Ο θάνατος του Proteo, του σκύλου διασώστη της αποστολής του Μεξικού στην Τουρκία, συγκίνησε χιλιάδες ανθρώπους. Άφησε την τελευταία του πνοή στα ερείπια της Τουρκίας εκπληρώνοντας το «καθήκον του» και κηδεύτηκε ως «ήρωας».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ιστορίες χωρίς φωνή / Μια τίγρης στο σαλόνι σας
Ο Proteo πέθανε από εξάντληση, λόγω της έκθεσής του στις σκληρές συνθήκες «εργασίας» του. Οι σκύλοι έρευνας και διάσωσης βρίσκονται υπό συνεχή πίεση και κίνδυνο όχι μόνο λόγω των επικίνδυνων αποστολών τους, αλλά και ως αποτέλεσμα των ενεργειών των χειριστών τους, όπως στην περίπτωση του Proteo. Δυστυχώς, οι περισσότερες αποστολές δεν διαθέτουν συνοδό κτηνίατρο, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη ζωή τους. Η ευζωία τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις γνώσεις, την προσωπικότητα και την ηθική του ατόμου ή του οργανισμού υπό τη φροντίδα των οποίων τίθενται. Συχνά υποφέρουν από μακροχρόνια έκθεση σε τοξίνες λόγω της «εργασίας» τους σε επικίνδυνα πεδία, οι πιθανότητες ανάπτυξης διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD), καρκίνου, αναπνευστικών παθήσεων και άλλων ασθενειών είναι υψηλές, ενώ οι τραυματισμοί τους είναι δεδομένοι σε κάθε αποστολή. Οι σκύλοι έρευνας και διάσωσης (SAR) και οι ανιχνευτές ανθρώπων (HRD) εκπαιδεύονται σε όλη τη διάρκεια της «εργασιακής» ζωής τους (από 6 έως 9 χρόνια.). Η εκπαίδευσή τους περιλαμβάνει σωστό έλεγχο εντολών, δεξιότητες ευκινησίας, εστιασμένη ειδοποίηση γαβγίσματος και επιμονή στην αναζήτηση αγνοουμένων, παρά τις πιθανές ακραίες θερμοκρασίες και περισπασμούς θορύβου. Σε πολλές περιπτώσεις δεν τους επιτρέπεται να εκφράσουν ελεύθερα συναισθήματα όπως ντροπή, θλίψη ή άγχος, ενώ όταν δεν πληρούν τα αναμενόμενα πρότυπα και δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιηθούν για αναπαραγωγή, πωλούνται, υιοθετούνται, παραδίδονται σε καταφύγια ή ευθανατώνονται.
Ακούσιοι «ήρωες»
Το ηθικό ζήτημα έγκειται φιλοσοφικά στην έλλειψη συναίνεσης και στην εκμετάλλευση. Ο θεσμός της εξημέρωσης των ζώων καθιστά αδύνατη τη συναίνεση, επιβάλλοντας μια άνιση εξουσιαστική σχέση. Οι σκύλοι έρευνας και διάσωσης εκτρέφονται επιλεκτικά, ενώ αγοράζονται και πωλούνται για να εκτελέσουν συγκεκριμένες εργασίες. Φυσικά δεν επιλέγουν να εργαστούν, αξιολογούνται μέσω μιας σειράς τεστ σε διαφορετικά στάδια της ανάπτυξής τους, ενώ η επιβράβευσή τους πολλές φορές περιορίζεται στο να παίζουν σαν μανιασμένα με ένα μπαλάκι. Η επιλογή ζώων με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και η εκτροφή τους είναι μια αφύσικη μορφή αναπαραγωγής που προκαλεί προβλήματα υγείας. Δυστυχώς, η ιδέα της «ανωτερότητας» των καθαρόαιμων ζώων καταλήγει στη διάθεση μεγάλων χρηματικών ποσών σε εκτροφείς, με συνέπεια τη διαιώνιση της καταπίεσης. Η σεξουαλική εκμετάλλευση ευάλωτων ατόμων για να παράγουν απογόνους που εκπαιδεύονται ώστε να υπηρετούν τους ιδιοκτήτες τους αποτελεί σχέση κυριαρχίας. Οι πρώτοι σκλάβοι που μεταφέρθηκαν στις ΗΠΑ αναγκάστηκαν να τεκνοποιήσουν και τα παιδιά τους θεωρήθηκαν ιδιοκτησία των ιδιοκτητών τους. Η βασική δικαιολόγηση ήταν ότι οι σκλάβοι δεν θα υπήρχαν εξαρχής αν δεν υπήρχε ο θεσμός της δουλείας. Το ερώτημα που προκύπτει λοιπόν είναι αν ο θεσμός της ιδιοκτησίας των μη ανθρώπινων ζώων και ό,τι συνεπάγεται μπορεί να δικαιολογηθεί ηθικά.
Εναλλακτικές μέσω τεχνολογίας
Στην Τουρκία, τροχοφόρα ρομπότ με υπέρυθρες και θερμικές κάμερες ανιχνεύουν τον αέρα για CO2 και πρωτεΐνες τυπικές στον άνθρωπο. Drones τη νύχτα φωτίζουν επιτρέποντας την αξιολόγηση του μεγέθους της καταστροφής, τη δημιουργία τρισδιάστατων χαρτών και τον προσδιορισμό των δομικών συνθηκών των κτηρίων. Η τεχνολογία δορυφορικής χαρτογράφησης την οποία προσέφεραν τα Ηνωμένα Έθνη και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεισφέρει σημαντικά στις επιχειρήσεις διάσωσης. Το εργαλείο X3 FINDER (Finding Individuals for Disaster Emergency Response) της NASA βρίσκεται επίσης στην Τουρκία. Ο σαρωτής ανιχνεύει καρδιακούς παλμούς σε βάθος 10 μέτρων χρησιμοποιώντας αισθητήρες ραντάρ μικροκυμάτων, με τα δεδομένα να προβάλλονται σε πραγματικό χρόνο σε κινητό τηλέφωνο. Στα πρώτα στάδια ανάπτυξής του, το xView2 βοήθησε σε αποστολές διάσωσης επί του εδάφους στην Τουρκία, χρησιμοποιώντας αλγόριθμους μηχανικής μάθησης σε συνδυασμό με δορυφορικές εικόνες από άλλους παρόχους, προκειμένου να εντοπίσει ζημιές σε κτήρια, να κατηγοριοποιήσει τη σοβαρότητα της κατάστασής τους πολύ πιο γρήγορα από τις τρέχουσες μεθόδους. Τέλος, ερευνητές στην Ευρώπη δημιούργησαν την «ηλεκτρονική μύτη», μια συσκευή η οποία ανιχνεύει σημάδια ζωής από χημικές ενώσεις που εκπνέουν οι άνθρωποι ή απελευθερώνουν από το δέρμα τους, όπως ακριβώς οι σκύλοι.
Επί του παρόντος, εφαρμόζονται και αναπτύσσονται πολλές καινοτόμες τεχνολογίες και συστήματα πληροφοριών, βελτιώνοντας σημαντικά την αποτελεσματικότητά μας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Παρότι οι άνθρωποι επωφελούνται από τις ικανότητες και τις φυσικές αισθήσεις ορισμένων ζώων, είναι αδύνατο να δικαιολογηθεί η ψυχολογική και σωματική εκμετάλλευση και χρήση τους ως ζωντανές μηχανές. Τα ζώα έχουν ηθικό δικαίωμα να μην χρησιμοποιούνται σαν εργαλεία ή ανθρώπινοι πόροι, ανεξαρτήτως της μεταχείρισής τους.
Η Κωνσταντίνα Λύρου είναι ερευνήτρια-ακτιβίστρια, MA Animal Ethics, Welfare and the Law BA English studies
