Τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου παραμένουν «μαύρες τρύπες» για τα θεμελιώδη δικαιώματα των αιτούντων και των αιτουσών διεθνή προστασία, αναφέρει σε δελτίο Τύπου η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) και το Ίδρυμα PRO ASYL σε ενημερωτικό σημείωμα για την σημερινή πραγματικότητα και κατάσταση που επικρατεί στις Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές (Κ.Ε.Δ.) στα πέντε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Σάμος, Κως, Λέρος), αρχικά για τις γενικές συνθήκες σε όλες τις δομές, και στη συνέχεια, με βάση τις ειδικές συνθήκες και τα στοιχεία για κάθε νησί. Δείτε αναλυτικά εδώ όλα τα στοιχεία.
Τα βασικά προβλήματα και οι συνθήκες που καταγράφονται ανά δομή:
ΚΕΔ ΛΕΣΒΟΥ - ΚΑΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ/ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΣΕ ΕΙΔΗ ΠΡΩΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ
- πολύ συχνές διακοπές ρεύματος
- παράπονα για την ποιότητα και την ποσότητα του φαγητού
- ελλείψεις σε ζεστό νερό και παιδικά γάλατα
- ελλείψεις σε κλινοσκεπάσματα και κακή ποιότητα των στρωμάτων
- ελλείψεις σε είδη πρώτης ανάγκης
- οικονομική δυσχέρεια λόγω αδυναμίας εύρεσης εργασίας
- σημαντικές καθυστερήσεις στην παροχή των μηνιαίων επιδομάτων οικονομικής βοήθειας
- έλλειψη ιατρικού προσωπικού, ψυχολόγων και διερμηνέων
- παραμονή ασυνόδευτων ανηλίκων στην ΚΕΔ για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα σε περιόδους όπου οι δομές φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων είναι πλήρεις
- έλλειψη παροχής ειδικών συνθηκών υποδοχής σε επιζήσαντες ναυαγίων
- παραμονή των νεοαφιχθέντων σε rubhall, συχνά σε παλέτες χωρίς στρώματα και με κρύο
ΚΕΔ ΧΙΟΥ - ΕΛΛΕΙΨΗ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ
- απουσία επίτροπου για τα ασυνόδευτα ανήλικα στο νησί
- κοντέινερ σε πολύ άσχημη κατάσταση, στα περισσότερα δεν λειτουργεί ο κλιματισμός
- πολλές κατσαρίδες μέσα στους χώρους
- χαμηλής ποιότητας φαγητό και περιπτώσεις τροφικών δηλητηριάσεων
- απουσία γιατρού και κοινωνικού λειτουργού μέσα στη δομή, με σοβαρές επιπτώσεις στην αναγνώριση της ευαλωτότητας
- ελλείψεις στην ψυχοκοινωνική στήριξη, ακόμα και για τους ασυνόδευτους ανήλικους
ΚΕΔ ΣΑΜΟΥ - ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ/ΕΛΕΓΧΟΣ
- αυστηρά και εκτεταμένα μέτρα επιτήρησης και ελέγχου
- δυσανάλογα αυστηρή φύλαξη και καταγγελίες χρήσης βίας από τις αρχές και την αστυνομία
- σημαντικές ελλείψεις σε βασικά αγαθά
- προβλήματα στην πρόσβαση δικηγόρων μέσα στη δομή
- ελλείψεις στην ψυχοκοινωνική στήριξη, ακόμα και για τους ασυνόδευτους ανήλικους
- ελλείψεις στην παροχή διερμηνείας
- σύμφωνα με πληροφορίες, στην ΚΕΔ δεν υπήρχε κανένας γιατρός του ΕΟΔΥ στα μέσα Μαρτίου
ΚΕΔ ΚΩ - ΚΑΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΦΑΓΗΤΟΥ ΚΑΙ ΝΕΡΟΥ
- ανεπαρκείς συνθήκες στην «ασφαλή περιοχή» για τα ασυνόδευτα ανήλικα, με πολύ περιορισμένη πρόσβαση σε δραστηριότητες
- απαξιωτικές συμπεριφορές προς τους διαμένοντες και εξαντλητικοί έλεγχοι
- αναφορές για ενδοσωματικό έλεγχο σε περιπτώσεις ελέγχου για ναρκωτικά
- σημαντική έλλειψη σε διερμηνείς
- κακή ποιότητα φαγητού και πολύ μικρές ποσότητες φαγητού αλλά και πόσιμου νερού
- διανομή όλων των γευμάτων μια φορά κάθε μεσημέρι
- αναφορές σε ελλείψεις στην παροχή απαραίτητου φαγητού για παιδιά
- σημαντικά προβλήματα συντήρησης σε κοντέινερ
- ελλείψεις σε ρούχα και παπούτσια
- μη λειτουργία κοινόχρηστων χώρων, πλυντηρίων και κουζινών
- στα τέλη Μαρτίου δεν υπήρχε ούτε γιατρός ούτε ψυχολόγος μέσα στη δομή
- αναφορές για βαριά ψυχιατρικά περιστατικά που αντί να παραπεμφθούν, γίνεται άρση του γεωγραφικού περιορισμού και πρέπει μόνα τους να αναζητήσουν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη αλλού
- εξαναγκασμός νεοαφιχθέντων που εισέρχονται στο ΠΡΟΚΕΚΑ να καταστρέψουν τις κάμερες στα κινητά τους για να μη βιντεοσκοπήσουν εντός του ΠΡΟΚΕΚΑ
ΚΕΔ ΛΕΡΟΥ - ΣΩΜΑΤΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΣΕ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ/ΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΝΟΝΤΕΣ
- σωματικοί έλεγχοι σε εργαζόμενους/ες και διαμένοντες, ακόμα και στα παιδιά
- κακή ποιότητα και ποσότητα φαγητού
- διανομή και των τριών γευμάτων της ημέρας σε μια φορά
- μη λειτουργία καταστημάτων μέσα στη δομή
- ανεπαρκής νομική βοήθεια
Συνεχίζονται τα pushback, αυξάνονται οι αφίξεις
«Οι αφίξεις, σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία, είχαν αυξηθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες του 2022 και στις αρχές του 2023. Παράλληλα συνεχίζονται οι καταγγελίες για πρακτικές αποτροπής και άτυπων αναγκαστικών επιστροφών (pushbacks) στα θαλάσσια σύνορα.
Στις Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές -η κατασκευή των οποίων χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση-, οι αιτούντες/ούσες άσυλο και τα παιδιά τους ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές σε συνθήκες αυξημένου ελέγχου, επιτήρησης και καταστολής. Οι νέες δομές διαφημίστηκαν ως ανοιχτές δομές φιλοξενίας, παρέχοντας καλύτερες συνθήκες και ασφάλεια, ωστόσο προσομοιάζουν περισσότερο με φυλακές. Επιπλέον, επικρατούν σημαντικές ελλείψεις σε νομική βοήθεια, ιατρική περίθαλψη και διερμηνεία. Ελλείψεις παρατηρούνται ακόμα και στην ποιότητα και την ποσότητα του φαγητού, καθώς και σε είδη πρώτης ανάγκης λόγω καθυστερήσεων σε διαγωνισμούς, της αποχώρησης των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, αλλά και λόγω καθυστερήσεων στην παροχή της μηνιαίας οικονομικής βοήθειας που προβλέπεται για τους αιτούντες άσυλο».
Το αναλυτικό κείμενο που παρατίθεται σε σύνδεσμο καταγράφει τα αναφερόμενα ως κεντρικά προβλήματα των συνθηκών διαβίωσης και τις σημαντικές ελλείψεις σε κάθε χωριστή ΚΕΔ σε γραφιστική αποτύπωση, σχετικό φωτογραφικό υλικό, μια αποτύπωση της αλλαγής του φυσικού τοπίου εξαιτίας της κατασκευής της νέας ΚΕΔ Λέσβου στη Βάστρια μέσα από δορυφορικές εικόνες, καθώς και φωτογραφική αποτύπωση και χιλιομετρικές αποστάσεις/κόστη μετακίνησης από τις ΚΕΔ στις πρωτεύουσες των νησιών.
Αντίστοιχα, στα κείμενα για το κάθε νησί, υπάρχει αναλυτική αποτύπωση των συνθηκών διαβίωσης και των βασικών προβλημάτων, στοιχεία αφίξεων και διαμένοντων σε κάθε ΚΕΔ, στοιχεία για το προσωπικό που απασχολείται στην ιατρική και νομική υποστήριξη και τις υπηρεσίες διερμηνείας, καθώς και στοιχεία ένταξης των παιδιών σε μορφές τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης. Για τη Λέσβο και τη Χίο, παρατίθενται τα σημερινά δεδομένα και τις θεσμικές και τοπικές αντιδράσεις σε ό,τι αφορά την κατασκευή των νέων δομών, σε Βάστρια (Λέσβο) και Θόλο (Χίος). Επιπλέον, για τη Λέσβο περιλαμβάνονται στοιχεία για τη «μαύρη τρύπα» της Ελεγχόμενης Δομής Προσωρινής Φιλοξενίας Αιτούντων Άσυλο Δυτικής Λέσβου (θέση Μεγάλα Θέρμα ή Καστέλια).
Για το σημείωμα αυτό, η RSA πραγματοποίησε έρευνα το διάστημα 15 Φεβρουαρίου με 31 Μαρτίου, με επιτόπια έρευνα σε Λέσβο και Κω και μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων, και αξιοποίησε στατιστικά στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί μέχρι τις αρχές Απριλίου. Τα στοιχεία που αναφέρονται συλλέχθηκαν από υποθέσεις που έχουμε αναλάβει και την εμπειρία μας στο πεδίο, επικοινωνίες με οργανώσεις στο πεδίο, μαρτυρίες από αιτούντες άσυλο που διαμένουν στις δομές, εργαζόμενους/ες στις δομές, εθελοντές/ριες και αλληλέγγυους/ες που ζουν στα νησιά, αλλά και επίσημες επικοινωνίες με τις αρμόδιες αρχές και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.
