας) για ομόλογα με σταθερά επιτόκια, η χρήση swap επιτοκίων για τον καθορισμό των δόσεων που καταβάλλει η Ελλάδα σε κάποια από τα δάνεια στον ΕSM και η πραγματοποίηση μελλοντικών εκταμιεύσεων προς την Ελλάδα μέσω δανείων με σταθερά επιτόκια. Ακόμη, περιλαμβάνονται μέτρα για την επιμήκυνση της ωρίμανσης ορισμένων δανείων στα 32,5 έτη από 28,3.
Την ίδια ώρα, αναμένεται να ξεκινήσει η συζήτηση για τα μεσοπρόθεσμα μέτρα. Σε ό,τι αφορά τα μεσοπρόθεσμα, αυτά θα είναι τα εξής:
- Κατάργηση του καπέλου (σχέση με αυτό που δανείζεται ο ESM) 0,5% στα δάνεια του ESM.
- Μεταφορά των κερδών SMPs και ANFAs στην Ελλάδα για τη μείωση των ετήσιων ακαθάριστων αναγκών εξυπηρέτησης του χρέους.
- Χρήση μέρους των χρημάτων του 3ου προγράμματος που προορίζονταν για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και δεν χρειάστηκαν για την αποπληρωμή δανείων.
- Επιμήκυνση ωριμάνσεων και ορισμός "ταβανιού" στις ετήσιες δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους (στο 15% μέχρι το 2030 και στο 20% μέχρι το 2060).
