Σε διπλό κλοιό βρίσκεται πάνω από το 1/3 του πληθυσμού καθώς από τη μια μεριά αντιμετωπίζει μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος σε επίπεδα κάτω του ορίου φτώχειας κι από την άλλη συσσωρεύονται χρέη που είναι αδύνατον να εξυπηρετηθούν ομαλά.
Πρόκειται για το βασικό συμπέρασμα της έρευνας "Εισόδημα - Δαπάνες Νοικοκυριών 2014" του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων (ΙΜΕ) της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΓΣΕΒΕΕ) που κάνει λόγο για "διπλή παγίδα φτώχειας και χρέους".
Τα στοιχεία αποτυπώνουν τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά στην αντιμετώπιση των καθημερινών τους υποχρεώσεων, με τις πρόσθετες επιβαρύνσεις του 2014 να αποψιλώνουν οποιαδήποτε προοπτική ανάσχεσης της αρνητικής πορείας, ενώ παράλληλα παγιώνεται η τάση που οδηγεί τις οικογένειες σε υποβαθμισμένη ποιότητα ζωής, χαμηλότερη κατανάλωση, υπερσυσσώρευση ιδιωτικού χρέους, που σε συνδυασμό με την απουσία προστατευτικού πλαισίου για τους πλειστηριασμούς, τις κατασχέσεις καταθέσεων για ληξιπρόθεσμες οφειλές, τροφοδοτούν ένα νέο κύμα ανασφάλειας και απαισιοδοξίας ως προς τις μελλοντικές προσδοκίες.
Εισοδήματα
Το 93,7% των νοικοκυριών παρουσίασε σημαντική μείωση των εισοδημάτων μετά το ξέσπασμα της κρίσης, ενώ πάνω από 3 στα 10 νοικοκυριά (34,4%) δηλώνουν ότι διαβιούν με ετήσιο οικογενειακό εισόδημα που βρίσκεται στην κατώτερη εισοδηματική κλίμακα, δηλαδή κάτω από 10.000 ευρώ, ποσοστό υψηλότερο στις κατηγορίες με δύο και τέσσερα μέλη, ενώ 34,3% δηλώνει εισόδημα έως 18.000 ευρώ. Πάνω από 3 στους 10 θεωρούν ότι το ελάχιστο μηνιαίο διαθέσιμο εισόδημα που πρέπει να έχει το νοικοκυριό τους είναι 1.000-1.500 ευρώ για να καλύπτει τις βασικές ανάγκες του.
Για το 74,3% το 2014 μειώθηκε το εισόδημα σε σχέση με το 2013.
Το 35,9% των νοικοκυριών, δηλαδή πάνω από 1 εκατομμύριο, έχουν στην οικογένεια ένα τουλάχιστον άτομο σε ανεργία και από το ποσοστό αυτό 91,1% δεν λαμβάνει επίδομα, ενώ 74,7% βρίσκεται στην ανεργία για διάστημα μεγαλύτερο του έτους.
Απογοητευτικό χαρακτηρίζεται στην έρευνα το γεγονός ότι οι συντάξεις αποτελούν για πάνω από τα μισά νοικοκυριά (52%) την κυριότερη πηγή εισοδήματος -έναντι 42% το 2012-, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τον μισθό είναι 32,1%.
Για σχεδόν τα μισά νοικοκυριά (46,9%) το εισόδημα του 2014 δεν ήταν επαρκές και χρειάστηκαν περισσότερα χρήματα για την κάλυψη των αναγκών τους, ενώ 55% του πληθυσμού δήλωσε ότι χρειάστηκε επιπρόσθετους μη ίδιους πόρους (δανεισμό από συγγενείς - φίλους, τραπεζικό δανεισμό, εκποίηση περιουσιακών στοιχείων, ενεχυροδανειστήριο).
Υποχρεώσεις - χρέη
Και το 2014 συνεχίστηκε και διευρύνθηκε οριακά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος η συσσώρευση των οικονομικών υποχρεώσεων των νοικοκυριών, καθώς περισσότερα από 1 στα 3 βρίσκονται στο όριο καθυστέρησης πληρωμών προς το Δημόσιο, τα Ταμεία, τις ΔΕΚΟ, τις τράπεζες, τα δάνεια κ.λπ. λόγω αδυναμίας πληρωμής. Συγκεκριμένα, 35,8% δηλώνει ότι έχει καθυστερημένες οφειλές που κυρίως αφορούν φορολογία (64,3%), πάγιες δαπάνες νοικοκυριού / δαπάνες συντήρησης (60,8%), δόσεις δανείων (41,9%), ασφαλιστικές εισφορές (23,8%) και πιστωτικές κάρτες (22,7%).
Ποσοστό 38,4% δήλωσε ότι έχει οικονομικές υποχρεώσεις προς τις τράπεζες (δόσεις δανείων, κάρτες, στεγαστικά). Ιδιαίτερα εκτεθειμένα στην παγίδα ιδιωτικού χρέους είναι τα πολυμελή νοικοκυριά (45,7%) και τα χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια (47,2%). Η μεγαλύτερη έκθεση στον τραπεζικό δανεισμό παρουσιάζεται στον Νομό Αττικής (43,7%). Σημαντική αύξηση σημείωσε η χρήση του πλαστικού χρήματος για την κάλυψη υποχρεώσεων του νοικοκυριού, καθώς η χρήση πιστωτικής κάρτας αυξήθηκε από 15,8% το 2012 στο 25,4% το 2014 καταδεικνύοντας ότι μετατίθενται στο μέλλον κάποιες υποχρεώσεις, λόγω αδυναμίας ανταπόκρισης στον τρέχοντα χρόνο.
Πάνω από 4 στους 10 ερωτηθέντες εκτιμούν ότι δεν θα μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους για το επόμενο έτος, με το 35,4% να δηλώνει αδυναμία ανταπόκρισης στις φορολογικές υποχρεώσεις.
Το 90,4% των ερωτηθέντων διαμένει σε ιδιόκτητη κατοικία και 25,2% αυτών έχει στεγαστικό δάνειο, κάτι που μεταφράζεται σε 900.000 νοικοκυριά με δανειακά βάρη στο ακίνητο που διαμένουν. Από αυτά περίπου 150.000 (17%) έχουν καθυστερημένες οφειλές σε μόνιμη βάση και άλλες 150.000 περίπου (16,2%) αποπληρώνουν, αλλά με συχνές καθυστερήσεις.
Σε κάθε περίπτωση, 3 στα 10 νοικοκυριά εκφράζουν φόβο ότι θα χάσουν το σπίτι τους εξαιτίας τόσο των συσσωρευμένων υποχρεώσεων όσο και των επιπρόσθετων επιβαρύνσεων.
Μέσα στο 2014 πάνω από 54% των νοικοκυριών κλήθηκε να πληρώσει περισσότερα από 500 ευρώ για φόρο ακινήτων, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό το 2013 ήταν 46,8%, κάτι που σημαίνει ότι ο ΕΝΦΙΑ επιβάρυνε πολύ περισσότερο τα νοικοκυριά. Σύμφωνα με την έρευνα, αν συνυπολογιστεί η υπερφορολόγηση των εισοδημάτων και η μεγάλη μείωσή τους, συνάγεται ότι το 60% των νοικοκυριών επιβαρύνθηκε με φόρο κατοχής ακινήτου αξίας τουλάχιστον ενός μισθού.
Διαβίωση
Από τα στοιχεία της έρευνας επιβεβαιώνεται η σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των νοικοκυριών, με σχεδόν 7 στους 10 να δηλώνουν ότι έχουν αναγκαστεί να αγοράζουν προϊόντα χαμηλότερης ποιότητας λόγω οικονομικής κρίσης - πρόβλημα που εμφανίζεται ιδιαίτερα οξυμένο στις πολυμελείς οικογένειες (άνω των 5 ατόμων το ποσοστό ανέρχεται στο 81%). Πάνω από τα μισά νοικοκυριά έχουν κάνει περικοπές στις δαπάνες ειδών διατροφής, ποσοστό άνω του 45% έχει κάνει περικοπές στις δαπάνες για θέρμανση και μετακινήσεις, ενώ 52% περιόρισε τις δαπάνες για ένδυση - υπόδηση και περίπου 50% έχει περιορίσει τις εξόδους για ψυχαγωγία.
Ανησυχητικό χαρακτηρίζεται το γεγονός ότι τα νοικοκυριά αύξησαν την ιδιωτική τους δαπάνη για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, λόγω της αύξησης της ιδιωτικής συμμετοχής και της μείωσης της δημόσιας δαπάνης στην υγεία.
Επίσης, πάνω από 3/4 των νοικοκυριών περιμένουν τις εκπτώσεις για να προμηθευτούν ακόμα και βασικά είδη, ενώ 1 στα 10 νοικοκυριά χρησιμοποιεί συστηματικά τα κοινωνικά παντοπωλεία, ενδεικτικό της σοβαρής κοινωνικής κρίσης.
Παράλληλα, εντείνεται η εμπειρική αίσθηση των νοικοκυριών για την ακρίβεια, καθώς 6 στα 10 νοικοκυριά θεωρούν ότι κατά το τελευταίο έτος οι τιμές των αγαθών που αγοράζουν αυξήθηκαν και αυτό παρά τη μικρή αποκλιμάκωση των τιμών, κάτι που σημαίνει ότι η μεγάλη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος έχει εξουδετερώσει τις αμελητέες μειώσεις των τιμών. Πάνω από τα μισά νοικοκυριά εμφανίζονται πολύ ευαίσθητα σε μεταβολές τιμών αφού θεωρούν ότι μικρές αυξήσεις τιμών στα βασικά είδη διατροφής και λογαριασμούς ΔΕΚΟ θα δημιουργούσαν σοβαρά προβλήματα στον οικογενειακό προγραμματισμό.
Α.Ζ.
