Η πυρκαγιά στο εργοστάσιο ανακύκλωσης στην περιοχή Φιλοθέη στα όρια των δήμων Παύλου Μελά και Ωραιοκάστρου, στη Θεσσαλονίκη, έχει αφήσει πίσω της μία σοβαρή εστία ρύπανσης σε ό,τι αφορά το έδαφος. Όπως αποτυπώνεται σε φωτογραφίες και βίντεο σε αποκλειστικό ρεπορτάζ που δημοσιεύει η Voria.gr, μεγάλες ποσότητες τοξικής τέφρας, λιωμένων υλικών και γκρίζας λάσπης έχουν επικαθήσει στην πλαγιά, ακριβώς δίπλα σε ρέμα που καταλήγει στην περιοχή των Ανθόκηπων στην Ευκαρπία.
Στο ρέμα κάτω από το εργοστάσιο ανακύκλωσης κατέληξαν τόνοι καμένου και λιωμένου υλικού. Εάν δεν γίνει άμεσα εξυγίανση του χώρου, οι πρώτες βροχές, που δεν θα αρχίσουν να έρθουν, θα μεταφέρουν τις επικίνδυνες τοξικές ενώσεις στον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής. Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τα υπολείμματα της καύσης που έχουν κατακαθίσει στο έδαφος, καθιστώντας επιτακτική την άμεση συλλογή, μεταφορά και ορθή διαχείριση των επικίνδυνων αποβλήτων και την απορρύπανση της περιοχής. Για την αποτροπή μιας ευρύτερης οικολογικής καταστροφής απαιτείται η άμεση λήψη δειγμάτων εδάφους και υδάτων από εξειδικευμένους φορείς για τον προσδιορισμό της τοξικότητας.
«Ο κίνδυνος είναι άμεσος και θα ενταθεί με τις πρώτες βροχές, καθώς το νερό θα παρασύρει αυτά τα επικίνδυνα κατάλοιπα (βαρέα μέταλλα, διοξίνες και πλαστικοποιητές) στο ρέμα, ενώ η σταδιακή κατείσδυση στο έδαφος απειλεί να μολύνει τον υδροφόρο ορίζοντα και τα υπόγεια ύδατα της περιοχής» προειδοποιεί ο ομότιμος καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος του ΑΠΘ Δημήτρης Μελάς.
Όπως εξηγεί ο ομότιμος καθηγητής, τα προϊόντα της συγκεκριμένης καύσης αποτελούν ένα άκρως επικίνδυνο μείγμα. «Η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" προβλέπει ότι το κόστος της περιβαλλοντικής αποκατάστασης επιβαρύνει τελικά τον υπεύθυνο της ρύπανσης, όπως αυτός θα προσδιοριστεί από τις αρμόδιες αρχές. Ωστόσο, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες (ΥΠΕΝ και δήμοι) θα πρέπει να προχωρήσουν άμεσα σε δειγματοληψίες, να αξιολογήσουν την έκταση της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης και να επιβάλουν ή να συντονίσουν τα απαιτούμενα έργα απορρύπανσης και προστασίας του ρέματος και των υπόγειων υδάτων», λέει στη Voria.gr.
Στην αποκατάσταση ρυπασμένων εδαφών μετά από πυρκαγιά σε συνθετικά πολυμερή υλικά (πλαστικά) στέκεται και ο καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Δασικής Εδαφολογίας του ΑΠΘ, Αθανάσιος Παπαϊωάννου.
Σύμφωνα με τον κ. Παπαϊωάννου, η άμεση ενέργεια η οποία κρίνεται προσωρινή είναι ο αποκλεισμός της περιοχής με περίφραξη και προειδοποιητικές πινακίδες. Η απλούστερη και λιγότερο δαπανηρή μέθοδος περιβαλλοντικής αποκατάστασης είναι η λεγόμενη «καμία παρέμβαση», κατά την οποία δεν εφαρμόζονται ειδικά μέτρα απορρύπανσης, αλλά η εξασθένιση του ρυπαντικού φορτίου επαφίεται στους φυσικούς μηχανισμούς υποβάθμισης, όπως η βιολογική αποδόμηση των ρύπων, η προσρόφησή τους στην επιφάνεια των αργιλικών ορυκτών, η μείωση της συγκέντρωσης των ρύπων μέσω αραίωσης ή εξάτμισης. Οι μηχανισμοί αυτοί εξαρτώνται αποκλειστικά από τις φυσικές, χημικές και βιολογικές ιδιότητες του εδάφους και από το μέγεθος της ρύπανσης. Η διαδικασία αυτή κρίνεται χρονοβόρα χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα.
Ποιες είναι οι ενέργειες που πρέπει να γίνουν για την αποκατάσταση της ρύπανσης:
1. Απομάκρυνση της τέφρας: Η καμένη ύλη των πλαστικών και το επιφανειακό στρώμα τέφρας πρέπει να συλλεχθούν άμεσα, καθώς εκεί συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο τοξικό φορτίο.
2. Απομάκρυνση του επιφανειακού εδάφους: Αφαιρείται το ρυπασμένο επιφανειακό έδαφος (5–15cm) με εκσκαφή και μεταφέρεται σε ειδικούς χώρους υγειονομικής ταφής ή επεξεργασίας επικίνδυνων αποβλήτων.
Βιολογικές μέθοδοι: Είναι οι πιο φιλικές προς το περιβάλλον, αλλά είναι χρονοβόρες.
1. Φυτοαποκατάσταση: Χρησιμοποίηση συγκεκριμένων φυτών, που έχουν την ικανότητα να απορροφούν μέσω των ριζών τους και να διασπούν οργανικούς ρύπους, όπως οι διοξίνες, για την εξυγίανση των ρυπασμένων εδαφών.
2. Μυκοαποκατάσταση: Χρήση εξειδικευμένων μυκήτων (μανιταριών), οι οποίοι εκκρίνουν ένζυμα ικανά να διασπάσουν τους σύνθετους πολυμερείς δεσμούς των πλαστικών υπολειμμάτων και των τοξικών παραγώγων τους.
3. Μικροβιακή αποκατάσταση: Εμπλουτισμός του εδάφους με βακτήρια που τρέφονται με υδρογονάνθρακες και επιταχύνουν τη φυσική αποσύνθεση των τοξικών χημικών.
Φυσικοχημικές μέθοδοι:
1. Χρήση βιοεξανθρακώματος (biochar): To biochar στο έδαφος λειτουργεί ως «σφουγγάρι». Δεσμεύει αποτελεσματικά τα μικροπλαστικά και τους οργανικούς ρύπους, εμποδίζοντάς τα να περάσουν στον υδροφόρο ορίζοντα ή στην τροφική αλυσίδα.
2. Έκπλυση εδάφους: Χρήση ειδικών διαλυμάτων ή βιο- επιφανειοδραστικών ουσιών (π.χ. ραμνολιπίδια) που εκπλένουν τα σωματίδια του εδάφους και διαχωρίζουν τους υδρόφοβους ρύπους.
Αποκατάσταση της γονιμότητας
Μετά την απομάκρυνση ή εξουδετέρωση των ρύπων, το έδαφος χρειάζεται αναζωογόνηση:
1. Προσθήκη οργανικής ουσίας: Χρήση κομπόστ υψηλής ποιότητας ή χωνεμένης κοπριάς για την επαναφορά των ωφέλιμων μικροοργανισμών.
2. Χρήση οργανικών οξέων: Βοηθούν στο να χαλαρώσει το συμπιεσμένο από την πυρκαγιά έδαφος, επιτρέποντας στο νερό και τον αέρα να διεισδύσουν.
Στις προσπάθειες κατάσβεσης της πυρκαγιάς συμμετείχαν και οι εθελοντές πυροσβέστες της ΕΔΟΜΑΚ. Ο πρόεδρός της Στέλιος Βαϊρλής εξέφρασε την ανησυχία του για την περιβαλλοντική ρύπανση.
Από την πλευρά του, ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης, Κώστας Γιουτίκας, τόνισε ότι «η υποβολή των αιτήσεων από τους πληγέντες για να αποζημιωθούν είναι σε εξέλιξη. Αναμένουμε από το υπουργείο τους πόρους που ανακοίνωσε ο υφυπουργός ότι θα δοθούν στην Περιφέρεια και στους δύο δήμους. Οι καθαρισμοί ευρύτερα στην καμένη περιοχή ξεκινούν τις επόμενες μέρες. Θα γίνει εκτεταμένος καθαρισμός σε ό,τι άφησε πίσω της η φωτιά. Ειδικά για τα πλαστικά που κάηκαν, θα συλλεχθούν με προσοχή και θα μεταφερθούν σε ειδικές μονάδες για την ορθή διαχείρισή τους».
Αέριοι ρύποι
Αναφορικά με τις μετρήσεις των αέριων ρύπων παρουσιάζεται σημαντική βελτίωση σε σύγκριση με τα πρώτα 24ωρα μετά την εκδήλωση της φωτιάς. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του σταθμού μέτρησης ατμοσφαιρικών ρύπων της Ευκαρπίας, οι μετρήσεις πλέον είναι κανονικές, με τον δείκτη AQI να βρίσκεται στο 29, δηλαδή στη χαμηλή κλίμακα.
Δείτε τις μετρήσεις του σταθμού Ευκαρπίας:
