Του ΘΑΝΟΥ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ
Μία προς μία οι προβλέψεις της «λίστας μεταρρυθμίσεων», που εγκρίθηκε από το Eurogroup στην τηλεδιάσκεψη της περασμένης Δευτέρας, καταρρίπτουν την ισοπεδωτική εξομοίωσή της με το περιβόητο e-mail Χαρδούβελη. Η εξομοίωση αυτή επιχειρήθηκε για μία πλειάδα λόγων: από τις αμιγώς μικροκομματικές σκοπιμότητες στο εσωτερικό της χώρας μας μέχρι τις εντυπώσεις που επιχείρησαν να σχηματίσει η κοινή γνώμη των χωρών τους οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης, άλλος επειδή θα έπρεπε να εγκρίνει η Βουλή το τετράμηνο «μορατόριουμ», άλλος επειδή σκέφτεται εθνικές εκλογές, άλλος διότι η σύγκριση προγραμμάτων της χώρας του με την πίστωση χρόνου που δόθηκε στην Ελλάδα δεν θα ήταν δημοσκοπικά ασύμφορη, κ.ο.κ.
Στο μεταξύ, μια άλλη δημοσκοπική μέτρηση πιστοποιεί του λόγου το ασφαλές και ειδικότερα για τις διαφορές των δύο κειμένων σε θέματα ουσίας στην καθημερινότητα των πολιτών στην Ελλάδα και δεν είναι άλλη από τα σχεδόν διπλάσια ποσοστά που αποσπούν οι χειρισμοί της κυβέρνησης στην διαπραγμάτευση με τους πιστωτές σε σύγκριση με το άθροισμα των εκλογικών ποσοστών των δύο κυβερνητικών εταίρων στις 25 Ιανουαρίου. Και τούτο διότι η ελληνική κοινή γνώμη είχε πληροφορηθεί εγκαίρως το περιεχόμενο της «λίστας Χαρδούβελη», το οποίο δεν κατάφερε να παραμείνει κρυφό και το οποίο ήταν «καταπέλτης» για την τσέπη του μέσου Έλληνα, είτε ως καταναλωτή, είτε ως φορολογούμενου, είτε ως εργαζόμενου είτε ως ασφαλισμένου είτε ως συνταξιούχου είτε εν γένει ως εκπροσώπου οποιουδήποτε υποσυνόλου του κόσμου της εργασίας.
Αυτή η επίγνωση της ουσιώδους διαφοράς μεταξύ των δύο κειμένων, την οποία αντιλήφθηκε εγκαίρως η πλειονότητα των Ελλήνων πολιτών, επιβεβαιώνεται από τη σύγκρισή τους σε όλες -ανεξαιρέτως- τις επιμέρους ενότητές τους οι οποίες παρατίθενται στη συνέχεια.
Μνημόνια και δόσεις
Από τον Ιούνιο του 2010, οπότε ψηφίσθηκε το πρώτο Μνημόνιο ώς τις πρώτες ημέρες του 2015, δηλαδή επί σχεδόν 56 μήνες, οι Έλληνες πολίτες βομβαρδίζονταν αδιαλείπτως από τον ωμό τρομοκρατικό εκβιασμό «μέτρα, αλλιώς δεν θα πάρετε την επόμενη δόση». Με αυτό το εκβιαστικό δίλημμα που επικοινωνιακά πήρε σε αυτούς τους 56 μήνες διάφορες μορφές («μέτρα ή δραχμή» «μέτρα ή χάος» κ.ο.κ.) πέρασαν πρωτοφανή μεταπολεμικά για ευρωπαϊκή χώρα μέτρα ραγδαίας φτωχοποίησης. Σε αυτή τη λογική υπάκουε και το e-mail Χαρδούβελη.
Αντίθετα, με τη συμφωνία που επετεύχθη το βράδυ της 20ής Φεβρουαρίου και επικυρώθηκε το μεσημέρι της 23ης Φεβρουαρίου, έγινε για πρώτη φορά από το 2010 διαχωρισμός δανειακής σύμβασης και Μνημονίου.
Πλεονάσματα για τους δανειστές ή την ανάπτυξη;
Όλο το περιεχόμενο του e-mail Χαρδούβελη έπαιρνε ως υπόθεση εργασίας την εξωφρενική απαίτηση των δανειστών για σχηματισμό πρωτογενούς πλεονάσματος 3% του ΑΕΠ φέτος και 4,5% το 2016.
Αντίθετα, η σημερινή κυβέρνηση απέσπασε τη συναίνεση των εταίρων για χαμηλότερα σε εθνικολογιστική βάση πρωτογενή πλεονάσματα. Με στόχο το 1,5% του ΑΕΠ. Πρακτικά, αυτό σημαίνει πως εξοικονομούνται για μεν το 2015 περί τα 2,7 δισ. ευρώ για δε το 2016 περί τα 5,5 δισ. ευρώ, ήτοι ένα σύνολο εξοικονόμησης περί τα 8,2 δισ. ευρώ τη διετία, που, αντί για τις τσέπες των δανειστών, θα μπορούν να κατευθυνθούν στην ανάπτυξη. Για να γίνει ευκολότερα αντιληπτή η αξία του εν λόγω ποσού, θα μπορούσε να συγκριθεί, λ.χ., με το συνολικό ύψος του φετινού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων που προβλέπεται να διαμορφωθεί στα 6,4 δισ. ευρώ, δηλαδή 1,8 δισ. ευρώ κάτω των πόρων που θα αποδεσμευθούν με την αναθεώρηση του στόχου για το πρωτογενές πλεόνασμα.
Ανθρωπιστική κρίση
Η αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης που προκάλεσαν τα Μνημόνια είναι από τα κατ' εξοχήν πεδία όπου κατοπτρίζεται η διαφορά μεταξύ των δύο κειμένων. Η πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την απασχόληση και τις κοινωνικές εξελίξεις το 2014 έδειξε ότι η Ελλάδα, μαζί με την Ιρλανδία, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ουγγαρία συναπαρτίζουν την πρώτη πεντάδα στη ζοφερή λίστα αύξησης της φτώχειας. Όσον αφορά στην Ελλάδα, το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται στα όρια της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού αυξήθηκε από το 28,1% το 2008 σε 35,7% το 2013, ενώ η σοβαρή στέρηση βασικών αγαθών αυξήθηκε στη χώρα από το 11,2% το 2008, σε 20,3% το 2013. Εξάλλου, η μακροχρόνια ανεργία αυξήθηκε στην Ελλάδα από 3,7% το 2008 σε 18,6% το 2013 και το ποσοστό απασχόλησης στον οικονομικά ενεργά πληθυσμό (25-64 ετών) μειώθηκε την ίδια περίοδο από 61,9% σε 49,3%.
Για αυτήν λοιπόν τη χώρα που περιγράφουν τα παραπάνω ποσοστά, το e-mail Χαρδούβελη επιφύλασσε στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης:
* Πρώτον, την κατάργηση του Επιδόματος Κοινωνικής Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΚΑΣ), το οποίο δίνει κάποιες, έστω και λίγες, «ανάσες αξιοπρέπειας» σε 320.000 συνταξιούχους, κλιμακούμενο από 30 έως 230 ευρώ τον μήνα, ανάλογα με το εισόδημά τους. Εάν το αποτέλεσμα της κάλπης ήταν διαφορετικό, τότε σήμερα θα απασχολούσε την τρέχουσα ειδησεογραφία, ενδεχομένως και ως κύριο θέμα της σε αρκετά ΜΜΕ, η κατάργηση του επιδόματος που πρωτοεφαρμόστηκε πριν 19 χρόνια, το 1996, ως προνοιακή παροχή σε χαμηλοσυνταξιούχους. Πιθανότατα δε θα παρουσιαζόταν ως «διαρθρωτικό μέτρο» κατάργησης μιας «εισοδηματικής μεταβίβασης».
* Δεύτερον, με την κατάργηση μιας μακράς σειράς επιδομάτων.
Στον αντίποδα, το κείμενο της πρόσφατης συμφωνίας περικλείει διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης, όπως:
* Δωρεάν ρεύμα σε 300.000 νοικοκυριά που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας.
* Πρόγραμμα επιδότησης διατροφής με κουπόνια σίτισης για 300.000 άπορες οικογένειες.
* Δωρεάν ιατρική περίθαλψη για όλους.
* Δραστική μείωση συμμετοχής για φαρμακευτική δαπάνη.
* Πρόγραμμα εξασφάλισης στέγης (30.000 διαμερισμάτων σε πρώτη φάση).
* Ειδική κάρτα μετακίνησης με τα Μαζικά Μέσα Μεταφοράς.
Αύξηση φορολογικών εσόδων
Η αύξηση των φορολογικών εσόδων αποτελεί πλέον το κυριότερο εργαλείο εκτέλεσης του προϋπολογισμού, αφού στο σκέλος των δαπανών ναι μεν υπάρχουν ακόμη πεδία όπου εκτιμάται πως πραγματοποιούνται σπατάλες (π.χ. στις προμήθειες), ωστόσο τα κονδύλια που έχουν περικοπεί στα μνημονιακά χρόνια έχουν «παραλύσει» το κράτος. Αντίθετα, όλες οι εκθέσεις μιλούν για «πάρτι φοροφυγάδων» στη χώρα.
Το e-mail Χαρδούβελη αντιμετώπισε αποσπασματικά το φαινόμενο της φοροδιαφυγής. Η «λαχειοφόρος αγορά» (λοταρία με τις αποδείξεις λιανικών αγορών με τον «μεταμοντέρνο» τίτλο «@podeixi») που πρότεινε η κυβέρνηση Σαμαρά για την αύξηση των εσόδων του ΦΠΑ είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα αρκούσε για να αντιμετωπιστεί το χρόνιο και βαθύ αυτό αντικοινωνικό οικονομικής φύσης έγκλημα. Τα δε ηλεκτρονικά τιμολόγια, που επίσης αναφέρθηκαν στη λίστα, επί σχεδόν μια δεκαετία αποτελούσαν «σκέψεις» στα οικονομικά επιτελεία των κυβερνήσεων Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ, αλλά μέχρι εκεί... Όπως επίσης και κατασχέσεις σε μισθούς - συντάξεις άνω των 1.500 ευρώ για τους οφειλέτες του Δημοσίου.
Ακόμη, προέβλεπε "πρόσθετα φορολογικά έσοδα από την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης των φορολογικών κινήτρων" κάτι που εύσχημα περιέγραφε και κατάργηση απαλλαγών.
Αντίθετα, η "λίστα μεταρρυθμίσεων" έχει ήδη αρχίσει να παίρνει συγκεκριμένη μορφή καθώς έγινε γνωστό το φετινό επιχειρησιακό πρόγραμμα της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Εσόδων, το οποίο προβλέπει μεταξύ άλλων μητρώο off shore εταιρειών και ελέγχους τραπεζικών συναλλαγών όχι μόνο επί καταθέσεων αλλά και επί δανείων, καθώς ακόμη και σε χρηματιστηριακά προϊόντα. Όπως επίσης και μπαράζ ελέγχων σε μεγάλες επιχειρήσεις και φορολογουμένους «υψηλού κινδύνου», προγραμματίζοντας διενέργεια τουλάχιστον 100.000 τηλεφωνικών οχλήσεων για συμμόρφωση των φορολογούμενων και την εκπλήρωση των φορολογικών τους υποχρεώσεων ως προς την υποβολή δηλώσεων και την καταβολή των ληξιπροθέσμων οφειλών τους.
Εργασιακά
Μία από τις πιο ουσιώδεις ενότητες, όχι μόνο περιεχομένου αλλά και ουσίας, που διαφοροποιεί την πολιτική «φιλοσοφία» των δύο κυβερνήσεων, Σαμαρά και Τσίπρα, είναι οι συλλογικές συμβάσεις. Το Μνημόνια τις κατήργησαν και πιστό με το πνεύμα τους, το e-mail Χαρδούβελη δεν θα μπορούσε να τις επαναφέρει. Στην ίδια επιστολή περιγράφονταν ακόμη σειρά από περιορισμούς των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων και ειδικά του απεργιακού.
Αντίθετα, αποτελεί εκ των ουκ άνευ υποχρέωση για ένα αριστερό κόμμα που βρίσκεται στην κυβέρνηση η επαναφορά τους. Πιθανότερο είναι δε η κατάθεση του νομοσχεδίου για την επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων να προχωρήσει στον μήνα στον οποίο μπήκαμε σήμερα και να αφορά επίσης και τη μετενέργεια και την επεκτασιμότητα.
Τουρισμός
Παρά τη βασιμότητα του γνωστού «κλισέ» δεκαετιών που λέει ότι «ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας» το e-mail Χαρδούβελη έσπευσε να προαναγγείλει τον διπλασιασμό των συντελεστών ΦΠΑ σε τουριστικές επιχειρήσεις, από το 6,5% στο 13%. Επιπλέον, η κυβέρνηση Σαμαρά συζητούσε την αύξηση του ΦΠΑ και στα νησιά της χώρας. Με τη διπλή αυτή ενέργεια θα χάνονταν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα και η ανταγωνιστικότερη θέση που απέκτησε -αν και όχι συνολικά με τον ενδεδειγμένο τρόπο, αφού απαιτήθηκε και η καταστροφική για την ελληνική οικονομία εσωτερική υποτίμηση- ο ελληνικός τουρισμός τα τελευταία χρόνια, με τη συνέργεια βεβαίως και των γεωπολιτικών και άλλων εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο που ενίσχυσαν τον τουρισμό στην Ελλάδα.
Αντίθετα, τόσο ο υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης όσο και γενικότερα η κυβέρνηση διαψεύδουν κατηγορηματικά οποιαδήποτε αύξηση του ΦΠΑ στα νησιά.
Ασφαλιστικό
Στο e-mail Χαρδούβελη περιγράφονταν ο πλήρης συσχετισμός εισφορών και παροχών σε όλα τα ταμεία («...establishing close links between contributions and benefits in all funds»). Αυτό πρακτικά σήμαινε εισαγωγή ρήτρας «μηδενικού ελλείμματος» και στις κύριες συντάξεις, αύξηση των εισφορών των ασφαλισμένων του ΟΓΑ και επανεξέταση του συστήματος καταβολής του «ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος», της βασικής σύνταξης για τους παλιούς και νέους ασφαλισμένους, λαμβάνοντας υπόψη το ύψος των μισθών.
Η λίστα μεταρρυθμίσεων που ενέκρινε το Eurogroup κάνει λόγο για "καλύτερη διασύνδεση μεταξύ των συνταξιοδοτικών εισφορών και των εισοδημάτων" κάτι το οποίο αφορά αποκλειστικά τα ασφαλιστικά ταμεία των ελευθέρων επαγγελματιών (κάτι που και οι φορείς τους έχουν ζητήσει) και όχι το σύνολο των ασφαλισμένων. Και πάντως δεν υπάρχει καμία αναφορά σε "ρήτρα μηδενικού ελλείμματος".
Το καλάθι της νοικοκυράς
Η κυβέρνηση Σαμαρά είχε συμφωνήσει με το e-mail Χαρδούβελη για ανατιμήσεις, που θα έφταναν ακόμη και στο 18%, σε τρόφιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, φάρμακα, εισιτήρια αστικών συγκοινωνιών, βιβλία, εφημερίδες, εισιτήρια κινηματογράφου και θεάτρων καθώς και σε διάφορα ακόμα προϊόντα και υπηρεσίες λόγω ενοποίησης των διαφορετικών συντελεστών του ΦΠΑ.
Αντίθετα, ο υπουργός Οικονομικών Γ. Βαρουφάκης επισήμανε με την προχθεσινή συνέντευξή του στον ΑΝΤ1 πως δεν θα αυξηθεί ο ΦΠΑ σε νησιά, τρόφιμα, φάρμακα και τουρισμό, καθώς δήλωσε χαρακτηριστικά: "Δεν θα αυξηθεί στα νησιά. Δεν θα αυξηθεί στα φάρμακα. Δεν θα αυξηθεί στις παραμεθόριες περιοχές. Δεν θα αυξηθεί στα τρόφιμα. Δεν θα αυξηθεί στα βιβλία και τα έντυπα". Και, απαντώντας σε ερώτηση για το πού θα αυξηθεί, είπε: «Θα ψάξω να βρω έναν φορολογικό συντελεστή σε ένα άνευ σημασίας αγαθό για να δείξουμε καλή θέληση".
Ιδιωτικοποιήσεις
Ενώ το e-mail Χαρδούβελη προέβλεπε επιτάχυνση ιδιωτικοποιήσεων αδιακρίτως, η "λίστα μεταρρυθμίσεων" προβλέπει τη «διαφύλαξη στην παροχή βασικών δημόσιων αγαθών» και «βελτίωση των όρων στις ιδιωτικοποιήσεις που δεν έχουν προκηρυχθεί».
