Παγκόσμιο σοκ έχει προκαλέσει πολύνεκρη προσφυγική τραγωδία ανοιχτά της Πύλου όπου δεκάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, την ώρα που υπάρχουν φόβοι για εκατόμβη θυμάτων. Το ναυάγιο στην Πύλο αναδεικνύει με τον πιο δραματικό τρόπο πόσο απογοητευτικά έχει κινηθεί τόσα χρόνια η EE σε αυτόν τον τομέα και ότι η θάλασσα δεν μπορεί να γίνεται ο τάφος απελπισμένων ανθρώπων.
Άνθρωποι που φεύγουν από τις πατρίδες τους για ένα καλύτερο μέλλον πολλές φορές δεν βρίσκονται αντιμέτωποι μόνο με τις αντίξοες καιρικές συνθήκες, αλλά και με τον εφιάλτη των παράνομων επαναπροωθήσεων, των pushbacks, που όπως έχει αποκαλυφθεί, αποτελούσαν πάγια τακτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
«Ντε φάκτο πολιτική οι επαναπροωθήσεις στην Ελλάδα»
Χαρακτηριστικά ήταν έκθεση του Ειδικού Εισηγητή του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών Φελίπε Γκονθάλεθ Μοράλες, ο οποίος πέρυσι τέτοιες μέρες ανέφερε ότι στη χώρα μας υπάρχει πολύ μεγάλο πρόβλημα με τις επαναπροωθήσεις, το οποίο χαρακτήριζε ως μία ντε φάκτο πολιτική.
Μεταξύ άλλων έγραφε ότι «στην Ελλάδα οι επαναπροωθήσεις είναι μία ντε φάκτο γενική πολιτική. Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες έχει καταγράψει 540 ξεχωριστά περιστατικά κατά την περίοδο 2020-2021 κατά τα οποία φέρεται να απωθήθηκαν βίαια 17.000 άτομα που επιστράφηκαν στην Τουρκία».
Ο ειδικός εισηγητής ανησυχεί για τη σημαντική αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που εμποδίζονται να εισέλθουν στο ελληνικό έδαφος. Η Ελλάδα φέρεται να απέτρεψε πάνω από 140.000 άτομα από είσοδο στη χώρα μεταξύ του Απριλίου και του Νοεμβρίου του 2021.
Στο Αιγαίο οι ΜΚΟ έχουν τεκμηριώσει τουλάχιστον 147 περιστατικά push backs στα οποία εμπλέκονται 7.000 άτομα, συμπεριλαμβανομένων και παιδιών. Το Λιμενικό Σώμα δεν ακολούθησε την πρέπουσα διαδικασία».
Πάνω 1.000 παράνομες επιχειρήσεις επαναπροώθησης σε 2 χρόνια
Αποκαλυπτική ήταν η έρευνα της Forensic Architecture σύμφωνα με την οποία από τον Μάρτιο του 2020 μέχρι τον Μάρτιο του 2022, έχουν καταγραφτεί περισσότερες από 1.000 παράνομες επιχειρήσεις επαναπροώθησης προσφύγων στο Αιγαίο.
«Προκύπτουν στοιχεία μιας συστηματικής, εκτεταμένης και καλά μελετημένης φονικής πρακτικής», αναφέρουν οι δύο ομάδες, σημειώνοντας ότι δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί η άρνηση της ελληνικής κυβέρνησης για τις επαναπροωθήσεις.
Τα στοιχεία που διασταύρωσαν και τεκμηρίωσαν με τεχνικές γεωεντοπισμού και χωρικής ανάλυσης προέρχονται από πρόσφυγες και οργανώσεις, όπως το Alarm Phone και η oργάνωση Agean Boat Report, από τη βάση δεδομένων της Frontex, την ιστοσελίδα του τουρκικού Λιμενικού και από έρευνα ανοιχτών πηγών.
Πρόκειται για 1.018 περιστατικά επαναπροώθησης συνολικά 27.464 προσφύγων, τα 600 από τα οποία έχουν διασταυρωθεί και τεκμηριωθεί πέρα από κάθε αμφιβολία. Καταγράφονται επίσης 11 νεκροί και 4 αγνοούμενοι κατά τη διάρκεια επαναπροωθήσεων, όπως και 26 περιπτώσεις που το Λιμενικό πέταξε τους πρόσφυγες κατευθείαν στη θάλασσα, χωρίς να χρησιμοποιήσει τις σχεδίες τύπου life-raft που χρησιμοποιεί κατά κόρον για επαναπροωθήσεις, από τον Μάρτιο του 2020. Δύο από τους ανθρώπους που πετάχτηκαν στη θάλασσα βρέθηκαν με τα χέρια δεμένα με χειροπέδες.
Σε 16 περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις διεξήχθησαν σε μεγάλη απόσταση από τα σύνορα, εντός των ελληνικών υδάτων, αναδεικνύοντας «υψηλό βαθμό συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών και εμπλεκόμενων, γεγονός που υποδεικνύει ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί προσεκτικά για να εμποδίζει την πρόσβαση στα ελληνικά παράλια», όπως σημειώνει η έρευνα.
Σε 122 επαναπροωθήσεις εμπλέκεται απευθείας η Frontex, που αναλαμβάνει κυρίως να εντοπίζει τις εισερχόμενες βάρκες και να ειδοποιεί τις ελληνικές αρχές. Η Frontex έχει, επίσης, γνώση 417 περιστατικών επαναπροώθησης, τα οποία κατέγραψε στη βάση δεδομένων της με τον παραπλανητικό όρο «αποτροπή εισόδου».
Σε τρεις επιχειρήσεις παρευρισκόταν το γερμανικό πολεμικό σκάφος του ΝΑΤΟ FGS Berlin.
Ντοκουμέντα από τα μεγαλύτερα ξένα ΜΜΕ
Ο βρετανικός Guardian, η γαλλική Le Monde, τα γερμανικά Der Spiegel και ARD Report München, μαζί με την Lighthouse Reports, παρουσίασαν το καλοκαίρι του 2022 τεκμήρια για τα όσα συμβαίνουν στα ελληνοτουρκικά σύνορα εις βάρος των προσφύγων.
Μεταξύ άλλων, περιγράφονται:
- εξαναγκασμός προσφύγων σε συνεργασία με τις ελληνικές Αρχές για την μεθόδευση βίαιων pushback εις βάρος άλλων προσφύγων
- συνεργασία με άτομα εκτός των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας και κατά τα φαινόμενα εθνικότητας εκτός ΕΕ (Συρία), τα οποία στεγάζονται σε χώρους της ΕΛΑΣ
- συνθήκες «σκλαβιάς» για αυτούς που εξαναγκάζονται να συνεργαστούν, με «ανταμοιβή» μία μηνιαία άδεια παραμονής
- πρακτικές αφαίρεσης ρούχων και περιουσιακών στοιχείων εις βάρος των προσφύγων
- βίαιη επιβίβασή τους κατά μεγάλες ομάδες σε ακατάλληλες βάρκες με κυβερνήτες τους «συνεργάτες» των ελληνικών Αρχών
Η έρευνα περιλαμβάνει και οπτικοακουστικά και έγγραφα ντοκουμέντα που στοιχειοθετούν τις καταγγελίες όσων μίλησαν.
Ο Guardian στο εκτενές δημοσίευμά του αναφέρει ότι «οι ντόπιοι στα χωριά της μεθορίου μιλάνε ανοιχτά για τους συνεργαζόμενους με την ΕΛΑΣ μασκοφόρους που είναι οι ίδιοι αιτούντες άσυλο. Όπως προσθέτει η ίδια πηγή, δύο υψηλόβαθμοι Έλληνες αξιωματικοί επιβεβαίωσαν την χρησιμοποίηση υπηκόων τρίτων χωρών για τα pushback. Η χρήση των προσφύγων για τα pushback είναι επιλογή των ελληνικών Αρχών προκειμένου να αποφευχθεί από κάποιο επεισόδιο κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, όπως περιγράφουν πηγές της ΕΛΑΣ που παραθέτει ανώνυμα ο Guardian.
Η Ελλάδα συνελήφθη επ' αυτοφώρω να ρίχνει πρόσφυγες στη θάλασσα
Βίντεο και πληροφορίες που αποτελούν πιθανώς τα πιο καταδικαστικά για την Ελλάδα τεκμήρια για το πώς οι ελληνικές Αρχές παραβιάζουν την διεθνή νομοθεσία και τους κανόνες της ΕΕ για την διαδικασία αντιμετώπισης όσων ζητούν άσυλο δημοσιεύσε πριν ένα μήνα η αμερικανική εφημερίδα New York Times μαζί με τα κρίσιμα βίντεο-ντοκουμέντα.
Το βίντεο καταγράφηκε στη Λέσβο από εργαζόμενο σε υποδομές υποστήριξης προσφύγων που είναι αυστριακής υπηκοότητας και μεθοδικά καταγράφει παραβιάσεις και κακοποίηση προσφύγων.
Η «ανατομία μίας εξωδικαστικής απέλασης» από την Ελλάδα όπως την περιγράφουν χαρακτηριστικά οι New York Times, παρουσιάζει τα γεγονότα που ξεκίνησαν το μεσημέρι της Τρίτης 11 Απριλίου.
Ένα λευκό βαν χωρίς σήμανση αποβιβάζει σε απόμερο σημείο της παραλίας της νότιας Λέσβου 12 άτομα, αρκετά από αυτά παιδιά, υπό την επίβλεψη τριών ατόμων. Πρόκειται για πρόσφυγες που είχαν φτάσει μία ημέρα πριν σε ελληνικό έδαφος και είχαν διανυκτερεύσει κρυμένοι σε θάμνους, μέχρι που εντοπίστηκαν και συνελήφθηκαν από κουκουλοφόρους, όπως κατήγγειλαν αργότερα. Είχαν ξεκινήσει από την Σομαλία και τις περιοχές που ελέγχει η Αλ Σαμπάμπ, ισλαμιστική ένοπλη ομάδα που σχετίζεται με την Αλ Κάιντα.
Στο σημείο που τους έβγαλαν από το βαν, βρίσκεται μικρή ξύλινη προβλήτα όπου περιμένουν δύο άτομα με τα πρόσωπα καλυμένα, σε ένα φουσκωτό ταχύπλοο. Οδηγούν τους πρόσφυγες στο ταχύπλοο και ανοίγονται στη θάλασσα. Όπως γράφουν οι New York Times, για τον απλό παρατηρητή, από μακριά μοιάζουν σαν τουρίστες που απολαμβάνουν το Αιγαίο.
Τρία λεπτά αργότερα, το φουσκωτό προσεγγίζει το σκάφος 617 της Ελληνικής Ακτοφυλακής, που όπως σημειώνεται έχει πληρωθεί κυρίως από ευρωπαϊκά κονδύλια. Οι πρόσφυγες επιβιβάζονται στο σκάφος της Ακτοφυλακής και οδηγούνται στην πρύμη. Εκεί, τους επιτηρούν έξι άτομα χωρίς καλυμένα πρόσωπα που φαίνεται να φορούν την τυπική σκούρα μπλε στολή του πληρώματος.
Στη συνέχεια, το σκάφος της Ακτοφυλακής πλέει νότια προς την Τουρκία. Κοντά στα όρια των ελληνικών χωρικών υδάτων, επιβιβάζει τους πρόσφυγες σε φουσκωτή λέμβο χωρίς κινητήρα και φαίνεται να τους αφήνει πίσω, εγκαταλείποντάς τους στο έλεος των ρευμάτων, του ανέμου και των κυμάτων.
Περίπου μία ώρα μετά, δύο σκάφη της τουρκικής Ακτοφυλακής εντόπισαν και συνέλεξαν τους πρόσφυγες. Όπως σημειώνει το δημοσίευμα, η ελληνική πλευρά συνηθίζει να ειδοποιεί την άλλη πλευρά με fax.
Αργότερα, από την Τουρκία ανακοινώθηκε η διάσωση 12 ατόμων μετά από ελληνική επαναπροώθηση, απέναντι από την Λέσβο.
Αναφορές για απαγωγές προσφύγων από άγνωστους μασκοφόρους
Τον περασμένο Μάιο οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εξέφρασαν τη σοβαρή ανησυχία τους για τη συνεχή επιδείνωση της κατάστασης των μεταναστών και των προσφύγων στο νησί της Λέσβου, όπου υπάρχουν πολυάριθμες και ποικίλλες καταγγελίες/αναφορές για έκθεση σε βία, όπως αναφορές για φερόμενες απαγωγές και φερόμενες επαναπροωθήσεις, κράτηση και στέρηση τροφής και στέγης.Παράλληλα, κάλεσαν τις ελληνικές αρχές να διερευνήσουν τις αναφορές για εκατοντάδες αγνοούμενους μετανάστες - που φέρεται πως απωθήθηκαν με τη βία στη θάλασσα - και να εξασφαλίσουν ασφαλείς και αξιοπρεπείς συνθήκες υποδοχής για όσους παραμένουν στο νησί.
«Από τον Ιούνιο του 2022 οπότε οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα αρχίσαμε να παρέχουμε επείγουσα ιατρική βοήθεια σε ανθρώπους που φτάνουν με βάρκες στη Λέσβο, δεν έχουμε καταφέρει να εντοπίσουμε περίπου 940 ανθρώπους οι οποίοι δεν βρέθηκαν ποτέ στο μέρος που αναφέρθηκε», δήλωσε ο Αχιλλέας Τζέμος, Γενικός Διευθυντής του ελληνικού τμήματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα.Αρκετοί ασθενείς έχουν αναφέρει στο προσωπικό των Γιατρών Χωρίς Σύνορα ότι επαναπροωθήθηκαν βίαια στη θάλασσα σε προηγούμενες προσπάθειες να φτάσουν στην Ελλάδα.
«Όταν ειδοποιούμαστε για νεοαφιχθέντες που χρήζουν επείγουσας ιατρικής βοήθειας, περνάμε ώρες - μερικές φορές μέρες - ψάχνοντάς τους, καθώς συχνά κρύβονται σε δάση», σημείωσε ο Αχιλλέας Τζέμος.Οι άνθρωποι που εντοπίζονται από τις ομάδες μας έχουν αναφέρει ότι έχουν συναντήσει άνδρες που παριστάνουν τους γιατρούς για να κερδίσουν την εμπιστοσύνη τους ή όπως αναφέρθηκε πρόσφατα στο άρθρο των New York Times παριστάνουν ακόμη και τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα. «Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, πρόκειται για απαράδεκτη χειραγώγηση της ανθρωπιστικής βοήθειας».Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα συνάντησαν στον περιβάλλοντα χώρο των περιοχών που έκαναν την παρέμβασή τους, οχήματα χωρίς πινακίδες, τα οποία συχνά οδηγούσαν άτομα με μαύρες κουκούλες στο πρόσωπό τους.
