Σε σωρεία λαθών, με πιο χαρακτηριστικά εννέα από αυτά, την μη έγκαιρη αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους για ντα "σωθεί" η Ευρωζώνη, την υπερβολική εμπιστοσύνη για βελτίωση του επενδυτικού κλίματος, τους χαμηλούς δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές, τη μη πρόβλεψη ιδιαιτεροτήτων των ελληνικών εξαγωγών, την έλλειψη ρεαλισμού, την υπερεκτίμηση δυνητικού ΑΕΠ, το εμπροσθοβαρές του προγράμματος, τη διόγκωση προβλεπόμενου ύψους ιδιωτικοποιήσεων και την παραφιλολογία στην Ευρώπη περί Grexit, παραδέχεται ότι υπέπεσε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (μαζί με τους Ευρωπαίους εταίρους, τους οποίους θεωρεί συνυπεύθυνους), αναφορικά με τους υπολογισμούς του στο πρώτο ελληνικό πρόγραμμα. Όπως προκύπτει από έκθεση της ομάδας των εμπειρογνωμόνων του ΔΝΤ, τα λάθη αυτά αλλοίωσαν τις προβλέψεις για ύφεση και ανεργία.
Η έκθεση του Ανεξάρτητου Γραφείου Αξιολόγησης (Independent Evaluation Office- ΙΕΟ) του ΔΝΤ για τον ρόλο του Ταμείου στα προγράμματα Ελλάδας, Ιρλανδίας και Πορτογαλίας το 2010-2011, επιρρίπτει ευθύνες τόσο στην πρώην διοίκηση του ΔΝΤ για τις πολιτικές επιλογές χρηματοδότησης της Ελλάδας όσο και στους τεχνοκράτες του Ταμείου για τις λάθος εκτιμήσεις τους σχετικά με την ύφεση και την ανεργία στη χώρα μας. Ουσιαστικά “φωτογραφίζοντας” τις επιλογές του Ντομινίκ Στρος Καν, το IEO χαρακτηρίζει λάθος την πολιτική απόφασή του να χρηματοδοτήσει -το 2010- την Ελλάδα με ποσό μεγαλύτερο από αυτό που της αντιστοιχούσε. Ιδιαίτερα λόγω του ότι η υπέρογκη χρηματοδότηση έγινε χωρίς να έχει προηγηθεί αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, επειδή, όπως αναφέρει η έκθεση "η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ΕΚΤ και κάποια κράτη-μέλη ήταν αντίθετα".
Τα εννέα λάθη που σημειώνει σχετικά το ταμείο είναι:
Πρώτον, η μη έγκαιρη αναδιάρθρωση του χρέους, κατόπιν απαίτησης των Ευρωπαίων.
Δεύτερον, η κάθετη πτώση των ιδιωτικών επενδύσεων σε ευθεία αντιδιαστολή με τις αισιόδοξες προβλέψεις του προγράμματος.
Τρίτον, το πρόγραμμα λάμβανε υπ' όψιν έναν πολλαπλασιαστή μόλις 0,5, παρά τις παραδοχές των στελεχών του Ταμείου ότι η κλειστή ελληνική οικονομία και η απουσία εργαλείων υποτίμησης του νομίσματος θα πολλαπλασίαζε το δημοσιονομικό σοκ. Ο πολλαπλασιαστής τελικά ήταν διπλάσιος.
Τέταρτον, οι ιδιαιτερότητες των ελληνικών εξαγωγών δεν ελήφθησαν υπ' όψιν όταν αξιολογούνταν η ικανότητα του προγράμματος να αντιμετωπίσει τις εξωτερικές προσαρμογές.
Πέμπτον, το μέγεθος του δυνητικού ΑΕΠ ενδεχομένως να είχε υπερεκτιμηθεί.
Οι ρυθμοί ανάπτυξης πριν από την κρίση ενδέχεται να είχαν οδηγήσει σε υπερεκτίμηση των δυνητικών ρυθμών ανάπτυξης. Μέρος της συρρίκνωσης μετά το 2009 ενδέχεται να συνδέεται με την επιστροφή σε ένα δυνητικό μονοπάτι ανάπτυξης σαφώς χαμηλότερο από αυτό που είχε εκτιμηθεί στο πρόγραμμα. Αν αυτό συμβαίνει, υποδεικνύει ότι οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές και οι πολλαπλασιαστές των εξαγωγών ενδεχομένως να μην είχαν υποεκτιμηθεί όσο φαίνεται.
«Παρ' όλα αυτά παραμένει ενεργό το ερώτημα γιατί το ΔΝΤ ήταν τόσο αισιόδοξο σχετικά με τους ρυθμούς ανάπτυξης και περίμενε τόσο καιρό πριν αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις του, προσαρμόζοντας αντίστοιχα και τους δημοσιονομικούς στόχους», όπως τονίζουν οι εμπειρογνώμονες του ΔΝΤ.
Έκτον, η εμπιστοσύνη προς την ελληνική οικονομία επηρεάστηκε δυσμενώς από εσωτερικές κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις και από τις αναφορές Ευρωπαίων πολιτικών περί εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη (Grexit).
Έβδομον, οι στόχοι για τις ιδιωτικοποιήσεις ήταν παραπάνω από φιλόδοξοι.
Όγδοον, η έλλειψη ρεαλισμού στο πρόγραμμα.
Ένατον, η εμπροσθοβαρής διάρθρωση του προγράμματος προέβλεπε μείωση του ελλείμματος κατά 11,1% του ΑΕΠ μέχρι το 2013. Η προσαρμογή που ζητήθηκε ήταν απίστευτη, όπως και το γεγονός ότι η Ελλάδα πέτυχε αυτήν τη δημοσιονομική προσαρμογή, μειώνοντας το έλλειμμα από το 15% το 2009 στο 3% το 2013. Ωστόσο οι φιλόδοξοι στόχοι στα πρωτογενή πλεονάσματα επιτεύχθηκαν με αυξήσεις στις καθυστερούμενες οφειλές και μη διατηρήσιμες αναβολές σε αμυντικές δαπάνες και κοινωνική ασφάλιση.
Πέραν των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών που έχει από ετών αναγνωρίσει το Ταμείο, τα επιπλέον λάθη που εντοπίζει το ΔΝΤ, τροφοδότησαν τον φαύλο κύκλο λήψης σκληρών δημοσιονομικών μέτρων, μεγαλύτερης ύφεσης και λήψης πρόσθετων μέτρων.
Ειδικότερα, το 2009, το ΔΝΤ εκτιμούσε ότι το 2012 η σωρευτική ύφεση έως το 2012 θα έφτανε το 5,5%. Τελικά έφτασε στο 17%.
Όπως αναφέρεται, «επηρεάστηκε η ευκινησία του Ταμείου ως διαχειριστή κρίσεων λόγω της ανάγκης συνεργασίας με τους Ευρωπαίους κι αυτό έδωσε έδαφος στην κριτική για έλλειψη διαφάνειας στη λήψη των αποφάσεών του» αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, παρά το γεγονός ότι το ΔΝΤ πέφτει έξω στις προβλέψεις του αρκετά συχνά, η απόκλιση για το ΑΕΠ της Ελλάδας είναι «μοναδική περίπτωση».
Σημειώνεται ακόμη ότι η ύφεση στην Ελλάδα αποδείχθηκε πολύ βαθύτερη από τις εκτιμήσεις του προγράμματος, με τη συρρίκνωση του ΑΕΠ να φτάνει το 17% το 2012 σε σχέση με το 2009 έναντι 5,5% που είχε εκτιμηθεί. Την ίδια περίοδο, το ονομαστικό ΑΕΠ ήταν περίπου κατά ένα πέμπτο χαμηλότερο έναντι εκτίμησης για μείωση 2%.
Όσον αφορά στις αρχικές εκτιμήσεις για το ΑΕΠ, αυτές διατηρήθηκαν έως την πέμπτη αξιολόγηση, τον Δεκέμβριο του 2011 και τότε αναθεωρήθηκαν προς το κάτω, με την επιστροφή στην ανάπτυξη να τοποθετείται πλέον για το 2014.
Προστίθεται ακόμη ότι οι λανθασμένες εκτιμήσεις για την ανάπτυξη οδήγησαν και σε λανθασμένες εκτιμήσεις για την ανεργία. Το ποσοστό ανεργίας το 2012 ήταν 25% έναντι πρόβλεψης για 15%. Όπως τονίζεται στην έκθεση, δεν είναι ασυνήθιστο για τα προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου να απογοητεύουν σε σύγκριση με τις αρχικές προβλέψεις, αλλά η τάξη μεγέθους είναι συνήθως πολύ μικρότερη σε σχέση με αυτήν της Ελλάδας. Στη βάση 159 προγραμμάτων, μια παλαιότερη εκτίμηση δείχνει ότι οι προβλέψεις έπεσαν έξω στο 60% των προγραμμάτων και μέσα σε μια περίοδο δύο ετών η μέση απόκλιση ήταν 1,5% ή 6,4% στις περιπτώσεις κρίσεων κεφαλαίου.
“Η απόκλιση στις προβλέψεις για το ΑΕΠ της Ελλάδας είναι μοναδική περίπτωση ακόμα και για τα στάνταρντ των προγραμμάτων του ΔΝΤ” σημειώνεται στην έκθεση.
Θανάσης Παναγόπουλος
Το ΔΝΤ "καρφώνει" τους Ευρωπαίους... εταίρους
Για τις αιτίες που το ΔΝΤ έπεσε έξω στις προβλέψεις του το ίδιο “καρφώνει” τους Ευρωπαίους. Η πολλαπλάσια συρρίκνωση της ελληνικής οικονομίας σε σχέση με τις εκτιμήσεις, έχει να κάνει, όπως τονίζεται, με το γεγονός ότι το πρόγραμμα βασίστηκε υπερβολικά στις επιπτώσεις βελτίωσης της εμπιστοσύνης, στην αποκατάσταση της πρόσβασης στις αγορές και τη βελτίωση του επενδυτικού κλίματος ως αποτέλεσμα της εφαρμογής του προγράμματος και την ολοκλήρωση των διαρθρωτικών αλλαγών.
Η εμπιστοσύνη επηρεάστηκε καταλυτικά από την κοινωνική και πολιτική αναταραχή, αλλά και από τις δηλώσεις πολιτικών παραγόντων της Ευρώπης για το ενδεχόμενο Grexit, ενώ ορισμένες από τις δυσμενείς πολιτικές εξελίξεις ήταν ενδογενείς και προκλήθηκαν από την περιορισμένη ιδιοκτησία του προγράμματος.
Τα παραπάνω οδήγησαν σε κάθετη πτώση των ιδιωτικών επενδύσεων σε ευθεία αντιδιαστολή με τις αισιόδοξες προβλέψεις του προγράμματος.
«Ακόμα όμως και εάν οι διαρθρωτικές αλλαγές είχαν ολοκληρωθεί, μια άμεση αντίδραση θα ήταν απίθανη».
Αστοχία στον πολλαπλασιαστή και την ύφεση
Αναφορικά με τους πολύ χαμηλούς δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές, υποδηλώνονταν μια δημοσιονομική προσαρμογή λιγότερο κοστοβόρα σε σχέση με αυτή που αποδείχθηκε.
Το πρόγραμμα λάμβανε υπ' όψιν έναν πολλαπλασιαστή μόλις 0,5 παρά τις παραδοχές των στελεχών του ταμείου ότι η κλειστή ελληνική οικονομία και η απουσία εργαλείων υποτίμησης του νομίσματος θα πολλαπλασίαζε το δημοσιονομικό σοκ.
Πρόσφατες επαναλήψεις του προγράμματος έχουν λάβει υπ' όψιν διπλάσιους πολλαπλασιαστές.
Για την πολλαπλάσια της εκτιμώμενης ύφεσης, αυτή όπως αναφέρεται έχει να κάνει με τις ιδιαιτερότητες των ελληνικών εξαγωγών οι οποίες δεν ελήφθησαν υπ' όψιν όταν αξιολογούνταν η ικανότητα του προγράμματος να αντιμετωπίσει τις εξωτερικές προσαρμογές.
Η ελληνική οικονομία είναι μια σπάνια περίπτωση μιας μικρής κλειστής οικονομίας: μόνο ένα μικρό μέρος των ελληνικών εξαγωγών μπορεί να εκτιμηθεί ότι εξαρτάται από την ανταγωνιστικότητα.
Το μεγαλύτερο μέρος τους (τρόφιμα, αγαθά και ναυτιλιακές υπηρεσίες) δεν μπορεί να αναμένεται ότι θα επηρεαστούν από το χαμηλότερο κόστος εργασίας.
«Η επίγνωση των ιδιαιτεροτήτων των ελληνικών εξαγωγών θα έπρεπε να έχει μειώσει τις προσδοκίες για την πιθανή συμβολή των εξαγωγών στους ρυθμούς ανάπτυξης».\
