Του ΘΑΝΟΥ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ
Στο κρισιμότερο (και ενδεχομένως καταλληλότερο) δυνατό τάιμινγκ -εν μέσω δηλαδή των εφ' όλης της ύλης συζητήσεων της Αθήνας με τους δανειστές για διάφορα φλέγοντα ζητήματα της ελληνικής οικονομίας, από τα προαπαιτούμενα της πρώτης αξιολόγησης έως την έναρξη των διαβουλεύσεων για το δημόσιο χρέος- ήλθε η προχθεσινή κατάθεση στη Βουλή του κρατικού προϋπολογισμού του 2016.
Όχι υπό την έννοια βεβαίως ότι ο εθνικός προϋπολογισμός ενός κράτους σε Μνημόνια και υπό διαρκή εποπτεία υπέρκειται των αποφάσεων των δανειστών, αλλά διότι σε αυτό το ιδιότυπο "μπρα ντε φερ" των δύο πλευρών η ελληνική κυβέρνηση όλο και πιο συχνά αποδεικνύεται σαφώς πιο αξιόπιστη από τους τεχνοκράτες του ΔΝΤ, της Ε.Ε. και της ΕΚΤ.
Εάν μάλιστα αυτές οι ουκ ολίγες περιπτώσεις στις οποίες αποδεικνύεται πιο φερέγγυα η Αθήνα στις εκτιμήσεις και προβλέψεις της για την οικονομία αυξηθούν, τότε ουδόλως αποκλείεται να έχουμε μέσα στο 2016 μια βελτίωση των συνθηκών στην οικονομία ταχύτερη των προβλέψεων που καλείται να ψηφίσει τα μεσάνυχτα της 5ης Δεκεμβρίου το ελληνικό Κοινοβούλιο, αφού οι οι δανειστές επιμένουν (μέχρι και σε βαθμό παρεξηγήσεως για τους εκτός των τειχών της πολιτικής και της οικονομίας) να εξαντλούν όλες τις δυνατότητες επίκλησης των πλέον δυσοίωνων προβλέψεων.
Η αλήθεια για την ύφεση
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το κεφάλαιο "ύφεση", το οποίο από επταετίας ταλανίζει την ελληνική οικονομία. Αν πίστευε κάποιος τους δανειστές, θα έπεφτε σε "μαύρη απελπισία". Αυτοί ξεκίνησαν με προβλέψεις που έκαναν λόγο για ύφεση -ούτε λίγο ούτε πολύ- 4% εφέτος! Ήλθε στη συνέχεια η δημοσιοποίηση του προσχεδίου του προϋπολογισμού την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου, το οποίο την επιβράδυνε στο 2,3% (και για το επόμενο έτος στο 1,3%) και μόλις προχθές, με την κατάθεση του προϋπολογισμού, η πρόβλεψη για το 2016 καθηλώνει τη συρρίκνωση του ΑΕΠ του 2015 στο μηδέν!
Αν μάλιστα αποφευχθεί το αρνητικό πρόσημο και υπάρξει μηδενική μεταβολή (πόσο μάλλον αν λάβει χώρα τυχόν απροσδόκητη εξέλιξη επί τα βελτίω...), το κλίμα στην οικονομία, με ό,τι αυτό θα συνεπάγεται σε επενδύσεις, απασχόληση κ.λπ., σε συνδυασμό με ουσιαστική ρύθμιση του χρέους, θα μπορεί να αλλάξει αρκετά. Και ακόμη περισσότερο όταν το ότι η ελληνική οικονομία σε επίπεδο ΑΕΠ έδειξε εντυπωσιακές αντοχές θα έχει επιτευχθεί παρά τα capital controls, παρά την παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας το πρώτο εξάμηνο με τις απανωτές ατελέσφορες συγκλήσεις συμβουλίων υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης που αποδείχθηκαν χαμένος χρόνος και παρά τις δύο εκλογικές αναμετρήσεις σε διάστημα οκτώ μηνών.
Μια σοβαρή απόκλιση μεταξύ των επιμέρους προβλέψεων για την εξέλιξη του ΑΕΠ το 2016 είναι εάν το θετικό πρόσημο θα καταγραφεί στο δεύτερο ή στο τρίτο τρίμηνο του επομένου έτους. Μπορεί με πρώτη -επιδερμική- ματιά να έχει μικρή σημασία το εάν το 2015 θα κλείσει με αρνητικό, θετικό ή ουδέτερο πρόσημο στη μεταβολή του ΑΕΠ ή ένα το θετικό πρόσημο του 2016 θα έχει καταγραφεί στα απολογιστικά στοιχεία της 30ής Ιουνίου ή της 30ής Σεπτεμβρίου, ωστόσο αυτά θα έχουν ουσιαστικές επιπτώσεις στην οικονομία και στις ζωές των Ελλήνων. Με τον προϋπολογισμό για το 2016 προβλέπεται αμετάβλητο το ποσοστό ανεργίας σε σχέση με φέτος (διατήρησή του στο 25,4%) και 1,1 μονάδα κάτω του περυσινού ποσοστού (26,5%), αλλά με μείωση της απασχόλησης κατά 0,4% (έναντι αύξησης 0,8% φέτος και 0,1% πέρυσι) και τερματισμό του αποπληθωρισμού (0% από -1,1% φέτος και -2,2% πέρυσι).
Είναι αυτονόητο ότι εφόσον επιβεβαιώνονται οι κυβερνητικές προβλέψεις και να διαψεύδονται εκείνες των δανειστών (οι οποίες ήδη από το 2010 έχουν προκαλέσει την οξύτατη κριτική των οικονομολόγων με τους περιβόητους "λάθος πολλαπλασιαστές" και πάντως με αρκετούς ανεξάρτητους -πολιτικούς και οικονομικούς- παρατηρητές να δυσπιστούν ακόμη και σήμερα για το αν αυτοί χρησιμοποιήθηκαν σκοπίμως ή από λάθος), τα περιθώρια για μια φιλολαϊκότερη πολιτική θα διευρύνονται.
Ένα ακόμη παράδειγμα στο οποίο το περιεχόμενο του προϋπολογισμού διαψεύδει την ορθοκρισία των τεχνοκρατών στις Βρυξέλλες είναι και οι τόκοι. Μία απλή και μόνο ανάγνωση της σελίδας 133 και του πίνακα 4.8 της εισηγητικής έκθεσης καταδεικνύει με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο ότι αποτελεί μονόδρομο η δραστική -και σε κάθε περίπτωση χωρίς φτιασιδώματα και "πασαλείμματα"- ρύθμιση του ελληνικού χρέους.
Είναι ενδεικτικό, με βάση το προαναφαρθέν απόσπασμα της εισηγητικής, ότι το ύψος των δαπανών για τόκους χρέους της γενικής κυβέρνησης από 5.528 εκατ. ευρώ ή 3,1% του ΑΕΠ πέρυσι αυξάνεται σε 5.830 εκατ. ευρώ ή 3,4% του ΑΕΠ φέτος και προβλέπεται περαιτέρω μεγέθυνση στα 5.930 εκατ ευρώ (επίσης 3,4% του ΑΕΠ) το 2016.
Ας σημειωθεί ότι η αύξηση των ποσών για τόκους ακολουθεί μεν την προβλεπόμενη μηδενική φετινή μεταβολή του ΑΕΠ, όμως η ελληνική οικονομία προβλέπεται να παρουσιάσει το επόμενο έτος ύφεση 0,7% (η κάμψη του ΑΕΠ σε απόλυτα μεγέθη μεταφράζεται σε 174.438 εκατ. ευρώ από 175.658 εκατ. ευρώ τo 2015). Πρακτικά αυτό σημαίνει αύξηση του ποσοστού των τόκων στο ΑΕΠ, άρα και παταγώδη αποτυχία του πρώτιστου ζητούμενου των Μνημονίων για ανετότερη εξυπηρέτηση του χρέους -και ενώ οι πολίτες θα υποστούν μέτρα δημοσιονομικής απόδοσης 5,7 δισ. ευρώ.
Ωστόσο θα πρέπει να ληφθούν τα εξής δεδομένα υπόψη που αν μη τι άλλο δείχνουν μια "σχιζοειδή" συμπεριφορά των δανειστών: Από τη μία επιβάλλουν μια υπεραπαισιόδοξη πρόβλεψη που δείχνει ότι το χρέος δεν είναι βιώσιμο και από την άλλη επιχειρούν με "ψιμύθια" να μπαλώσουν το πρόβλημα. Όμως υπάρχει και μια ακόμη οπτική:
* Αφενός υπάρχει, σε σχέση με το προσχέδιο και για το επόμενο έτος, αξιοσημείωτη βελτίωση, μιας και η δημοσιονομική απόδοση των μέτρων είναι κατά 500 εκατ. ευρώ χαμηλότερη από τα 6,2 δισ. ευρώ.
* Αφετέρου η ύφεση σε σύγκριση με το προσχέδιο θα είναι βραδύτερη σχεδόν στο μισό (από 1,3%) παρότι η επί τα βελτίω αναθεώρηση του 2015 το πιθανότερο θα ήταν (αν οφειλόταν σε "λογιστικού τύπου αλχημείες" που τυχόν θα επιχειρούσε να καταλογίσει κάποιος, όπως συνέβαινε κατά κόρον τα προηγούμενα χρόνια), να μεταθέσει την "αποκρυβείσα" επιδείνωση της εφετινής χρονιάς για το 2016.
Τούτο όμως δεν σημαίνει ότι η επόμενη χρονιά θα είναι "εύκολη" για τα ελληνικά νοικοκυριά, ο βαθμός δυσκολίας παραμένει σε ανάλογα με τα φετινά επίπεδα, καθώς μόνο οι δαπάνες οι οποίες σχετίζονται με τις συντάξεις και τις ασφαλιστικές παροχές θα είναι μειωμένες κατά 1.650 εκατ. ευρώ. Χρήματα που ασφαλώς θα εξακολουθήσουν να κάνουν δύσκολη την καθημερινότητα των συνταξιούχων, ενώ το όλο πακέτο εφαρμογής των διαφόρων φορολογικών μέτρων που έχουν ανακοινωθεί θα αφαιρέσουν από το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών επιπλέον 3,2 δισ. ευρώ.
Όλα τα παραπάνω δεδομένων, οδηγούν αβίαστα σε ένα και μόνο συμπέρασμα: μπαίνοντας σε λιγότερο από 40 ημέρες στο έβδομο μνημονιακό έτος, κάθε αναβολή στην ουσιαστική ρύθμιση του χρέους εκθέτει όλο και περισσότερο ανεπανόρθωτα την όποια εναπομείνασα αξιοπιστία θεσμών όπως το ΔΝΤ, η ΕΚΤ και η Ε.Ε.
