“Το ακαδημαϊκό άσυλο αναγνωρίζεται για την κατοχύρωση των δημοκρατικών αξιών, των ακαδημαϊκών ελευθεριών στην έρευνα και στη διδασκαλία, την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών, την προστασία του δικαιώματος στη γνώση, τη μάθηση και την εργασία, έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει”.
Η παραπάνω διάταξη συμπεριλαμβάνεται στο άρθρο 3 του νομοσχεδίου του υπουργείου Παιδείας για την Ανώτατη Εκπαίδευση. Επαναφέρει το άσυλο και τις ακαδημαϊκές ελευθερίες, και είναι σαφής: “Επέμβαση δημόσιας δύναμης σε χώρους των ΑΕΙ λαμβάνει χώρα σε περιπτώσεις κακουργημάτων και εγκλημάτων κατά της ζωής αυτεπαγγέλτως και σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση έπειτα από απόφαση του Πρυτανικού Συμβουλίου”.
Οι παραπάνω ρυθμίσεις συνιστούν “ανάσα δημοκρατίας” για τα πανεπιστήμια και ΤΕΙ, και ταυτόχρονα ικανοποιούν ένα πάγιο αίτημα των δημοκρατικών καθηγητών και φοιτητών. Τα προηγούμενα χρόνια, χιλιάδες μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας αντέδρασαν στην κατάργηση του ασύλου από τη Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ, που με πρόσχημα τα Μνημόνια, προώθησαν σειρά αντιδημοκρατικών ρυθμίσεων στις διαδικασίες των ΑΕΙ.
Εκτός απροόπτου, το νομοσχέδιο θα ανέβει σήμερα σε δημόσια διαβούλευση, προκειμένου να συνεχιστεί ο πολύμηνος διάλογος επί του περιεχομένου του έως τις 12 Ιουνίου. Στη συνέχεια θα πάρει τον δρόμο για τη Βουλή, με στόχο να αποτελεί νόμο του κράτους πριν την έναρξη της νέας ακαδημαϊκής χρονιάς.
Συμμετοχή φοιτητών
Το νομοσχέδιο προωθεί ακόμη την πλήρη επαναφορά της συνδιοίκησης σε όλα τα επίπεδα της ακαδημαϊκής ζωής, προβλέποντας για όλα τα όργανα ιδρυμάτων και τμημάτων εκπροσώπους όχι μόνο των καθηγητών, αλλά και των φοιτητών και των διοικητικών υπαλλήλων. Οι φοιτητές δεν συμμετέχουν, ωστόσο, στην εκλογή πρυτάνεων, και προέδρων τμημάτων.
Η φοιτητική συμμετοχή στα όργανα των ΑΕΙ είχε εξοβελιστεί πλήρως με τους νόμους Διαμαντοπούλου και Αρβανιτόπουλου.
Με τις νέες ρυθμίσεις για τις Συγκλήτους ισχύουν τα εξής: στα ΑΕΙ με πάνω από 20 τμήματα ή εκείνα που έχουν τρεις ή περισσότερες γεωγραφικές έδρες, ορίζονται 5 εκπρόσωποι των φοιτητών του ιδρύματος (4 προπτυχιακοί, ένας εκπρόσωπος μεταπτυχιακών και υποψήφιων διδακτόρων)· σε διαφορετική περίπτωση ορίζονται 4 εκπρόσωποι (3+1). Ο ορισμός των εκπροσώπων γίνεται με απόφαση των νομίμως εκλεγμένων μελών όλων των Διοικητικών Συμβουλίων των φοιτητικών συλλόγων του ιδρύματος ή του δευτεροβάθμιου οργάνου εκπροσώπησης των φοιτητών. Σημειωτέον, οι φοιτητές της χώρας δεν οργανώνονται σε δευτεροβάθμιο επίπεδο, ωστόσο ολοένα και περισσότερες δημοκρατικές δυνάμεις συνομολογούν την ανάγκη περί μιας “νέας ΕΦΕΕ”.
Στα πρυτανικά συμβούλια συμμετέχει εξίσου ένας εκπρόσωπος των φοιτητών που επιλέγουν όσοι μετέχουν στη Σύγκλητο ανά ίδρυμα. Στη Γενική Συνέλευση της Σχολής συμμετέχουν 5 φοιτητές (4+1), ενώ και στην Κοσμητεία -της οποίας ο ρόλος που αναβαθμίζεται- μετέχουν 2 φοιτητές της κάθε σχολής (1+1), με δικαίωμα ψήφου επί φοιτητικών θεμάτων. Στη Συνέλευση τμήματος συμμετέχουν 4 εκπρόσωποι φοιτητών (3+1), ενώ αν οι καθηγητές και οι λέκτορες ξεπερνούν τους 30, τότε συμμετέχουν 5 φοιτητές (4+1). Τέλος, ένας εκπρόσωπος των προπτυχιακών φοιτητών και ένας των μεταπτυχιακών συμμετέχουν στις Γενικές Συνελεύσεις των τομέων των τμημάτων.
Οι θητείες σε όλα τα όργανα διοίκησης είναι ετήσιες, ενώ ορίζονται επίσης και οι αναπληρωματικοί των συμμετεχόντων φοιτητών. Σε όσα τμήματα δεν είναι αυτοδύναμα, δεν προβλέπεται η φοιτητική συμμετοχή στις Συνελεύσεις τμημάτων.
Αυτοδύναμα είναι τα τμήματα εφόσον υπηρετούν σε αυτά τουλάχιστον οκτώ καθηγητές και υπηρετούντες λέκτορες, εκ των οποίων τουλάχιστον δύο καθηγητές πρώτης βαθμίδας ή αναπληρωτές καθηγητές (άρθρο 11). Αυτή η ρύθμιση έρχεται να “θεραπεύσει” την ύπαρξη και λειτουργία μεταπτυχιακών προγραμμάτων σε τμήματα χωρίς το απαραίτητο εκπαιδευτικό προσωπικό για να στηρίξει τη λειτουργία τους.
Λιγότερες εργολαβίες
Με στόχο τη σταδιακή απεμπλοκή των υπηρεσιών καθαριότητας και συντήρησης, φύλαξης των ΑΕΙ και μεταφοράς των φοιτητών, από τις εργολαβικές συμβάσεις, το άρθρο 13 του νομοσχεδίου απλοποιεί τη διαδικασία σύναψης ατομικών συμβάσεων.
Έτσι, τα ιδρύματα θα μπορούν πλέον, με απόφαση Συγκλήτου, να συνάπτουν απευθείας κάθε σύμβαση που αποβλέπει στην εξυπηρέτηση των ειδικότερων αναγκών τους. Αυτό θα γίνεται διά της μεταφοράς κονδυλίων από τον τακτικό προϋπολογισμό στην Εταιρεία Διαχείρισης και Αξιοποίησης Περιουσίας που διαθέτουν. Εντός του πρώτου τριμήνου κάθε οικονομικού έτους, η Εταιρεία Διαχείρισης και Αξιοποίησης Περιουσίας υποβάλλει στη Σύγκλητο, προς έγκριση, λεπτομερή έκθεση πεπραγμένων για την αξιοποίηση των κονδυλίων που της διατέθηκαν κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος.
Άλλες διατάξεις:
* Δημιουργία του θεσμού των περιφερειακών Ακαδημαϊκών Συμβουλίων Ανώτατης Εκπαίδευσης και Έρευνας, άρθρο 47.
* Συγκρότηση Κέντρου Επιμόρφωσης και Διά Βίου Μάθησης σε κάθε ΑΕΙ, άρθρο 29.
* Θεσμοθέτηση των ενιαίων και αδιάσπαστων τίτλων σπουδών μεταπτυχιακού επιπέδου από τα πενταετή προγράμματα σπουδών. Δημιουργία των προϋποθέσεων για τη ρύθμιση των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων από Τμήματα τεχνολογικών κατευθύνσεων των ΤΕΙ, άρθρο 46.
* Ενίσχυση της μεταλυκειακής εκπαίδευσης με τη δυνατότητα δημιουργίας διετών δομών στα ΑΕΙ που θα παρέχουν πιστοποιημένα διπλώματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με βάση το ευρωπαϊκό πλαίσιο προσόντων, άρθρο 1.
* Ενίσχυση της ακαδημαϊκής λειτουργίας των Κοσμητειών και των Κοσμητόρων, άρθρα 18 και 19.
* Διασφάλιση της ακαδημαϊκότητας των μεταπτυχιακών (ΠΜΣ), άρθρα 32 και 44.
* Εξασφάλιση της πρόσβασης των φοιτητών στα ΠΜΣ ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατάσταση (απαλλάσσονται οι φοιτητές, εφόσον το οικογενειακό διαθέσιμο ισοδύναμο εισόδημα δεν υπερβαίνει αυτοτελώς το 70% του εθνικού διαθέσιμου ισοδύναμου εισοδήματος), άρθρο 35.
Διαφάνεια και εξορθολογισμός στους προϋπολογισμούς των ΠΜΣ άρθρα 32 και 37.
* Ενίσχυση ΠΜΣ χωρίς τέλη φοίτησης, άρθρα 32, 36 και 37.
* Συμμετοχή όλων των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας στα όργανα διοίκησης, κεφάλαιο Δ'.
* Εκλογή αντιπρυτάνεων με ξεχωριστό ψηφοδέλτιο και μονοσταυρία, άρθρο 15.
* Επαναφορά του Πρυτανικού Συμβουλίου, άρθρο 14.
* Ρυθμίσεις για την επίλυση των προβλημάτων που απασχολούν τους ΕΛΚΕ, κεφάλαιο Η'.
* Απαγόρευση παράλληλης απασχόλησης στα μονοπρόσωπα όργανα διοίκησης, κεφάλαιο Δ'.
* Συγχώνευση, κατάτμηση, μετονομασία και μεταβολή έδρας Σχολής ή Τμήματος με Υ.Α., άρθρο 10.
Οι πρώτες αντιδράσεις
Το Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης απειλεί με προσφυγή εναντίον του νομοσχεδίου, χαρακτηρίζοντάς το “μνημείο φασίζουσας έμπνευσης νόμου εκτρώματος με χαρακτηριστικά πολιτικού εγκλήματος”. Οι πρωτοφανείς χαρακτηρισμοί του ιδρύματος εδράζονται κατά βάση στην καταγγελλόμενη ως “υποβάθμιση των πτυχίων των AΤΕΙ με την παροχή πτυχίων διετούς κύκλου σπουδών”. Υπενθυμίζεται ότι η ρύθμιση αυτή θεωρείται ως βήμα για την ενίσχυση της μεταλυκειακής εκπαίδευσης από το υπουργείο Παιδείας.
“Μαύρες” αντιλήψεις από Ν.Δ.
Υποστηρικτής της πιο συντηρητικής λογικής αποκλεισμού των οργανικών μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας, ο βουλευτής της Ν.Δ. και πρώην πρύτανης του ΕΚΠΑ, Θεόδωρος Φορτσάκης, τάσσεται κατά της συνδιοίκησης. Αποδεικνύει έτσι, για μια ακόμη φορά, ότι η κατάργησή της δεν ήταν μνημονιακή επιβολή, αλλά πολιτική επιλογή των υπερμάχων της δήθεν αριστείας και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στην εκπαίδευση. “Ο ορισμός των εκπροσώπων των φοιτητών στα όργανα του πανεπιστημίου από τις φοιτητικές παρατάξεις αποτελεί επιστροφή στη χειρότερη μορφή κομματοκρατίας”, τονίζει, ενώ συνεχίζει με λογικά άλματα: “Το Πρυτανικό Συμβούλιο, ενώ θα τελεί σε μια ιδιότυπη ομηρεία από τους γνωστούς αγνώστους που θα έχουν καταλάβει ή θα καταστρέφουν το πανεπιστήμιο, θα πρέπει να αποφασίσει για την επέμβαση της δημόσιας αρχής. Ενισχύεται έτσι η βία στα πανεπιστήμια”.
Την ίδια λογική επιστρατεύει και ενάντια στο άσυλο: “Η επαναφορά του ακαδημαϊκού ασύλου, με την πρόβλεψη απόφασης του Πρυτανικού Συμβουλίου για την άρση του είναι καταστροφική”.
