Του Gabriel Colletis*
Αφότου εναντιώθηκε στη δημιουργία ευρωομολόγων, διστακτική όπως πάντα σε οποιαδήποτε εκχώρηση κυριαρχίας, και με μεγάλη απροθυμία, η Γερμανία συμφώνησε ώστε η ΕΚΤ να εξαγοράσει ομόλογα του δημοσίου χρέους. Αλλά κατάφερε να περιορίσει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού αυτού, καθιερώνοντας την αρχή σύμφωνα με την οποία το 80% των αγορών της ΕΚΤ θα πραγματοποιούνται μέσω των εθνικών κεντρικών τραπεζών και θα αφορούν το χρέος του εκάστοτε κράτους. Με αυτό τον τρόπο μόνο το 20% των κινδύνων θα κατανεμηθούν μεταξύ των χωρών. Προφανώς, αν αυτός ο μηχανισμός παραμείνει ως έχει, σίγουρα το ενδιαφέρον του για την Ελλάδα θα είναι πολύ περιορισμένο διότι η Ελλάδα είναι μικρός μέτοχος της ΕΚΤ. Με άλλα λόγια, το ελληνικό δημόσιο χρέος που διακρατείται από τις εγχώριες τράπεζες θα είναι αντικείμενο περιορισμένων εξαγορών από την ΕΚΤ και με αυτό τον τρόπο η δημιουργία ρευστότητας θα είναι πολύ περιορισμένη.
Η ΕΚΤ φαινόταν έτοιμη μέχρι πρόσφατα να ενεργοποιήσει την επείγουσα βοήθεια προς το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα για να αποτρέψει μια κρίση ρευστότητας παρέχοντας στις τέσσερις μεγάλες ελληνικές τράπεζες τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε μετρητά έκτακτης ανάγκης από την Τράπεζα της Ελλάδας. Αλλά υφιστάμενη μεγάλη πίεση από τη Γερμανία, η ΕΚΤ ανέστρεψε τη θέση της κόβοντας μια πηγή χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών. Από την 11η Φεβρουαρίου και μετά, η ΕΚΤ δεν θα δέχεται τα ελληνικά ομόλογα που τις παρέχουν οι ελληνικές τράπεζες ως εγγύηση σε αντάλλαγμα για ρευστότητα. Η αιτιολογία που δόθηκε είναι ότι η νέα ελληνική κυβέρνηση δήλωσε ότι δεν αναγνωρίζει τις μεταρρυθμίσεις και τα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν από την τρόικα αλλά και την ίδια την τρόικα... στην οποία ανήκει η ΕΚΤ ως θεσμικό όργανο.
Η ΕΚΤ παίρνει μεγάλο ρίσκο αφού, όπως φαίνεται, θέλει να στερήσει από την ελληνική κυβέρνηση τον αναγκαίο χρόνο και ένα σημαντικό διαπραγματευτικό χαρτί, προκειμένου να επηρεάσει τις διαπραγματεύσεις που πρόκειται να γίνουν τις επόμενες ημέρες μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και της ελληνικής κυβέρνησης. Άραγε η ΕΚΤ θα προχωρήσει ακόμα περαιτέρω κόβοντας τη βοήθεια έκτακτης ανάγκης, την "Emergency Liquidity Assistance» (ELA); Σε αυτή τη περίπτωση η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμής.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στις Βρυξέλλες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς προειδοποίησε τoν Έλληνα υπουργό Οικονομικών: "Εάν η Ελλάδα αλλάξει μονομερώς τις δεσμεύσεις της, οι εταίροι της δεν είναι υποχρεωμένοι να το δεχθούν. Η Ελλάδα κινδυνεύει να χρεοκοπήσει". "Μα είμαστε ήδη χρεοκοπημένοι" απάντησε ο Γιάνης Βαρουφάκης.
Όσον αφορά τη Γερμανία, δήλωσε πρόσφατα ότι η προοπτική χρεοκοπίας της Ελλάδας και η έξοδος της από την Ευρωζώνη δεν της φαίνεται δραματική.
Σχολιάζοντας στην εφημερίδα "NY Times", στις 6 Φεβρουαρίου, την απόφαση της ΕΚΤ να σταματήσει μία από τις πηγές χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών, ο Πολ Κρούγκμαν θεώρησε ότι η απόφαση του θεσμού της Φραγκφούρτης αποτελεί σήμα αφύπνισης προς τους Έλληνες, αλλά και τους Γερμανούς. Και αναρωτιέται: τι θα γίνει αν οι Γερμανοί δεν ξυπνήσουν;
Ακόμη και αν η υπόθεση εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη δεν προβλέπεται από τις Συνθήκες και μπορεί να αποφασιστεί μόνο από την ελληνική κυβέρνηση, η υπόθεση αυτή θα κέρδιζε σε συνοχή και μαζί της ο κίνδυνος της κατάρρευσης της Ευρωζώνης στο σύνολό της.
Αυτό το σενάριο είναι άραγε εφιαλτικό για τους Γερμανούς; Τίποτα δεν είναι πιο αβέβαιο...
Ας θυμηθούμε τις απαντήσεις που έδωσε στην εφημερίδα "Die Welt" ενάμιση χρόνο πριν, στις 17 Αυγούστου 2013, ο Κ.Α. Kόνραντ, διευθύνων σύμβουλος του υπουργού Οικονομικών της Γερμανίας Β. Σόιμπλε:
- "Die Welt": Λαμβάνοντας υπόψη το εξαιρετικά υψηλό επίπεδο του χρέους, σχεδόν όλοι οι οικονομολόγοι θεωρούν την, έστω και μερική, αποκήρυξή του αναπόφευκτη.
- Κόνραντ: Στην πραγματικότητα, οι Έλληνες διαθέτουν αρκετό πλούτο ώστε να μπορούν να πληρώσουν τα χρέη τους χωρίς βοήθεια. Αλλά αρνούνται ή αδυνατούν να πάρουν την απόφαση εκχώρησης περιουσιακών στοιχείων. Ως εκ τούτου, ένα νέο κούρεμα, μια αθέτηση πληρωμής, θα αποτελούσε βεβαίως μια επιλογή.
- "Die Welt": Δεν θα ήταν προτιμότερο η Ελλάδα να εγκαταλείψει το ευρώ, τουλάχιστον προσωρινά;
- Κόνραντ: Όχι. Σε αυτή την περίπτωση, η χώρα θα στραγγαλιστεί από το εξωτερικό της χρέος. Αν θέλουμε να βάλουμε τέλος στη Νομισματική Ένωση, αυτό θα πρέπει να ξεκινήσει από τις βόρειες χώρες της Ζώνης. Και αν φτάσουμε εκεί, τότε η Γερμανία θα πρέπει να εγκαταλείψει το ευρώ.
- "Die Welt": Η Γερμανία θα πρέπει να διαλύσει για τρίτη φορά την Ευρώπη; Καμία γερμανική κυβέρνηση δεν θα το αποφασίσει.
- Κόνραντ: Το ευρώ δεν είναι η Ευρώπη. Πρέπει να σώσουμε την Ευρώπη, όχι το ευρώ! Είναι αλήθεια ότι για πολιτικούς λόγους η Γερμανία δεν είναι σε θέση να φύγει πρώτη. Αλλά τα άλλα μέλη θα μπορούσαν να την αναγκάσουν να το κάνει. Προς αυτό οδεύουμε. Σε ορισμένες χώρες οι οικονομικές συνθήκες έχουν γίνει πραγματικά αφόρητες. Επιπρόσθετα, υπάρχει πλέον μια κάποια πολιτική αναταραχή. Και αν η Γερμανία και κάποιες άλλες ισχυρές οικονομίες εγκατέλειπαν τη ζώνη του ευρώ, η αξία του νομίσματος θα έπεφτε, επιτρέποντας στις οικονομίες του Νότου να ανακτήσουν την υγεία τους.
Η Γερμανία του Σόιμπλε ίσως επιδιώκει να μην χάσει μέρος των απαιτήσεων που κατέχει από την Ελλάδα. Ωστόσο, θα μπορούσε επίσης η Γερμανία να αποφασίσει να βάλει τέλος σε μια Ευρωζώνη την οποία δυσκολεύεται πλέον να ενοποιήσει περαιτέρω. Σε αυτή την περίπτωση όμως, θα επιβάλει το πολιτικό κόστος στην Ελλάδα και την ΕΚΤ, η οποία, στη συνέχεια, θα κατηγορηθεί ότι προκάλεσε την έξοδο της Ελλάδας από την Ευρωζώνη. Ωστόσο, αυτό το σενάριο μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνο απ' όσο πιστεύουν οι Γερμανοί. Η κατάρρευση της Ευρωζώνης θα μπορούσε να προκαλέσει ένα παγκόσμιο παλιρροϊκό κύμα μέσω του φαινομένου μετάδοσης που μπορεί να δημιουργηθεί από το παιχνίδι των πιστωτικών παραγώγων, των περίφημων «CDS», και από τα φαινόμενα τραπεζικού πανικού. Δεν έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο.
* Ο Gabriel Colletis είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζ (Γαλλία)
