Το απόγευμα της Τρίτης, το σύμπαν των Ουκρανών μεταναστών στην Ελλάδα ορίζεται απ’ το μήκος και το πλάτος της πλατείας Συντάγματος. Γύρω απ’ το σιντριβάνι, πάνω στα σκαλιά, σε ολόκληρη τη διαδρομή μέχρι τα σύνορα για την Ερμού, υπάρχουν εκατοντάδες άνθρωποι που κρατούν ψηλά τη σημαία της χώρας, έχουν τα πρόσωπά τους βαμμένα με τα ίδια χρώματα και ανεμίζουν πλακάτ με μήνυμα: «Σταματήστε τον Πούτιν – Σταματήστε τον πόλεμο».
Είναι οι άνθρωποι του διπλανού διαμερίσματος στην Κυψέλη και στα Πατήσια, εκείνοι που αναλαμβάνουν να κάνουν τις δουλειές που πολλοί προσπερνούν, όπως η φροντίδα ηλικιωμένων, εκείνοι που πασχίζουν κάθε μέρα αθόρυβα. «Ο πόλεμος είναι καταστροφή απ’ όλες τις πλευρές. Είναι μια καταστροφή ψυχών, ζωών και μιας πάρα πολύ όμορφης χώρας», μας λέει η Βίτα, με 20 χρόνια δύσκολων ημερομισθίων πίσω της.
Πράγματι, αναζητώντας τις πόλεις που μένουν οι δικοί τους, πέφτουμε πάνω σε φωτογραφίες επιβλητικής αρχιτεκτονικής, σαν από παραμύθι, όπου τα ρολόγια στον δρόμο δένουν κινηματογραφικά με τις μεγάλες πλατείες και τα νεογοτθικά -μεταξύ πολλών άλλων στυλ- κτήρια.
Παρουσιάζοντας πώς έχει μετατραπεί σήμερα η καθημερινότητα εκεί, η Βίτα σημειώνει ότι «όλοι ζουν στο καταφύγιο περισσότερο παρά στο σπίτι τους». Τα καταφύγια ήταν, βέβαια, παρατημένα. Όπως εξηγεί, «δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε ότι θα μας βομβάρδιζαν ποτέ μέσα στο Κίεβο». Τα περισσότερα είναι υπόγεια «που είχε ο κόσμος για να κρατάει τα τρόφιμα. Ας πούμε πατάτες, επειδή δεν έχουμε όλο τον χρόνο λαχανικά». Κι υπάρχουν κι ορισμένα «σε σχολικά κτήρια, που είναι από τη Σοβιετική Ένωση».
«Εμείς τους παρακαλάμε να έρθουν. Οι άντρες όμως πολεμούν κι οι γυναίκες δεν θέλουν ν’ αφήσουν τους άντρες. Δεν θέλουν ν’ αφήσουν τα σπίτια», προσθέτει, με ανησυχία για τους συγγενείς της.
Λβιβ, Τερνόπιλ, Κάμιανετς - Ποντίλσκι. Πόλεις στη Δυτική Ουκρανία που έχουν έρθει σ’ επαφή με τον πόλεμο για την ώρα μόνο μέσα απ’ το άκουσμα των κρότων του. Πόλεις στις οποίες μαζεύεται ο κόσμος απ’ τις περιοχές που βομβαρδίζονται και κόβει τα εισιτήρια για το φευγιό του.
Κινούνται με φακό μέσα στο σπίτι
«Ζούμε με αγωνία, με άγχος, με νεύρα, με κλάματα και περιμένουμε», εκμυστηρεύεται μια γυναίκα που περιμένει στο Μεταξουργείο την κόρη της και τα δύο της εγγόνια, επιβάτες σ’ ένα από τα πρώτα πούλμαν που φέρνουν πρόσφυγες. Την άφιξή τους παρακολουθεί η Έλενα, επίσης με 20 χρόνια ζωής στην Ελλάδα, απ’ τα γραφεία της Ουκρανικής Κοινότητας Ελλάδος, τα οποία βρίσκονται έναντι του σταθμού. «Είμαστε 3.000 χλμ μακριά, αλλά νιώθουμε σαν να είμαστε κοντά τους. Επικοινωνούμε μαζί τους για να μάθουμε πώς επιβιώνουν κι όσο ακούμε κάποια φωνή, ξέρουμε ότι είναι ζωντανοί».
«Ήταν τόσο ξαφνικό, που ήταν σαν να έπεσε χιόνι καλοκαιρινή ημέρα». Με την τηλεόραση ανοιχτή και την κόρη της στην άλλη γραμμή του τηλεφώνου, μια ακόμη γυναίκα που περιμένει να φτάσει το λεωφορείο θυμάται να νιώθει την ίδια ανημποριά: «Η κόρη μου δεν κοιμόταν τις νύχτες, περπατούσε μέσα στο σπίτι με φακό, γιατί τα φώτα απαγορεύεται ν' ανοίξουν για να μη γίνεις στόχος. Δεν υπάρχει τώρα φως, ούτε στα σπίτια, ούτε στον δρόμο. Ρεύμα υπάρχει, αλλά δεν μπορείς να τ' ανοίξεις. Τα παιδιά της είναι πολύ τρομαγμένα, φοβούνται να βγουν έξω από την πόρτα».
Φεύγουν από την Πολωνία να πάνε να πολεμήσουν
Η μόνη ανακούφιση για τους ανθρώπους που παρακολουθούν τις εξελίξεις μέσα στο κλουβί μιας κανονικής καθημερινότητας έρχεται όταν μαζεύονται όλοι μαζί. Είτε ο ένας στο σπίτι του άλλου. Είτε στο Σύνταγμα. Κι όταν, βέβαια, μαθαίνουν ιστορίες όπως αυτές που μας είπαν η Βίτα με τις φίλες της, Αγγελική και Όλγα: «53 άτομα, που δούλευαν στην Πολωνία σ’ εταιρεία πληροφορικής άφησαν τις καλοπληρωμένες δουλειές τους και πήγαν να υπερασπιστούν τη χώρα. Παιδιά που προσπαθούσαν, πάλι, ν’ αποφύγουν τον στρατό, σήμερα κάνουν ουρές για να πάρουν όπλο».
Απ’ την άλλη, η Βίτα αισθάνεται ανησυχία για τα συναισθήματα που θα σπείρει η κατάσταση: «Σε παιδιά που δεν το είχαν ποτέ, φοβάμαι ότι θα ριζώσει το μίσος προς τον ρωσικό λαό. Πρέπει να καταλάβουν όλοι όμως ότι ο ρωσικός λαός δεν είναι ο Πούτιν».
Οδηγεί και δίπλα του σφυροκοπούν
Το βράδυ της περασμένης Δευτέρας, έξω από το ταξιδιωτικό πρακτορείο της οδού Βίκτορος Ουγκώ στο Μεταξουργείο, ο μόνος που «γλίτωσε» από τα αδηφάγα φώτα των κάμεραμαν ήταν ο οδηγός του πούλμαν. Ο Γιάννης Λαφίρης παρέλαβε τους 66 πρόσφυγες πολέμου στα σύνορα Ρουμανίας - Ουκρανίας αφού ο Ουκρανός συνάδελφός του «οδήγησε ώς εκεί ενώ δίπλα του σφυροκοπούσαν, παίζοντας τη ζωή του κορώνα - γράμματα».
Στα σύνορα «επικρατεί χάος και πανικός, χιλιάδες φοβισμένοι άνθρωποι προσπαθούν να περάσουν στη Ρουμανία, άλλοι προς Πολωνία. Πρώτη φορά βλέπω κάτι τέτοιο στη ζωή μου» αναφέρει στην ΑΥΓΗ. Δηλείκοσι χρόνια, γιατί νιώθει τη Ουκρανία «δεύτερη πατρίδα του».
Στη χώρα μας έχουν φτάσει τα τελευταία 24ωρα πάνω από 1.500 Ουκρανοί και πολλοί ακόμα αναζητούν τρόπο να απεγκλωβιστούν από τις εμπόλεμες ζώνες.
«Είναι καθημερινός γολγοθάς, έχουμε να κοιμηθούμε πέντε νύχτες, θα φέρουμε ίσως και πάνω από 3.000 πρόσφυγες τις επόμενες ημέρες, δεν προλαβαίνουμε να τους εξυπηρετήσουμε», λέει ο Παναγιώτης Μαυροειδάκος, ιδιοκτήτης του μοναδικού πρακτορείου που απέμεινε να συνδέει απευθείας τη χώρα μας με την Ουκρανία εν μέσω πολεμικών επιχειρήσεων.
Τώρα που σας μιλάω τρέμω, η σκέψη μου τρέχει πίσω στους δικούς μου
Μαρτυρίες από τη ζωή στα υπόγεια καταφύγια της Ουκρανίας μετά από ένα ταξίδι 36 ωρών προς την ασφάλεια της Αθήνας
«Πώς νιώθω; Μπορείτε να φανταστείτε ότι λαμβάνω μηνύματα κάθε φορά που ηχεί ο συναγερμός στο Κίεβο, από το σπίτι μου, από τη δουλειά μου, οι δικοί μου άνθρωποι αναγκάζονται να πάνε στο καταφύγιο αρκετές φορές μέσα στην ημέρα. Πώς να νιώθει ένας άνθρωπος σε τέτοια κατάσταση;» Η Όλα είναι από τις τυχερές που κατάφεραν να βγουν από την πρωτεύουσα τις πρώτες ώρες μετά την εισβολή της Ρωσίας. Είναι ασφαλής στην Αθήνα αλλά η σκέψη της παραμένει στην Ουκρανία. «Ο ξάδερφός μου και στενοί μου φίλοι είναι τώρα στο Κίεβο, το βορειοανατολικό άκρο της πόλης δέχεται επίθεση, διότι υπάρχουν αεροδρόμια», αναφέρει ταραγμένη στην ΑΥΓΗ της Κυριακής.
Συνηθίσαμε τις τελευταίες ημέρες να ακούμε ονόματα πόλεων που πλήττονται, σαν ένα απρόσωπο χρονοδιάγραμμα των πολεμικών επιχειρήσεων. Όμως η Όλα, όταν ακούει στις ειδήσεις μια πόλη, αμέσως αναζητά αγωνιωδώς κάποιον φίλο ή συγγενή. «Τώρα που σας μιλάω, τρέμω και μέσα μου. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι οι δικοί μου ζουν αυτήν την κατάσταση»…
«Είναι τρομακτικό, στα μέρη που βομβαρδίζονται υπάρχουν μικρά παιδιά, υπάρχουν άνθρωποι που παθαίνουν ανακοπή καρδιάς από τις βόμβες, υπάρχουν πολλοί στα καταφύγια που χρειάζονται φάρμακα και δεν μπορούν να τα προμηθευτούν. Είναι ριψοκίνδυνο να πάρεις ακόμα και τα στοιχειώδη», η Όλα μάς «μεταφέρει» στις πόλεις που σφυροκοπούνται από τις δυνάμεις της Ρωσίας.
Φαίνεται ότι κανείς τους δεν περίμενε τέτοια κλιμάκωση: «είμαστε θυμωμένοι που οι '“μεγάλοι μας αδερφοί' μας επιτέθηκαν, ούτε στα πιο μαύρα και εφιαλτικά μας όνειρα δεν το φανταζόμασταν. Δεν περιμέναμε ότι η Ρωσία και η Λευκορωσία θα επετίθεντο στην Ουκρανία τόσο βίαια, καταστρέφοντας τα πάντα και προκαλώντας ανθρωπιστική κρίση», λέει η Όλα.
Ανά δύο ώρες ακούγαμε τον ήχο της σειρήνας
Ούτε κανείς είχε προετοιμαστεί γι’ αυτό που ερχόταν. «Δεν θα ξεχάσω την πρώτη νύχτα που ξυπνήσαμε από τον ήχο της σειρήνας, δεν το είχαμε ζήσει ποτέ πριν. Κάθε μέρα χειροτέρευε, ανά δύο ώρες ακούγαμε τους ήχους της σειρήνας και έπρεπε να τρέξουμε κάπου να κρυφτούμε, στα υπόγεια ή ακόμα και έξω, γιατί πολλές πολυκατοικίες δεν έχουν υπόγεια. Άνοιξαν εμπορικά κέντρα και πάρκινγκ. Τη νύχτα δεν μπορείς να κοιμηθείς, γιατί στα αυτιά σου είναι σαν να ακούς συνέχεια αυτόν τον ήχο», περιγράφει τις δραματικές πρώτες ώρες του πολέμου η Ντιάνα. Είναι η κόρη του ιδιοκτήτη του ταξιδιωτικού πρακτορείου, που μόλις αποβιβάστηκε καταβεβλημένη από το μαραθώνιο ταξίδι στην Αθήνα.
Η αλληλεγγύη τους κρατάει όρθιους
Η ίδια, παρά την ανησυχία του πατέρα της, θα ξαναγυρίσει τις επόμενες ημέρες στο Λβιβ (πόλη κοντά στα σύνορα της Ουκρανίας με την Πολωνία) με ανθρωπιστική βοήθεια.
Και εκεί, λέει, έπεσαν βόμβες στα στρατιωτικά σημεία και αεροδρόμια, «ακούγαμε τις σειρήνες κάθε 2-3 ώρες, οι άνθρωποι ζουν με αυτό».
Η Ντιάνα όμως δηλώνει ότι θέλει με κάθε τρόπο να βοηθήσει όσους ψάχνουν απεγνωσμένα διέξοδο -περισσότεροι από 660.000 είχαν ήδη φύγει ώς την περασμένη Τετάρτη-, «πολλοί έρχονται κλαίγοντας στα γραφεία του πρακτορείου μας».
Η αλληλεγγύη κρατάει όρθιους τους δικούς της στα καταφύγια της εμπόλεμης Ουκρανίας: «φέρνει ο καθένας ό,τι μπορεί, φαγητό, τσάι, κουβέρτες, το πιο σημαντικό είναι νερό, μπισκότα, βοηθάει ο ένας τον άλλον και τα καταφέραμε μέχρι σήμερα».
