Δεν είναι η πρώτη φορά τώρα που ο ΣΥΡΙΖΑ ζητάει την παραίτηση του προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης Αθ. Κουτρομάνου. Η ίδια αξίωση είχε προβληθεί και πριν από λίγους μήνες, στις αρχές του περασμένου Μαΐου, από τον τότε εκπρόσωπο Τύπου Αλέξη Χαρίτση, όταν ο κ. Κουτρομάνος είχε παραδεχτεί ευθέως στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής ότι είναι εξαιρετικά δύσκολη η εφαρμογή του ισχύοντος νόμου για την πολιτική πολυφωνία, καθώς, όσες φορές στο παρελθόν το ΕΣΡ επέβαλε διοικητικές κυρώσεις σε τηλεοπτικούς σταθμούς, καμία από τις αποφάσεις του δεν έγινε δεκτή από τον έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο τις ακύρωσε.
Ο κ. Κουτρομάνος είχε παραδεχθεί από τότε ότι δεν είναι σε θέση να υπερασπιστεί μία βασική αποστολή του ΕΣΡ προσδιορισμένη από το σύνταγμα, την «αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων» από τους τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς. Με την ομολογία αυτή ο πρόεδρος του ΕΣΡ όχι μόνο ακύρωνε τον ρόλο του, αλλά ακύρωνε και την ίδια την ανεξάρτητη αρχή ως τον θεσμικό θεματοφύλακα της συνταγματικής επιταγής για πολιτική πολυφωνία.
Τι δεν έκανε
Η άρση της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του προέδρου του ΕΣΡ ήταν μονόδρομος τότε για τον ΣΥΡΙΖΑ, στάση που επιβεβαιώθηκε μόλις έξι μήνες μετά, όταν ο πρόεδρος παρουσίασε στη Βουλή την Έκθεση Πεπραγμένων του ΕΣΡ για τα έτη 2018-19.
Στο παράρτημα με τα στοιχεία για την πολιτική πολυφωνία φάνηκε ότι, μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης από τη Ν.Δ. τον Ιούλιο, η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο: Το Star προβάλλει τη Ν.Δ. και το κυβερνητικό έργο σε ποσοστό 71% του συνόλου των πολιτικών ειδήσεων στα δελτία ειδήσεων, ο ΣΚΑΪ αντίστοιχα 67%, ο ΑΝΤ1 69%, όσο ακριβώς και η δημόσια ΕΡΤ.
Μπροστά σε αυτή την καταγραφή το ΕΣΡ παρέμεινε... ατάραχο. Δεν έκανε καμία κίνηση, δεν πήρε καμία πρωτοβουλία. Τι θα μπορούσε να έχει πράξει το ΕΣΡ; Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει μια μεγάλη βεντάλια παρεμβάσεων, αρκεί να υπάρχει η βούληση να υπηρετηθούν ο νόμος και το σύνταγμα.
1. Για αρχή το ΕΣΡ θα μπορούσε να έχει ανταποκριθεί στο αίτημα που έχει υποβάλει ο ΣΥΡΙΖΑ ήδη από τον περασμένο Απρίλιο. Με επιστολή του ο Αλ. Χαρίτσης διαπίστωνε την περίοδο της πρώτης καραντίνας μια πρωτοφανή μονομέρεια στο ραδιοτηλεοπτικό τοπίο, με πλήρη αποσιώπηση της φωνής των κομμάτων της αντιπολίτευσης, και ζητούσε από το ΕΣΡ «να ασκήσει τη νόμιμη αρμοδιότητά του».
Ιδιαίτερη μνεία έκανε ο Αλ. Χαρίτσης στην ΕΡΤ, για την οποία ανέφερε ότι «ανακύπτει πλέον σοβαρά το ζήτημα κατά πόσον τηρεί την εκ του νόμου αποστολή της» και σημείωνε ότι «η δημόσια ραδιοτηλεόραση έφτασε στο σημείο να μεταδίδει συζητήσεις με τη συμμετοχή αποκλειστικά κυβερνητικών στελεχών, αγνοώντας πλήρως την αντιπολίτευση».
Ο ΣΥΡΙΖΑ περιμένει ακόμη μια απάντηση από το ΕΣΡ, το οποίο επέδειξε αδιαφορία ή και περιφρόνηση.
Μία παρένθεση: Δεν είναι μόνο τα κόμματα της αντιπολίτευσης τα οποία απουσιάζουν από τα κανάλια ως φορείς διαφορετικών απόψεων. Είναι η ίδια η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, που εξαφανίζεται πλήρως από τα κανάλια, όπως για παράδειγμα εξαφανίστηκε πλήρως η συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε η ομοσπονδία των νοσοκομειακών γιατρών εν μέσω του πρώτου κύματος της πανδημίας. Εκκωφαντική σιωπή από τα κανάλια τότε, εκκωφαντική απουσία και από το ΕΣΡ.
2. Ο κ. πρόεδρος του ΕΣΡ θα μπορούσε να κάνει μια δήλωση για τη μονομέρεια των ειδήσεων. Ο ίδιος, προσωπικά, μια δήλωση που θα στιγμάτιζε την τακτική των καναλιών.
3. Το ΕΣΡ θα μπορούσε να εκδώσει μία σύσταση προς τους τηλεοπτικούς σταθμούς, με την οποία θα ζητούσε να τηρούν τους κανόνες πολυφωνίας. Ή θα μπορούσε να εκδώσει μία οδηγία ή υπόδειξη. Δεν είναι φρέσκιες ιδέες όλα αυτά, έχουν γίνει στο παρελθόν, χωρίς θεαματικά αποτελέσματα είναι αλήθεια, αλλά με κάποια αποτελέσματα.
4. Η συζήτηση δεν βλάπτει. Η διοργάνωση μιας εκδήλωσης ή ενός συνεδρίου από το ΕΣΡ με θέμα την ανάγκη για πολιτική πολυφωνία στη στήριξη της δημοκρατίας θα μπορούσε να ευαισθητοποιήσει τους πολίτες και να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο για την ποιότητα των ειδήσεων που προβάλλουν οι τηλεοπτικοί σταθμοί. Να καταδειχθούν οι παραλείψεις και οι σκοπιμότητες, αλλά και η ανάγκη να λειτουργήσουν τα ΜΜΕ ως δίαυλοι για τη δημιουργία ενημερωμένων και ενεργών πολιτών.
5. Η διερεύνηση νομικών προσεγγίσεων στις κυρώσεις για την πολιτική πολυφωνία, τέτοιων που να μην απορρίπτονται από το ΣτΕ, είναι μία ακόμη δουλειά που μπορεί να επωμισθεί το ΕΣΡ -διότι δεν υπάρχει και κανείς άλλος να κάνει αυτή τη δουλειά.
Στο σκεπτικό των απορριπτικών αποφάσεών του το ΣτΕ εξηγεί τους λόγους της απόρριψης και αναφέρει τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να γίνουν δεκτές. Όπως, για παράδειγμα, ότι το ΕΣΡ «πρέπει να παρακολουθήσει για σημαντικό χρονικό διάστημα τις απόψεις και τις δραστηριότητες των κομμάτων, να προβεί εν συνεχεία σε επί της ουσίας εκτίμηση ποιες δραστηριότητες ήταν άξιες μεταδόσεως και στη συνέχεια να διαπιστώσει αν μεταδόθηκαν ή όχι από τον κρινόμενο κάθε φορά σταθμό».
Η «σύσταση» αυτή του ΣτΕ γιατί δεν μπαίνει μπροστά; Και εάν το ΕΣΡ δεν έχει το αναγκαίο προσωπικό, όπως υποστηρίζει, μια συνεργασία, ας πούμε με το Πανεπιστήμιο Αθηνών ή με άλλον ερευνητικό φορέα, δεν θα μπορούσε να βοηθήσει; Με χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό του, ο οποίος φαίνεται να εμφανίζει πλεόνασμα.
Κλειστό λόμπι δήθεν φωτισμένων
Εδώ και ενάμιση χρόνο το ΕΣΡ λειτουργεί ως ένα κλειστό κλαμπ δήθεν φωτισμένων, το οποίο αναπαράγει τον εαυτό του και διατηρεί σταθερό και «ασφαλές» από επικρίσεις το ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό τοπίο. Η επίσημη ενημέρωση στους δημοσιογράφους έχει διακοπεί εντελώς, συνεπώς και των πολιτών, και με αυτόν τον τρόπο η ανεξάρτητη αρχή δεν υφίσταται κανέναν δημοκρατικό έλεγχο.
Είναι άγνωστο τι καταγγελίες λαμβάνει, ποιες ελέγχει, ποιες πάνε στο αρχείο και με ποιο σκεπτικό. Οι απόψεις της μειοψηφίας δεν καταγράφονται, ούτε και τα ονόματα των μειοψηφούντων μελών, όταν π.χ. αρεοπαγίτες και σύμβουλοι επικρατείας υπογράφουν τις αποφάσεις με τα ονόματά τους.
Και δεν είναι μόνο τα κόμματα. Ρατσιστικές και άλλες διακρίσεις, σεξιστικά στερεότυπα, ξενοφοβία αλωνίζουν σε όλη τη ροή προγράμματος. Το ΕΣΡ δεν είναι δικαστήριο, αν το σύνταγμα και ο νόμος ήθελαν δικαστήριο θα έφτιαχναν ένα, αποτελούμενο από δικαστικούς. Το ΕΣΡ είναι ανεξάρτητη αρχή, η οποία έχει επιπλέον έναν κοινωνικό ρόλο.
