Σε ποιανού η κάμερα θα είναι νόμιμο να γράφει επιχειρεί η κυβέρνηση -διά χειρός και στόματος του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη με το άρθρο του στα «Νέα» - να μεταφέρει τη συζήτηση για τις εικόνες βίας, αστυνομικής αυθαιρεσίας και στημένων κατηγοριών σε βάρος διαδηλωτών που αποκαλύπτονται χάρη στα βίντεο δημοσιογράφων και διαδηλωτών.
Στο συγκεκριμένο άρθρο ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη προαναγγέλλει τη χρήση κάμερας από «τις δυνάμεις που εμπλέκονται στην αποκατάσταση της τάξης», ενώ ταυτόχρονα στοχοποιεί τόσο δημοσιογράφους και φωτογράφους που τραβούν σχετικά βίντεο, αλλά και κάθε διαδηλωτή που θα τραβήξει ένα βίντεο που θα αποκαλύπτει τη δράση αυθαιρετούντων αστυνομικών.
Γενικευμένο σχέδιο καταστολής
Φυσικά, μια τέτοια αναφορά δεν είναι τυχαία, ειδικά όταν έρχεται μετά από δύο διαδηλώσεις που τα βίντεο που ήρθαν στη δημοσιότητα απαλλάσσουν στην ουσία συλληφθέντες από κακουργηματικές κατηγορίες τις οποίες τους χρεώνουν οι αστυνομικοί με αόριστα κατηγορητήρια ή χωρίς επαρκή στοιχεία, όπως καταγγέλλουν οι δικηγόροι τους.
Αντίθετα, η συγκεκριμένη αναφορά φανερώνει ένα σχέδιο καταστολής και τρομοκράτησης που ξεκινά από την αστυνομική βία και αυθαιρεσία στον δρόμο και καταλήγει στη συγκάλυψή της και την ποινικοποίηση του συνέρχεσθαι. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι εδώ και έναν χρόνο οι συλληφθέντες σε διαδηλώσεις κατηγορούνται μόνο για κακουργήματα.
Το γεγονός ότι δεν έχουμε δει προφυλακίσεις αυτών προφανώς έχει να κάνει και με τη δημοσιοποίηση ή κατάθεση οπτικοακουστικού υλικού που υποδεικνύει τι συνέβη. Κι αυτό ακριβώς θέλει η κυβέρνηση να σταματήσει επιβάλλοντας σιωπητήριο. Κανείς δεν θα μπορεί να αρνηθεί τη μοναδική επιτρεπόμενη εικόνα που πλέον θα τραβούν τα ΜΑΤ ή η ομάδα Δράση.
Το παράδειγμα της Βρετανίας
Οι ενσωματωμένες κάμερες στις αστυνομικές στολές (body-worn video ή BWV cameras) είναι μια πρακτική που έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον στις ΗΠΑ, αλλά υπάρχει, σε μικρότερο ίσως βαθμό, και στη Βρετανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ισπανία, η Ιρλανδία κ.ά. Τα βίντεο όμως που δείχνουν τις συνθήκες θανάτου του Τζ. Φλόιντ δεν προέρχονται από τις κάμερες των αστυνομικών...
Στη μητροπολιτική αστυνομία του Λονδίνου τις κάμερες αυτές δεν φέρουν τα δικά τους ΜΑΤ, αλλά όσοι αστυνομικοί έχουν επαφή με τον κόσμο, καθώς η αστυνομική βία δεν εκδηλώνεται μόνο σε διαδηλώσεις, αλλά σε οποιαδήποτε επαφή ενός πολίτη με τον αστυνομικό. Το γεγονός αυτό μάλιστα υποδεικνύουν τόσο εκθέσεις του Συνηγόρου του Πολίτη για τη χώρα μας αλλά και η έρευνα του τμήματος Εσωτερικών Υποθέσεων του 2013 για τα χρυσαυγήτικα «σταγονίδια» στην ΕΛ.ΑΣ.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC στις 27 Mαρτίου 2018, οι κάμερες αυτές χρησιμοποιήθηκαν πρώτη φορά στη Βρετανία το 2006 από την αστυνομία του Ντέβον και της Κορνουάλλης, ωστόσο η χρήση τους διαδόθηκε μετά το 2013. Το 2018 η μητροπολιτική αστυνομία του Λονδίνου, σύμφωνα με το ΒΒC, κατείχε τον μεγαλύτερο αριθμό τέτοιων καμερών (21.000), με την περιοχή του ευρύτερου Μάντσεστερ να έρχεται δεύτερη (4.000) και τη χωροφυλακή του Έιβον και Σόμερσετ τρίτη (2.500).
Ωστόσο, η χρήση τέτοιων καμερών δεν ήταν εξαρχής καθολική στη Βρετανία, αλλά σταδιακά οι αστυνομίες ορισμένων περιοχών υιοθέτησαν σε κάποιο βαθμό τη νέα αυτή τεχνολογία. Για παράδειγμα, η αστυνομία του Δυτικού Γιορκσάιρ υιοθέτησε την πρακτική το 2016. Ο βοηθός του αστυνομικού αρχηγού της περιοχής δήλωνε ότι παρατηρήθηκε ότι οι άνθρωποι «αλλάζουν τη συμπεριφορά τους» όσο λειτουργούν οι κάμερες και ως αποτέλεσμα είχαν τη μείωση κατά 27% των περιστατικών που οι αστυνομικοί χρησιμοποίησαν taser τo 2017.
Πότε ο αστυνομικός πατάει «εγγραφή»;
Ωστόσο, το Δυτικό Γιορκσάιρ δεν είναι επαρκής ένδειξη για τα θετικά ή τα αρνητικά της κάμερας αυτής. Ο υψηλόβαθμος αστυνομικός παραδέχεται το αυτονόητο, ότι η συμπεριφορά αλλάζει όταν ξέρει ότι βιντεοσκοπείται, ειδικά αν το υλικό αυτής της βιντεοσκόπησης στην περίπτωση της Βρετανίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε δικαστική αίθουσα σαν αποδεικτικό στοιχείο αλλά ακόμα και να προβληθεί στα ΜΜΕ υπό προϋποθέσεις. Το κλειδί της παραδοχής αυτής όμως είναι το «όσο οι κάμερες λειτουργούν», το πότε δηλαδή επιλέγει ο αστυνομικός να ανοίξει την κάμερα.
Ο Σίλκε Κάρλο, διευθυντής της ακτιβιστικής ομάδας για την υπεράσπιση των κοινωνικών ελευθεριών Big Brother Watch, δήλωνε το 2018 στο BBC ότι θα ήθελαν «να δούμε αυστηρές οδηγίες για το πώς και γιατί η αστυνομία χρησιμοποιεί το BWV. Αυτή τη στιγμή η αστυνομία ενεργοποιεί τις κάμερες όταν και αν το θεωρούν κατάλληλο. Πιστεύουμε ότι πρέπει να είναι πολύ πιο ξεκάθαρο από αυτό και πρέπει να υπάρχουν σαφείς κανόνες για τη χρήση αυτής της τεχνολογίας για να βεβαιωθούμε ότι είναι δίκαιο».
Ακριβή πρωτόκολλα κατά της βίας
Η ανάγκη για κανόνες και πρωτόκολλα προκύπτει και από έρευνα των Barak Ariel, Alex Sutherland, Darren Henstock, Josh Young, Paul Drover, Jayne Sykes, Simon Megicks, Ryan Henderson, η οποία δημοσιεύθηκε τo 2016 από Βρετανούς και Αμερικανούς ερευνητές. Σ’ αυτή την έρευνα με στοιχεία από δέκα διαφορετικές δοκιμές παρατηρήθηκε ότι όσο πιο προκαθορισμένο ήταν το πλαίσιο χρήσης της κάμερας, μειώθηκε η άσκηση βίας είτε στον αστυνομικό, είτε από τον αστυνομικό. Εν αντιθέσει, όσο πιο πολύ χρησιμοποιούταν η διακριτικής ευχέρεια του αστυνομικού και όχι κάποιο πρωτόκολλο, τόσο αυξάνονταν τα περιστατικά βίας, τα οποία και καταγραφόταν στο βίντεο.
Κοστοβόρα πρακτική που απαιτεί σχεδιασμό
Σχετικά με τη χρήση των καμερών αυτών έχουν γίνει πέντε βασικές εμπειρικές έρευνες, στο Πλίμουθ το 2007, στο Αμπερντίν της Σκωτίας το 2011, στην Καλιφόρνια το 2013, και δύο στην Αριζόνα το 2013.
Στα βασικά συμπεράσματα των ερευνών αυτών δεν καταγράφεται καν η σιγουριά ότι η μείωση σε καταγγελίες εναντίον αστυνομικών οφείλεται στην ύπαρξη της κάμερας, αλλά με μεγαλύτερη σιγουριά αποκαλύπτονται οι ανησυχίες τόσο των πολιτών για την παραβίαση της ιδιωτικότητάς τους όσο και των ίδιων των αστυνομικών!
Μάλιστα, στη Νέα Υόρκη συνδικαλιστές αστυνομικοί το 2012 ζητούσαν το θέμα να τεθεί κατά τη διαπραγμάτευση για τους μισθούς τους, καθώς άλλαζαν το εργασιακό τους περιβάλλον και τα καθήκοντα τους. Επιπλέον, καταγράφονται κίνδυνοι και επιβάρυνση της υγείας των αστυνομικών λόγω του έξτρα βάρους των καμερών.
Το ίσως όμως βασικότερο συμπέρασμα είναι ότι η υιοθέτηση της χρήσης της συγκεκριμένης τεχνολογίας είναι ιδιαίτερα κοστοβόρα και απαιτεί πολύ προσεκτικό σχεδιασμό από τις αρχές τόσο για την εκπαίδευση των αστυνομικών όσο και για τον τρόπο αποθήκευσης και διατήρησης του ληφθέντος οπτικοακουστικού υλικού με τρόπο που όντως να εξυπηρετεί τον σκοπό του «ανεξάρτητου» παρατηρητή ενός συμβάντος αλλά και με τρόπο που να καλύπτει και τις ανάγκες αποθήκευσης τεράστιου όγκου οπτικοακουστικού υλικού.
