Η ιστορία της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ροδόπης, που ήταν κάποτε μια εταιρεία κομβικής σημασίας για όλη την περιοχή, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο Ανδρέας Σμιλάνης, μέλος του Δ.Σ. του συλλόγου εργαζομένων στην Ένωση, μας περιγράφει την ιστορία μιας εταιρείας που θα μπορούσε να έχει γνωρίσει όντως μεγάλη επιτυχία. Αλλά διοικήσεις κατώτερες των περιστάσεων επί σειρά ετών, φαινόμενα "αμελών διοικήσεων" και ό,τι αυτά τις συνοδεύουν έχουν οδηγήσει την κάποτε μεγάλη Ένωση σε απαξίωση.
Το 1993 η Ένωση είχε αποθεματικά και τζίρο περί τα 100.000.000 ευρώ. Είχε εκκοκιστήριο, τυροκομείο, τη φημισμένη φέτα της Ένωσης, ένα τυρί που ήταν το brand name της εταιρείας. Το 80% των πολιτών που έμπαιναν στα markets της Ένωσης ήταν για το τυρί, ένα από τα καλύτερα της χώρας, απόλυτα ελεγχόμενο ως προς την παρασκευή του. Με 11 markets και 9 καταστήματα αγροτικών εφοδίων, ήταν η νούμερο 70 στις επιχειρήσεις στην Ελλάδα, είχε 220 μόνιμους εργαζόμενους και γύρω στους 500 εποχιακούς. Οι αγρότες πήγαιναν τα προϊόντα τους στην Ένωση, η οποία επί σειρά ετών έδινε καλές τιμές και μερικές χρονιές πολύ καλές τιμές. Ταυτόχρονα είχε και μερικές χρονιές που είχε αυξημένα έξοδα παραστάσεως. Η Ένωση ήταν "μαγαζί γωνία", στο οποίο κυριαρχούσε το ΠΑΣΟΚ. Μεταξύ και άλλων λαθών της εποχής εκείνης ήταν η αγορά των μετοχών της ΣΕΒΑΘ, η οποία λίγο μετά θα έκλεινε. Ήταν κοντά στο 2000, τα χρόνια του εκσυγχρονισμού και της "ισχυρής Ελλάδας". Ήδη από το 1991 είχε καταργηθεί η ΚΥΔΕΠ (κυβέρνηση Μητσοτάκη) και οι ενώσεις θα γίνονταν επιχειρήσεις. Από εκεί και ύστερα αρχίζει το πρόβλημα το οποίο γιγαντώθηκε στις μέρες μας. Η πορεία της Ένωσης, μας λέει ο συνομιλητής μας, αποτυπώνει όλες τις στρεβλώσεις του περίφημου "αναπτυξιακού μοντέλου" της εποχής εκείνης. Ένα μοντέλο για το οποίο καίρια ευθύνη φέρουν το ΠΑΣΟΚ και η Ν.Δ.
Στα χρόνια του Μνημονίου
Τα τέσσερα τελευταία χρόνια, με τον Νόμο 4015, οι αγροτικές ενώσεις μετατρέπονται σε αγροτικούς συνεταιρισμούς. Ο νόμος αυτός, κάκιστος για τους εργαζόμενους, λέει ο συνομιλητής μας, ουσιαστικά δεν εφαρμόζεται λόγω των αντιδράσεων της ΠΑΣΕΓΕΣ. Ο νόμος αυτός έδινε στη διοίκηση της ΕΑΣ ένα χρονικό διάστημα ώστε να κάνει τη μετατροπή από ένωση σε αγροτικό συνεταιρισμό. Η διοίκηση δεν έκανε αυτό που έπρεπε. Τον Απρίλιο του 2013 η συνέλευση των μετόχων της Ένωσης όρισε προσωρινή διοίκηση ειδικού σκοπού και συγκεκριμένου χρόνου. Ο ειδικός σκοπός αφορούσε τη μετατροπή και τίποτε άλλο. Ο Ανδρέας Σμιλάνης μας είπε ότι το Πρωτοδικείο δεν έκανε δεκτό το καταστατικό της μετατροπής. Γιατί, απ' ό,τι φαίνεται από τη συνέχεια της ιστορίας, έπαιζε και παίζει το σενάριο της ενοικίασης των βιομηχανικών ακινήτων της Ένωσης. Πλην όμως, τα βιομηχανικά ακίνητα της Ένωσης, για να λειτουργήσουν, θέλουν χρήματα που η Ένωση δεν έχει. Άρα εύλογη είναι η απορία για κάποιον ιδιώτη που θα μπει στην ιστορία. Ακούγονται ονόματα διάφορα και μεταξύ αυτών του Λεβέντ Σαδίκ, γιου του μακαρίτη βουλευτή Αχμέτ Σαδίκ. Με λίγα λόγια, υπάρχει το ενδεχόμενο μια περιουσία των αγροτών του νομού να περιέλθει στα χέρια κάποιων ιδιωτών. Η προσπάθεια της ενοικίασης των βιομηχανικών ακινήτων της Ένωσης σε πρώτη φάση αποτράπηκε εξαιτίας των αντιδράσεων των εργαζομένων. Αλλά πάλι η διοίκηση, ως μη όφειλε, επανέρχεται, όπως λέει ο συνομιλητής μας, και ανακοινώνει ότι ζητάει προσφορές για τα ακίνητα. Μετά την ενοικίαση έρχεται η εκκαθάριση της εταιρείας, που σημαίνει και την απόλυση των εργαζομένων. Παράλληλα, έχουμε και την απίσχνανση των λειτουργιών της. Ο συνομιλητής μας σε αυτό είναι σαφής: όσον αφορά το τυροκομείο, στη φετινή περίοδο παρήχθησαν 500 δοχεία τυρί μέχρι 15 Μαΐου, που ίσα-ίσα έφτασαν να καλύψουν ένα με δύο μήνες στο σούπερ μάρκετ.
Ποιος ευθύνεται γι' αυτήν την κατάσταση; Όσον αφορά το σπορόκεντρο, η Ένωση φτιάχνει πιστοποιημένους σπόρους και το σπορόκεντρο της Ένωσης θεωρείται ένα από τα καλύτερα του χώρου. Ο τζίρος του σπορόκεντρου έφτανε τα 700.000 ευρώ τον χρόνο, με σαφείς τάσεις ανόδου και με μεγάλα ποσοστά κέρδους. Με διοικητικές πράξεις της διοίκησης, ουσιαστικά οι εταιρείες έφυγαν, παρόλο που δεν ήθελαν. Τα τρία εκκοκιστήρια της Ένωσης είχαν μέση ετήσια εισρροή βαμβακιού που έφτανε τους 40.000 τόνους. Για να είναι βιώσιμα χρειάζονται -μας λέει ο Ανδ. Σμιλάνης- 10.000 τόνους σύμφωνα με τη διοίκηση. Σήμερα μπαίνουν γύρω στους 5.000-8.000 τονους. Εύλογα προκύπτει το ερώτημα: Ποιος ευθύνεται γι' αυτήν την πτώση; Η Ένωση μέσω του ΟΣΔΕ, του συστήματος που είχε αναλάβει η ΠΑΣΕΓΕΣ ως εργολάβος και ως υπεργολάβοι οι Ενώσεις, είχε τζίρο γύρω στο 1.500.000 ευρώ και αφορούσε την παροχή υπηρεσιών στο κομμάτι των επιδοτήσεων από την Ε.Ε. Αυτό το κομμάτι χάθηκε, μας λέει ο συνομιλητής και χρεώνει κακούς χειρισμούς στη διοίκηση γι' αυτή την εξέλιξη, πέραν του γεγονότος της απελευθέρωσης αυτής της διαδικασίας (μπορούν να την κάνουν και γραφεία ιδιωτών).
Οι εργαζόμενοι και το μέλλον
Οι εργαζόμενοι είναι απλήρωτοι εδώ και μήνες. Ο ίδιος μας λέει ότι με είκοσι χρόνια δουλειάς έπαιρνε καθαρά γύρω στα 1.100 ευρώ. Αυτά τα χρήματα έχει να τα δει πολλούς μήνες, όπως άλλωστε και οι άλλοι εργαζόμενοι. Παρ' όλα αυτά, είχαν προτείνει να βάλουν πλάτη και για δύο χρόνια να παίρνουν τα μισά χρήματα και τα άλλα μισά να επενδύονται για νέες δραστηριότητες της Ένωσης και η διοίκηση δεν το δέχτηκε. Πλην όμως, στο τέλος των δύο χρόνων, η Ένωση να μη βγει σε εκκαθάριση, γιατί πολύ απλά πιστεύουν, και βάσιμα, ότι μπορεί να είναι βιώσιμη και κερδοφόρα. Σήμερα, μας λέει, ο Ν. 4015 δεν έχει υλοποιηθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση. Άρα κανείς δεν πιέζει τη διοίκηση να νοικιάσει τα βιομηχανικά ακίνητα και να βγει σε εκκαθάριση. Άλλωστε, μας τονίζει, η σημερινή διοίκηση είναι συγκεριμένου χρόνου και ειδικού σκοπού. "Εμείς προσπαθήσαμε να έρθουμε σε διάλογο με τη διοίκηση ώστε να δημιουργηθεί ένας υγιής συνεταιρισμός, αλλά καταλάβαμε ότι η διοίκηση μας εμπαίζει και στόχος της είναι η ενοικίαση των ακινήτων με τη διαδικασία να ξεκινά στις 15 Ιουλίου και εμάς να μας περιμένει η ανεργία μετά την εκκαθάριση".
Ο νέος υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης άφησε ανοιχτό παράθυρο για τροπολογίες στον Ν. 4015 ή ακόμα και το ενδεχόμενο της κατάργησής του. Σ' αυτή την περίπτωση, μας λέει ο Ανδ. Σμιλάνης, ποιος ο λόγος να νοικιασθούν τα ακίνητα; Αν γίνει μια κυβερνητική αλλαγή σύντομα, δεν θα είναι τραγελαφικό να στηρίζει τους συνεταιρισμούς και εσύ να έχεις βγει σε εκκαθάριση; Τα λέει ένας εργαζόμενος που είναι 20 μήνες απλήρωτος, όπως άλλωστε και όλοι οι εναπομείναντες 55 εργαζόμενοι της Ένωσης, με το διάστημα της μη πληρωμής των δεδουλευμένων να ποικίλλει. Για τα βάρη της Ένωσης δεν φταίνε οι εργαζόμενοι, μας λέει ο συνομιλητής. Αυτοί που έφυγαν με συνταξιοδοτικά προγράμματα τα τελευταία 10 χρόνια δεν είναι 400, αλλά γύρω στους 200. Με την έννοια αυτή, καταρρίπτεται το επιχείρημα ότι οι συνταξιοδοτήσεις επιβάρυναν τα ταμεία της Ένωσης. Πιο συγκεκριμένα, ενώ η Ένωση βάσει του νόμου Ρέππα μπορούσε να δίνει το 50% της αποζημίωσης απόλυσης, έδινε με απόφαση του Δ.Σ. το 100%, την ίδια στιγμή που είχε προβλήματα ρευστότητας. Συμπερασματικά, μας λέει ο Ανδ. Σμιλάνης, "αυτή η προσωρινή διοίκηση δεν έχει δικαίωμα να προχωρήσει σε αυτές τις πράξεις γιατί είναι ειδικού σκοπού και συγκεκριμένου χρόνου". Είναι μια διοίκηση που ταυτόχρονα δεν βλέπει το αύριο, ίσως το σύντομο αύριο, που με μια κυβέρνηση της Αριστεράς θα υπάρξουν σημαντικές αλλαγές υπέρ των συνεταιρισμών.
