«Χρυσάφι» πληρώνει ο Έλληνας φορολογούμενος όχι για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά για την επούλωση των πληγών που προκαλούν σε αυτό οι συνεχιζόμενες τριτοκοσμικές πρακτικές στη διαχείριση πάσης φύσεως αποβλήτων (στερεών, υγρών και επικίνδυνων). Έως τα τέλη του 2024, αρχής γενομένης από το 2014, δηλαδή για μια δεκαετία, έχουν καταβληθεί 232.972.010,9 ευρώ για τη μη συμμόρφωση με τις ντροπιαστικές καταδίκες από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κάθε εξάμηνο η χώρα εξακολουθεί να καταβάλλει το χρηματικό πρόστιμο που επιδίκασε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τέσσερις υποθέσεις (μόνο το 2024 το ύψος του λογαριασμού πλησίασε τα 20 εκατ. ευρώ), δηλαδή για τις παραβάσεις που αφορούν τη λειτουργία των ανεξέλεγκτων χωματερών και τη μη αποκατάσταση των ανενεργών, την ανυπαρξία βασικών υποδομών (αποχετευτικό δίκτυο για τη συγκέντρωση υγρών αποβλήτων και την επεξεργασία τους από βιολογικούς καθαρισμούς) στην Ανατολική Αττική ως αποτέλεσμα της άναρχης ανάπτυξής της, την προβληματική διαχείριση των επικίνδυνων αποβλήτων και την καθυστέρηση στην ολοκλήρωση του συστήματος συλλογής και επεξεργασίας των αστικών λυμάτων της περιοχής του Θριάσιου Πεδίου. Υπενθυμίζεται ότι η δεύτερη καταδίκη για μη συμμόρφωση στην πρώτη συνοδεύεται με βαρύ εφάπαξ χρηματικό πρόστιμο (κατ’ αποκοπή) που αφορά την παράβαση του παρελθόντος, του χρονικού διαστήματος μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης καταδίκης, και την τσουχτερή χρηματική ποινή (ημερήσια, η οποία κατά κανόνα καταβάλλεται ως εξαμηνιαία) έως ότου επέλθει η πλήρης συμμόρφωση. Ποινή, η οποία αρχίζει να μετράει από την ημερομηνία που θα δημοσιευτεί η δεύτερη καταδικαστική απόφαση. Τα πρόστιμα απομειώνονται ανάλογα με τον βαθμό συμμόρφωσης, π.χ., 40.000 ευρώ για μία ανενεργή χωματερή που αποκαθίσταται και 80.000 ευρώ εφόσον κλείσει και αποκατασταθεί ή για τα αστικά λύματα από την αύξηση του πληθυσμού που εξυπηρετείται. Βοηθεία της κυβερνητικής αδράνειας, οι παραβάσεις θα συνεχιστούν επί μακρόν, έως ότου επέλθει η πλήρης συμμόρφωση.
Αποκαλυπτικό παράδειγμα αποτελεί η «αρχαιότερη» υπόθεση που αφορά τις χωματερών και δεν αναμένεται να κλείσει πριν από το 2027, παρά τις κατά καιρούς διθυραμβικές ανακοινώσεις του ΥΠΕΝ για μηδενισμό των προστίμων, αρχικά στα τέλη του 2021 και αργότερα στο τέλος του 2024. Πέρα από την εμμονή του στην επικίνδυνη και πανάκριβη μέθοδο της καύσης των αστικών αποβλήτων, ακόμη και των σύμμεικτων, που κόντρα στους ευρωπαϊκούς κανόνες υπονομεύει την επανάχρηση και την ανακύκλωση υλικών, στα πέντε χρόνια το έργο του είναι απελπιστικά φτωχό. Μέχρι τον περσινό Ιούλιο το ΥΠΕΝ είχε αποκαταστήσει ή είχε κλείσει μόνο 45 από τους 65 Χώρους Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) που είχαν απομείνει, όταν την περίοδο 2015-2019 «είχαν κλείσει» 271 παραβάσεις, άρα μηδενίστηκαν τα πρόστιμα, από τις 336 της καταδίκης του 2014.
Σύμφωνα με τα στοιχεία των υπηρεσιών των υπουργείων Οικονομικών, που πληρώνει κιόλας, Εξωτερικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, οι «προστιματικές» επιδόσεις της Ελλάδας ανά υπόθεση διαμορφώνονται ως εξής:
Ανεξέλεγκτες χωματερές (ΧΑΔΑ)
Η δεύτερη καταδικαστική απόφαση εκδόθηκε στις 2.12.2014, σύμφωνα με την οποία το Δικαστήριο επιδίκασε τα ακόλουθα πρόστιμα: 10 εκατ. ευρώ εφάπαξ και ανά εξάμηνο 14,52 εκατ. ευρώ, αφαιρώντας 40.000 ευρώ για κάθε ΧΑΔΑ που κλείνει και 80.000 εφόσον κλείνει και αποκαθίσταται ταυτόχρονα μετά τις 13.5.2014. Η πρώτη καταδίκη της 6ης Οκτωβρίου του 2005 αφορούσε τη λειτουργία 1.125 ανεξέλεγκτων χωματερών. Το 2024 πληρώθηκαν 2,2 εκατ. ευρώ και συνολικά 72.248.961,75 ευρώ.
Διαχείριση αστικών λυμάτων
Το 2007 το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι 23 πόλεις ανά την επικράτεια, με ισοδύναμο πληθυσμό άνω των 15.000 κατοίκων, αν και η σχετική προθεσμία είχε λήξει από τον Δεκέμβριο του 2000, δεν διέθεταν αποχετευτικό δίκτυο για να συλλέγουν τα αστικά λύματα ούτε εγκαταστάσεις επεξεργασίας τους κατά παράβαση της σχετικής Κοινοτικής Οδηγίας. Στις 15 Οκτωβρίου 2015 εκδίδεται η δεύτερη καταδίκη για οικισμούς της Ανατολικής Αττικής, καθώς οι υπόλοιποι στο μεσοδιάστημα συμμορφώθηκαν. Το εφάπαξ πρόστιμο ανέρχεται στα 10 εκατ. ευρώ και η χρηματική ποινή στα 3,64 εκατ. ευρώ ανά εξάμηνο καθυστέρησης. Το Μαρκόπουλο και το Κορωπί έχουν συμμορφωθεί εν μέρει, κάτι που δεν ισχύει για τη Νέα Μάκρη, τη Ραφήνα και την Αρτέμιδα .Το 2024 ο λογαριασμός ήταν 9.468.988,88 ευρώ και συνολικά έχουν πληρωθεί 71.776.866,64 ευρώ.
Επικίνδυνα απόβλητα
Η πρώτη καταδίκη εκδόθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2009 για παραβίαση της υποχρέωσης κατάρτισης και εφαρμογής εθνικού σχεδίου διαχείρισης, την έλλειψη κατάλληλου δικτύου επεξεργασίας αλλά και τη συσσώρευση (βαφτίστηκε προσωρινή αποθήκευση) επί σειρά ετών των επικίνδυνων αποβλήτων, των λεγόμενων ιστορικών (απόβλητα από σταθμούς καύσης, μεταλλουργίας, απόβλητα γεωτρήσεων κ.λπ.). Στις 7 Σεπτεμβρίου 2016 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην απόφασή του επαναλαμβάνει τα ίδια, συν τα 10 εκατ. ευρώ εφάπαξ πρόστιμο μαζί με την εξαμηνιαία ποινή περίπου 4,559 εκατ. ευρώ (30.000 ημερησίως) έως την πλήρη συμμόρφωση. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς με Κοινή Υπουργική Απόφαση θεσμοθετήθηκε το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Επικίνδυνων Αποβλήτων έως το 2020, μια ενέργεια που απομείωσε το ημερήσιο πρόστιμο κατά 10%. Το ΥΠΕΝ κατά καιρούς υποστηρίζει ότι έχουν κατασκευαστεί οι αναγκαίες υποδομές, με την έγκριση της άδειας λειτουργίας ανάλογης εγκατάστασης στα Οινόφυτα, όμως δεν έχουν χωροθετηθεί οι κατάλληλες εκτάσεις για τη διαχείριση των παραγόμενων αποβλήτων. Για να μειώσει το πρόστιμο, η Επιτροπή ζητά αποδείξεις και λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο η εγκατάσταση αυτή θα διασφαλίσει ότι όλα τα επικίνδυνα απόβλητα που παράγονται στην Ελλάδα υποβάλλονται σε κατάλληλη επεξεργασία ή διάθεση ή εξάγονται. Άγνωστος Χ παραμένει και η ολοκλήρωση της διαχείρισης των ιστορικών αποβλήτων. Το 2024 πληρώθηκαν 7,411 εκατ. ευρώ και συνολικά 71.777.331 εκατομμύρια.
Το Θριάσιο επιμένει...
Ναι μεν το 2012 ολοκληρώθηκε η κατασκευή του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων για τους Δήμους Ελευσίνας, Ασπροπύργου, Μάνδρας, Μαγούλας, όμως 13 χρόνια μετά την πρώτη καταδίκη (Ιούνιος του 2004) το 55% του πληθυσμού δεν έχει συνδεθεί με το αποχετευτικό δίκτυο. Στις 2.2.2018 εκδόθηκε η «λυπητερή» του Ευρωδικαστηρίου: 5 εκατομμύρια το εφάπαξ πρόστιμο και χρηματική ποινή ύψους 3,28 εκατ. ευρώ ανά εξάμηνο καθυστέρησης, απομειούμενο ανάλογα με την εξέλιξη των συνδέσεων νοικοκυριών και επιχειρήσεων με το δευτερεύον αποχετευτικό δίκτυο. Η κατάσταση μέχρι πρότινος παρέμενε στάσιμη, με τη συμμόρφωση να είναι κοντά στο 95%. Το 2024 καταβλήθηκαν 530.116,36 ευρώ και συνολικά 17.168.850,92 ευρώ.
Ο τσουχτερός λογαριασμός
Εκτός από τις περιβαλλοντικές «λυπητερές», δυσθεώρητα πρόστιμα 103 εκατ. ευρώ έχουν επιβληθεί και για δυο άλλες περιπτώσεις (πολιτική ανταγωνισμού), με αποτέλεσμα η χώρα να έχει καταβάλει συνολικά 335.958.010,90 ευρώ για έξι εκκρεμείς υποθέσεις, εκ των οποίων τα 47.296.105,4 ευρώ μέσα στο 2024. Αυτές είναι:
1. Υπόθεση C-93/17, κρατικές ενισχύσεις προς τα Ελληνικά Ναυπηγεία. Σε συνέχεια της από 14.11.2018 καταδίκης, τη χρονιά που μας πέρασε καταβλήθηκε το ποσό των 14,588 εκατ. ευρώ και συνολικά έχουν πληρωθεί 75,646 εκατ. ευρώ. Εκτιμάται ότι η διαδικασία συμμόρφωσης βαίνει προς ολοκλήρωση και αναμένεται η άποψη της Επιτροπής για το δέκατο εξάμηνο από την έκδοση της απόφασης του ΔΕΕ.
2. Υπόθεση C-51/20, κρατικές ενισχύσεις για τη ΛΑΡΚΟ. Το 2024 καταλογίστηκε από την Επιτροπή, μετά την απόφαση του ΔΕΕ στις 20.1.2022, το ποσό των 13,104 εκατ. ευρώ, και συνολικά 27,34 εκατ. ευρώ.
Τρίτη στις παραβάσεις η Ελλάδα
Εως τα τέλη του 2024 η Ελλάδα ήταν τρίτη στην κατάταξη με τις χειρότερες επιδόσεις μεταξύ των χωρών της Ε.Ε., έχοντας ανοιχτές 81 υποθέσεις παραβάσεων σε όλους τους τομείς και τις θεματικές. Πρώτη είναι η Ισπανία με 90, δεύτερη η Πολωνία με 88, τέταρτη η Βουλγαρία με 79, ακολουθούν η Ουγγαρία με 72, η Ιταλία με 64 κ.λπ. Από τις 81 υποθέσεις παράβασης οι 44 αφορούν την κακή εφαρμογή του Κοινοτικού Δικαίου (Συνθήκες, Κανονισμοί, Οδηγίες), οι 21 τη μη εμπρόθεσμη ενσωμάτωση Οδηγιών και οι 16 τη μη ορθή μεταφορά των Οδηγιών στο Εθνικό δίκαιο. «Πρωταθλητής» στις παραβάσεις, με τον αριθμό τους να φτάνει τις 30, είναι το υπουργείο Περιβάλλοντος (25) και Ενέργειας (5). Μακράν δεύτερο το υπουργείο Δικαιοσύνης με 9 υποθέσεις και στην τρίτη θέση με 7 εκκρεμείς παραβάσεις ισοβαθμούν τα υπουργεία Υποδομών και Μεταφορών και Οικονομίας και Οικονομικών.
