«Όταν οι πολίτες διαμαρτύρονται σήμερα, δεν αντιστέκονται μόνο σε μια αυταρχική κυβέρνηση. Αντιδρούν σε ένα κράτος που πλέον δεν μπορεί με αξιοπιστία να παρέχει τις βασικές μορφές ασφάλειας: πόσιμο νερό, καθαρό αέρα, σταθερό έδαφος και ηλεκτρική ενέργεια για τις δραστηριότητες της καθημερινότητας». Ο λόγος για τις διαμαρτυρίες του ιρανικού λαού κατά του θεοκρατικού καθεστώτος. Το σχόλιο είναι του Νίμα Σόκρι, καθηγητή Εφαρμοσμένης Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο των Ηνωμένων Εθνών, με ειδίκευση στην περιβαλλοντική μηχανική και στις παγκόσμιες περιβαλλοντικές προκλήσεις. Στο άρθρο του στον ιστότοπο Conversation ο Σόκρι αναδεικνύει έναν υποτιμημένο παράγοντα που σχετίζεται άμεσα με τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που το καθεστώς κατέστειλε με μεγάλη βιαιότητα: την περιβαλλοντική κατάρρευση, που το καθεστώς αγνοεί. Το αποτέλεσμα είναι η κλιμάκωση προβλημάτων, όπως η λειψυδρία, ο μολυσμένος αέρας, οι καθιζήσεις του εδάφους, που αναγκάζουν, π.χ., τους αγρότες να εγκαταλείψουν χωράφια και σπίτια, αναζητώντας καλύτερη ζωή στις πόλεις, που και αυτές απειλούνται από την αιθαλομίχλη...
«Από το 2003 ως το 2019 το Ιράν έχασε περίπου 211 κυβικά χιλιόμετρα υπόγειων υδάτων, δηλαδή δύο φορές την ετήσια κατανάλωση νερού του, δημιουργώντας συνθήκες λειψυδρίας. Η υπερβολική άντληση υδάτων, λόγω της επέκτασης της γεωργίας, ενεργειακών επιδοτήσεων και αδύναμων ρυθμιστικών περιορισμών, προκάλεσε καθιζήσεις εδάφους της τάξης των 30 εκατοστών ετησίως, σε περιοχές που ζουν 14 εκατομμύρια άτομα, πάνω από το 1/5 του πληθυσμού» εξηγεί ο Σόκρι. Αυτό σημαίνει ότι επαρχίες όπως οι Κερμάν, Αλμπόρζ, Κοραζάν Ραζαβί, Ισπαχάν αλλά και η πρωτεύουσα Τεχεράνη ζουν υπό την απειλή των καθιζήσεων... Ένας διόλου θεωρητικός κίνδυνος, αφού στις περιοχές γύρω από την Τεχεράνη, από το αγροτικό κέντρο Ραφσαντζάν και από την πόλη Μασχάντ το έδαφος υποχωρεί με πολύ ανησυχητικούς ρυθμούς - σχεδόν 10 εκατ. τον χρόνο... Με αλυσιδωτές συνέπειες, όπως η πρόκληση ρωγμών σε πολλά σπίτια, ζημιών σε σιδηροδρομικές γραμμές, αποσταθεροποιήσεων αυτοκινητοδρόμων, αεροδρομίων αλλά και σημαντικών μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.
Και δεν είναι μόνο αυτά. Οι χρόνιες ελλείψεις ηλεκτρικής ενέργειας -αποτέλεσμα περιορισμένων επενδύσεων, αναποτελεσματικότητας και ανεπαρκών υποδομών- έχουν αναγκάσει τα εργοστάσια παραγωγής ρεύματος και τις βιομηχανίες να καίνε βαριά καύσιμα. Το αποτέλεσμα είναι οι ακραίες συγκεντρώσεις διοξειδίου του θείου, οξειδίων του αζώτου και αιωρούμενων μικροσωματιδίων. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το Ιράν αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα με την ποιότητα του αέρα: περίπου το 11% των θανάτων και το 52% των ασθενειών σε όλη τη χώρα αποδίδονται σε κινδύνους που σχετίζονται με το περιβάλλον. Σχολεία κλείνουν όλο και συχνότερα λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ενώ τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών στα νοσοκομεία κατακλύζονται από περιστατικά αναπνευστικών και καρδιαγγειακών προβλημάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με το κρατικό Πρακτορείο Ειδήσεων IRNA, πάνω από 210.000 άτομα με καρδιακά και αναπνευστικά προβλήματα βρέθηκαν την περίοδο από 21 Νοεμβρίου έως 1η Δεκεμβρίου 2024 στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών σε αστικές περιοχές γύρω από την Τεχεράνη. Μάλιστα, ο Τζαφάρ Μιαντφάρ, επικεφαλής της ιρανικής Οργάνωσης Επειγόντων Πρώτων Βοηθειών, χαρακτήρισε αυτή την έξαρση «σοβαρή προειδοποίηση για ευάλωτες ομάδες και συνολικά για την υγεία του πληθυσμού», κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για επιδείνωση αυτής της τάσης αν η αιθαλομίχλη επιμείνει. Οι δε διεθνείς κυρώσεις σε βάρος του Ιράν επιδείνωσαν την περιβαλλοντική κρίση, περιορίζοντας την πρόσβαση σε σύγχρονες τεχνολογίες μετρήσεων, σε συστήματα καθαρής ενέργειας, αποτελεσματικές αρδεύσεις και εξωτερική χρηματοδότηση.
Το συμπέρασμα κωδικοποιεί ο Σόκρι: «Το Ιράν δεν αντιμετωπίζει μόνο ένα πρόβλημα διαμαρτυριών που επανέρχονται και που μπορεί να σταθεροποιηθεί με καταστολή, επιδοτήσεις ή τακτικιστικές παραχωρήσεις. Αντιμετωπίζει δομική κατάρρευση των συστημάτων που κάνουν δυνατή τη διακυβέρνηση και βρίσκονται στην καρδιά της ανθρώπινης επιβίωσης».
* Η Ρένα Δούρου είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., υπεύθυνη για θέματα Διεθνών Σχέσεων, Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Ενέργειας και Περιβάλλοντος, βουλεύτρια Β2 Δυτικής Αθήνας
